Literarishe bleter · 1929-01-15 · 7 (15.1.1929) · p. Seite 140

דיס 140? 4?יעסדסדיסע בלננסננר נוס״ 7 (250) פאױהאנדלוננ, און דעם אורמײל אויף צו באצןןלן דןןס געלס הערן צלויז די געריכס־װענם. בןזינעי שטארבס אונםער די רעדער סון אן אמניבום אין א לןןנדןןנער נעיל-נאכט. צוסאל, זעלצסם- םארד? װי א בײםש האט אים געיאגט דער צלוטיקער דראננ און זײן הארץ שון אי ענעס סוד, װעלכן זי הןןט אים ןןקןןרשס סאר- טרויס• אײנמאל, װען זי האס םארגעםן צו פארשליסן די טיר םון איר ציםער, הןןט זי םןןאמעם איר םאן, םארנװאלפיקם אין שלאף, כדי צוצוחתמענען זײן רעכם אלס איר םאן לוים אלע געסלעכע און פענסשלעכע נעזעצן. אס דער שרעקלעכער, נאקעטער אפת שון א באלײדיקטער, געליצסער סרוי האס געיןןגט סילי■ צןןזינעי איצער די נאםן, און דער טויט איז געװען גלױז דער פועל-יוצא םון פארזײטישן נעזעץ. דעם געליבסנס טויט צרעכט איצער אירע- נעכ ביו איצפיקע פאםיװיפעט און זי סארלאזס איר םאן. סןןאםעס װיל איר אלץ מיחל זײן, זי זןןל זיך אוםקערן צו אים. װןןס נ־עיט איר בײ אים? געלסז קלײדערז גופע באהאנדלוננ? בלויז םאר אײן פאקט בלײבט שטוס פןןרזייםישע בארעדעװדיקײד, אײן ױנקט שליסט אוים םארזייכישער *צבועקישער גײסס: די סעקסועלע נישט-צוגעפאסטקײט פון םאן און םרוי. א םארזײם גײס נישט נאך די װענן סון א שטילן, סארהאײטענעם סרויען-שלוכץ, א םארז״ט חתפעט צו די װונדן סון א פרויען-נשמה םיט די פאראנראסן םון ז־ינע געזעצן. און אז אירענע ױיל בשום-אוסן נישס נעםען נאך אײנמןןל אויף זיך דעם יןןך פון סאיזײםישער ליבע, שארקוישם סאאםעס דאס הויז אין ראמין הילל—זײן פןטער זשאליאן. אירענע, סאר װעלכער ם׳האבן צװײ םענער געבויט דאם הױז, אײנער פיס געלם און דער צװײטער מיט זײן םוח און הארץ, קערט זיך אום אהער אלס די דריםע םרוי פין דעם דריטן,דעםיוננערן זשןליאן, זשןןנעס םאטער. םאאםעם, דערפילט פלוצים א לײדיקײס ארום זיך. איז שאר װעמען װעט בלײבן זײן םארםעגן, די הײזער, דןןס נעלט, די בילדער? און אזוי װי ער מאכט א פלאן צו קױםן אקציעס, װןןס װעלן פאינרעםערן זײן עשירות, אזױ באשליםט ער און םירט דורך דעם פלאן איבערצולאזן א ױרש סאר זײן שארםעגן. ער האט חתונה מיט א יונגער, שײנער סראנצױזין און םים זעקם חדשים שפעטער, װי אירענע האס געבוירן דעם שארהאססן קוזין זשאליאן א זון, דעם זון, נאך *װעלכן ער האס אזוי לאנג אוםזיםס גע• בענקם, נעבוירט אים זײן װײב א טאכפער און װידער האט אים אפנענארס די האםנונג, די האסנונג אױף א ױרש. נאר, בשעת ער האלט דאס קלײנע באשעםעניש צום עדשטן פאל אויף די הענס, דערסילט ער א נישס-געאנטע פרײד און גליק. דאם קינד איז זײן, אינגאנצן זײן. און סיאיז נישט בלויז צופאל, אז םיס יארן שפעטער םרעשן זיך און פארליבן אײנם אין צװײטן אירענעם זון זשאן און םאפע- סעם סאכטער שלער. און ס׳חזרט זיך איבער דער קאמף םאר באזיץ, פון די קינדער. סלער איז ריקזיכםסלאז אין איר ליבע, א צעפיעשטשעסע בת-יחידה און דערצו בלום םון סאאמעםעס בלוט. און סאאםעס, װעלכער קען נישם צוקוקן, װי זײן קינד לײדם, גײט אלײן קײן ראבין הילל. פדי זיך אוםצוקערן שון דארט צו.