Literarishe bleter · 1929-02-22 · 8 (22.2.1929) · p. Seite 146

?'270ר>11"270 73 127017 012. 8 (251) זײם 146 אינזער לעבן, װעט געםינען זײן אונסערשטיךינג אין דער .ײדישער װעלט׳. אין א צװײטן אויםריף זענען םזןרםילירט געװןןרן די ענדערינגען. װאם זענען םןןרגעקומען אין אינזער לעבן, די נרויםע אויסברויזן, װאם זענען געשען אין סשך פין די 15 יאר, זינט דער ערשטער אין דער איךטיקער .ײדישער װעלט/ אין די נײע ליניע, װאס די באנײטע *ײדישע װעלט״ װעט םירן אץ גײסס פון דער נײער ךײט אין אונזערע נײע קולטי• רעלע װעגן. האס די רעדאקגיע ערפילט אירע הבסחותז הןןט דער אינהאלט םון די 9 ביכער בארעכטיקט די עקזיםטענץ םון דעם זשורנאלז װען מיר באקאנען זיך נענויער מיט די 9 ביכער םון דער באנײסער ,ײדישער װעלט״, אין װעלכע םיר געםינען נײע װערק פון א. מ. םוקס. פ. הירשבײן, ע. װארשאװםקי, ב. גלאזמאן, י. אפאסאשו, משה קילבאק. ד. בערגעלםןןן, א. ראובני, משה סטאװסקי. יונה ראזענפעלד, ז. װײנפער, י. י. סיגאל, אסתר שומיאטשער, מ. ראװיטש. י. מ. נײםאן, רחל ה. קןןרן, יבחק באשעװים. ק. מןןלןןדןןװסקי, ב. אליבקי, ש. זארןןמב, י. קירםאן, א. נ. שטענגל א. א.ז ױדזשין ןןיניעל, בןןרים פילניאק. ארנאלר גװײג, קאזשימיעזש װיעזשינםקין װי אויך קריטיש־ליםערארישע ארטיקלען פון ש. ניגער, נחמן םײזיל, ד׳ר מ. װײכערט, לעןן קעניג. נח פרילוגקי. מ. עריק. ר. זעליגםאן, א. קאגיזנע, זלםן רײזען, אהרן גײסלין, ד׳ר מ. קאנםער, לײבוש לערער, י. גינ• בערג, ד׳ר י. שיפער, י. י. זינגער. מ. זילבורג, משה גרןןס י. פיכמאן, א. טײטיבױם, םארק שאגאל, קאראל איזשיקןןװסקי א. א. זאן אפשאגונג יון זשורנאל און זײנע װערק םון ליטעיאריש־קריטישן שטאנדפונקט װעלן מיר געבן א גװײט מאל). — כ-אי־בלײבם נישט קײן שום םםק. אז םיר הןןבן םאר זיך א װיכסיקע ליטעראריש-קינםטלערישע אויםגאבע םיס א גרעםערער באדײטונג םאר דער אנסװיקלונג םון אונזער ליטעראטור. דעי זשורנאל, װי מיר זעען, איז געװען םארנוםען דער עיקר מיט בעלעטריםטיק און מיט קריטיק. געזעלשאפסלעכע און פאליטישע פראגןז אויף דעם זענען פאראן םפעגיעלע זשורנאלן, װאכנבלעטער און אויםגאבן (ם׳איז גענוג גו דערמאנען .אונזער גײט׳, ,םרײע שריםסן׳, .װירט• שאפט און לעגן״ א. א.). אסשר איז אינם זשורנאל נישט גענוג >.ויסגעהיט געװןןרן דער סולער קאנטאקט מים דער גײט. אבער דזןס איז א טעמע פאר זיך. אומקערנדיק זיך גום עגם׳פאקט םון אפשטעלן די ,ײרישע װעלט׳ — ריכטיקער פון ןןפשטעלן זיך, םון אויסגײן גוליב דעם דוחק אין לעזער — םארבלײבן די סיבות םון ןןט דעם טרויעריק- םאקם (און שעמען דארפן מיר זיךז) נןןך אלץ נישט קלאר, נאך אלץ גו־ברוטאל־אומברחמנותדיק — און גוםיל אםן אנסבלויזט ער דערבײ אונזערע װונרן—און ם שטעלט זיך אלץ די קשיא שוין נישט װעגן זשורנאל, נאר װעגן עולם. שוין נישס: װו איז די .ײדישע װעלט׳, נאר טאקע םמש: — װו איז די ײדישע װעלטז דער זשורנאל מוז אוםבאדינגט װידער א ר ו י ס ג ײ, ן. ער מוז װידער באנײט װערןזי) •) ז־ן זױן■ זים 157 ױ• *אםןרקמג םין פ4־ר*נ *. קלעג קין. װו זענען די סיבות-און קען מען דען רויק פארבײגײן פאר אזא זײער־טרויעריקער ערשײנוננז אונז איז אויםגעקומען דורכנובלעטערן עסלעכע הונדערט ענטסערס. װזןס די ,ליטערארישע בלעטער׳ האבן באקוסען אויף דער אנקעסע װןןם זײ האבן לענטנם ארגאניזירט, װו סיאיז נװישן אנדערע געװען די פראגע: .גי לײענט איר די ׳ײדישע װעלטז׳. הןןבן 90 פון 100 נעענססערט. אז נײן — און אויף דער װײטערדיקער פראגע, װאס שטעלט זיך דןן אלײןז ,סארװןןסז׳, האבן די 90 געענטםערט. װײל זײ זענען בו-ןןרעם, כדי זײ זןןלן קענען אויםשרײבן דעם זשורנאל. װןןס ק$סט גאננע 3,25 גילדן א בוך. ס׳איז קלןןר. אלזא. אז די הויפט-סיבה ליגט דא אין דער נרויסער ןןרעמקײט פון ײדישן לעזער אין פוילן. אין ־• געדריקטן מאטעריעלן מנב. דער קאנםוםענט םון ײדישן בוך איז אײנפאך םאראיעםט. דער מאסן-לעזער גײט דורך דער ביבליןןסעק און איז מער נישט קײן דירעקטער קונה פון בוך. אמת ײדישע ב־כער קאסטן בײ הײנטיקן טאג גװײ מאל ביליקער. װי פוילישע (נישט רעכנענדיק פארשײדעגע גראשן• אויסנאבעס). ןןבער אויך די דאזיקע ביליקײט איז, משמעות, נאך אלץ א נו־טײערער ביסן פארן ײדישן לעזער. םון דער ־■)נדערער זײט איז אויך ריכטיק, אז שוין א לענגערע נײט. ױי ס׳הערשט בכלל אויך אויםן אלגעמײנעם ביכער־מארק (םון דער גאננער װעלט און בײ אונז אין לאנד באזונדערס) א קריזיס, און אז דאס בוך הןןס באקוםען גע• םערלעכע קןןנקורענטן מגד דעם קינא, ספארט און ראדיןן. א ײדיש בוך דרוקט זיך זעלטן מער, װי אין טויזנט עקז. און א נװײסע אויסלאגע אפילו בלויז אין 500 עקז.? פונדעסטװעגן איז אלץ בוזאמען גענומען דאך נאך נישט גענוג, כדי נו דערקלערן. פארװאס האס םארט די ,ײדישע װעלט׳ םון יןןר 1928 געהאס אזא קלײנע פארשפרײטונג, בעת זי הןןט לויט אלע סיםנים און דערװארטונגען געדארפם װערן דער ןןנםירנדיקער ןןרגאן םון אונזער שײנער ליםעראטיר, אויף װעלכן ס־הןןט יןןרנלאננ ארויסגעקוקט הן דער לעזער והן דער שרײבער. װיפיל ארסיקלען, װיפיל רעדעם, װיפיל םאדע־ רונגען איז געשטעלט געװןןרן — און פון װעמען נישטז — אז מיר םוזן הןןבן כאסש אײן חודש-זשורנאל פאר ליטעראטור, אז ם־איז א קאמפרןןמיטאגיע םאר אונזער ליטעראטור, װןןם מיר הןןבן נישט אפילו קײן אײן ןןרגאן, װו אונזערע טאלענטן ז$לן קענען דרוקן זײערע נײע װערק — און ןןט איז דערשינען די באנײסע .ײדישע װעלט׳ אין א סאלידן פארלאג מיט אן אײנגעשטעלםער ליטערארישער רעפוטאניע, מען האט גענאלס הןנןראר (אםת. נישט קײן גרויםן). מען האט ארויסגעלאזן אויםרוםן, אין װעלכע ם׳זענען אויםגעקלערם געװןןרן די נײע באדיננוננען און די נײע אויםגאבן, װןןס א ײדישער ליטערא• רישער זשורנאל שטעלט זיך אין דער אינסיקער נײער גײט: .אין זײער א װיכטיקן און אנטשײדנדיקן םןןמענם פאר דעם װײסערדיקן װוקם אין אונזער ײדישן שאםן הויבן םיר ןןן סונדןןסנײ ארויסנוגעבן די ,ײרישע װעלט׳. םיר װעלן זיך באמיען, אז די .ײדישע װעלט׳ זאל זײן דער זשורנאל, װעל• כער איז אינט אזוי נויטיק דער ײדישער ליטעראטור, דעם ײדישן קולםור־בויען. אויף אזא מין זשורנאל קוקט םען שוין םון לאנג ארוים. מיר װעלן שטרעבן. אז די .ײדישע װעלט׳ זןןל װערן דער גענסראלער ײדישער חודש־זשורנאל םאר דןןס בעםסע און װאגיקםטע, װאס װערט געשאםן אוםעסום אין גאר דער װעלם. אלץ װןןס איז פןןזיטיװ, געזונט און שעםעריש אין