ו צװײטן םאל א באזיגסער. אירענעס זון, הגם זײן ליבע צו םלער איז אױפריבטיק און שםארק, איז ער זי נובר צוליב זײן םוטער. עס איז יא עפעס פאראן, װאם די שארזײטס קענען נישס באקוםען םים זײער נעלס און עקשנות: דאם גליק. דאס איז בלויז דער כקעלעס םון בוך. עס איז גישט פעג- לעך זיך אפצושטעלן אויף אלע פראכטשולע זײטיקע געשסאלםן םון ראמאן, װעלכע הויבן זיך רעליעםארטיק םון די זײטן שון בוך. די סארזײס-זאגא מוז םען לעזן אלײן, כדי עס זאל בולט װערן דער נאנצער קינםטלערישער אמת םין אט דעם בוך. דער ערשטער טײל םון עפאם איז די ״סארזײםם-זאנא׳*. די װײטערדיקע םײלן: .די װײסע םאלפע׳, ״דער זילפערנער לעסל׳ און ״שװאנענגע זאנג׳ פירן ארוים די םארזײסס פון דער װיקטאריאנישער ווסוסה ביז צו דער נײעסםער צײט. בלויז מיס עטלעכע שטריכן װערן בארירט די סאציאלע פראבלעםען און געשעענישן. מיט זײערע ברײטע פלײצעם דעקן די *סאיזײםם צו די שרעקן סון א קריג, די ארעפע קװארטאלן פון עלנט און נויט, און איבעראל זעט םען בלויז ארויס זײ, די סארזײטס. די װיקטאריאנישע ינקופה איז סארענדיקס. םיט די ערשטע אויטאפאבילן. טראמװאיען און גרױםע סאבריקן רײסײ ױך ארײן שארזײכס און אנטלויםט מיט א ױנגער טענצערין און םיט זײן װײבס-צירונגס קײן בראזיליע, קופט סוף-בל-סוף צוריק אלײן, א צעבראכענעד אין דעד סארזײט -סעססונג. נאר סקאגדאלן קוםען זעלטן שאר אין דער ברײט-צנװאקסענער משפחה, םען דערשטיקם זײ אץ סאםע אנהײב. יעדערער באזונדער איז גענוי אינסארםירס װעגן די ענינים שון דער גאנצער סאםיליע אין אויף דער פאפ■ ליענבערזע אין דער באיסװאסהער-ראאד, בא די דרײ אלטע מו םעס, װעלכע װוינען צוזאמען פיס אנקל טיםאטהי, הערט םען איים אלע גײעסן. די אלפע, גראע קעפלעך סון די אײנזאפע שװעםסער, װעלכע האבן די נאנצע ליבע סון זײערע סארםריקנטע הערצער אויפנעהאננען, װי א קראנץ םון איםארםעלן, ארום דעם בילד םון זײער אפגאט: סיםאטהי, צעשאקלען זיך סלוצים סודות- פול אינםיטן פץ א נעשפ־־עך װענן סאםיליען-טראגעדיעס, הײזער, אקציעס, קריג: ״אנקל טימאסהע האס געזאנט, אז׳... װערט שסיל, װי ם׳װאלט זיך פלוצים געעשנט א קעלער-טיר, םון װעל- כער ס׳פליען ארױס די איינגעשלאסענע, סארשטארטע שלעדער- מײז שון אנקל טיפאסהעס װערטער. און די קלוגע שארזײט- קעפ בויגן זיך אראפ םול מיט נרנסטקײם און כבוד פאר די שטותערײען םון טיםאסהיס ר״ד. םאר די ױננערע פשפחה-םיט- גלידער איז טיםאםהי כפעט א לעגענדע, זײ האבן אים נאך קײנםאל נישס געזען, זעלטן קומם ער אראפ אץ ״סאלאן״. װי א קאליע-געװארענער זײנער איז נעבליבן שסײן אט דער טיפא- טהי םיט דעם װײזער פון זײן םארשטאנד אויף דעם פורן-קריג, אויף זײן צײס און די האנט האט בלויז אײן באשעפסיקונג: ארײנצושטופןי שפילקעם מיט םענדלעך אויף די םארשידענע פאזי- ציעס אויף דער פאפע, נאכצויאגן דעם שונא, און דער םוח, אײנ- געקלעםס אין דעם ראד םון אומברחםנותדיק מיז, רעכנט און רעכנט: װעלן די קאנזאל-אקציעס שםײגן אדער סאלןז די טראדיציע* איז גישס נתם קײן אנשסעל. אין דער פיע- טעט צו די אבות, אין דער סראדיציע לינט םארבאהאלטן זײער גאנצער בח; נעםס אװעק בײ די פארזײטס זײער געלט, זײערע הײזער, זײערע טײערע, זעלטענע קונסטװערק, דעם עלסעסזײדע פיט דער עטיקעט םון א נוטן װײן-םבין —װאסזשע װעט איבער• בלײבן? אשילו נישט קײן םיסט םאד די קוםענדיקע דורות. װי פרוכנע װעלן זײ זיך צעסאלן, אט די אנגעבלאזענע, אינװײניק- פוםטע נסשות בײם ערשטן, געזונטן בלאז סון א*מעוץ-װינט. און אט זעט זיך דאם ערשסע שפעלטעלע אויף דעם ױג- דאפענט שון פארזײסישער זיכערקײט: די פראצענטער װערן קלע־ נער, דאם געלט—נישס אזוי זיכער, װי ם-יער און אײן סארױיט םארלאזס די ״םעססוננ׳ צוליב אן ארעם פײדל, א גוװעראנטין. ער לעבט פיט איר אין דחקות. און *זײן םאטעד קוישט בסוד דעם זונם אקװארעלן, כדי די בילדער, געםאלענע פון א שארזײס צוליב געלט, זאלן נישט באפוצן קײן סרעםדע װענט — און אפשר, אסשר כדי אזויערנאך צו העלסן דעם זון און אײן ציגל פאסט לחלוטץ נישס ארײן אין דעם פאר- זיטײשן בנין, אירענע, כאאםעםעם םרוי. דער גאנצער זין פון אײגנסום םארקערפערט זיך סאר סאאםעסן אין דעם באזיץ םון אס־דער פרוי, װעלכע שארבאהאלס אונטער די םארםאכטע ברע־ םען דעם גאנצן סיזישן עקל צו א נישס־געליבטן םאן. און אז ז• באגעגנס אין איר לעבן דעם קינססלער, ארכיםעקס םילי■ באזי- נעי, דעם חתן שון איר חברםע און דעם ױננן דזשאליאנם טאכ- סער סון זײן ערשםן װײב, זשאנע פארזייט, םלאקערס *אויף די נאנצע בענקשאפט םון א ױננן, * םארשקלאססן םרויענקעריער אין ■לוציםדיקער, װילדער ליבע. — סארזײטיש געלט שפאנם אײן אלע האםענונגען, די נאנצע זשעניאליסעם סון אן ארעםען קינסםלער. אין באזינעי בויט דאם ■ראכטסילע הויז אין* ראבין הילל, סאר סאאםעסעס גליק א נעםם נישקשד״ פארזײט קען זיך עס םארגינען. און אירענע װעט פ<זן בלײבן בײ איס. דאס הויז איז שארטיק, יעדער באװונדערט עס, עס האט אבער געקאםס םער עטלעכע הינדערט םונט, װי באזינע האט זיך סארםליכטעם אוים־ צוגעבן אין םאר םאאםעםן, םאר װעלכן די ליבע צװישן באזינעי םיט זײן פרוי בלײבט נישט קײן סוד, איז דאם די בעםטע נעלע גנהײט זיך נוקם צו זײן, צו פארניכסן דעם פארהאססן םענטש נישס געניג, אז ער באצאלס נישט באזינעין פאר זײן ארבעד, ער קלאגס אים נאך אן, פארלאננענדיק צוריק עטלעכע הונדערט פינס, װעלכע באזינעי האט שארװענדט אויף דער אדאפסאציע סץ חוױאן סאאםעםעם הסנםה. נאר באזינזי קוםס נישט צו דער