Literarishe bleter · 1929-01-15 · 7 (15.1.1929) · p. Seite 130

י.יס :דאד־עע;ג?עטעד;לכ״ 7 (250) נאזעגטער װעלט, הענגען אין דער לוםסן. ןןן װןןרגלען׳ ן<ז א םרוכטבארן גןןדן אונסער זיך. די העלרן סון דעם מין בעלעסדיסטיק הןבן אלע םרעםדע ןןדעד איגסערנאעיןןנאלע נעםען. אין דעד ארתן זענען זײערע נשםוח״ נישט נןןר זײירע נעםען,—אלעסענס און קײנעםם נישס. זײ רעדן אויף עםעם א נײטראלן סתםיקן לשון. און אויך דעם שרײבערס לשון איז ןןן קןןליר ןןן בלוס, טאקע עםעס א מין זאפענהןןף-שםראך. זי איז גוט םאר האנדלם-בריװ, םאר גײטונגס־דעםעשן, זי איז בו בלאס פאד דעס אינעװײניקסטן לענן םון םענטשן. װען איר לײענט רעם דןןזיקן םין דערבײלוננען ^דעי דראמעם, דוכט זיך אײך, אז זײ זענען נישט געשריבן גע■ װןןרן אױף ײדיש, נןןר שלעכט איבערגעזעבט געװןןרן םון עםעס אן אנרער שםראך. און אײב איר דערקענט אין זײ די האנס — די האנטשריסט — סין א ײדישן שרײבער, דוכס זיך א״ך. אז ער האט זײ געשריבן פארן גוײשן איבערזעבער. נישס סארן ײדישן לעזעי״ אבער עס אײלט זיך נישם בו קוםען, דער גוײשעי איבערזעבער. בןןטש דער שרײבער חאס זיך געפלײסם אזױ בו פארלײפסערן אים די ארבעם און בו זײן אזױ װינבײן ײדיש, װי נןר םעגלעך. םארװאם װערן ןןס די .םתם־מענםש■ לעכע׳ װעדק אזױ װינביק *יבביגעזעבם אויף אנדערע לשונות און סארװן)ס םאבן זײ אזא שװאכן רושם, װען םען זעבט זײ שוין איבערז הןןבן פיר דןןך געזען, אז אין דער װ ע ל ס• ל י ט ע ר א ט ו ר קןןנען יןן םארנעםען א געװיסן ןןרם װערק םון דעם םין, װעלכער הןןס נישט קײן טיםע װןןרבלען אין דעם לעבן םון זײן אײגענער שםראך און אײגענעם םןןלקו װײסן םיר דןסך, אז בו ןןס דעם סןןרט אנאביאנאלע ןןיעי אינסערנאביןןנאלע שאסוגנען געהערט נישס אײן בוך פון אזעל• כע אינטערנאביןןגאל-בארימםע, װי בלאסקן איבאנעז. עפיל לודװיק, יאקןב װאסערסאן. ססעסאן בװײג, לעןן םױבסװאנגער! פאדװאס איז אין אס דער אינטערנאביאנאלער ליםעראטור נישסןן נאך דערװײל קײן אײן םארשטײער םון דעם ײדישן װןןרטז סארװןןם איז אין דעם אינטערנאביאנאלן טעאסער• רעפערסואר נישס אדײן נאך דעיװײל קײן אײנביקע םון יענע הירשבײנס ןןדער פינםקיס דראמעם. קײן אײנביקער סון יענע געראנגלם, װעלכע שפילן זיך אפ אין ע ר ג ע ץ ל א נ ד. ם׳װײםס נישם װו און װעןז װ״ל דןןס נ י ש ם הןןבן קײן װ ןן ר ב ל ע ן איז, אסנים נןןר די נעגאטיװע אײגנשאסט םון דעם ״אלװעלםלעכן׳ שרײבער, זײן פאזיביװער שםריך א־ז — ברײסע בװײגן. יעדער םין די דערפןנטע און נישט• דערמאנטע שאםער םון ,װעלט ליטעראטור״ האט עםעס א ברײםקײט. — עפעם א נײע טעמע, עפעם אן אקטועיע פרןבלעם, עפעם א באזונדער קלןןרקײם פון אויסדרוק, עפעם א סלינקע דערבײלונגםיקראםט. — װןןם העלסט אים א ו י ס ש פ ר ״ ט ן זײן װירקונג איבער די גרענעבן םון זײן לאנד און שפראך. יעדער סון די ליסערארישע אינטערנאביןןנאליםסן איז אן אינטעלעק.ועלער בירנער פון דער װעלט: עד הןןט א םילזײסיקע בילדונ־. א רײכע ערודיביע, אן עקםפאנםיװע לעבנם-ערםארונג. װןןם װינביקער טיםקײס ער הןם, אלץ װײ• טער און אלץ איםפעםיקער לןןזם ער זיך אװעק אין דער ברײס. װו איז י די ברײסקײט, די קולסורעלע אלזײטיקײט פון אונזערע הײםישע םוזם־םענסשלעכע שאסונגעןז װו איז אין זײ די נעדיכםע סארבװײגטקײט, װעלכע זןןל די װעלט קאמפענסירן םאר דער ןןרעמקײט אין װןרביעןז די װעלט װעס זיך גיכער סארינסערעםירן םיס אינזערע /ײע 30/ ז אין סןןװיעטנלאנד זײער םיל ײדישע בעלעטריםטן און במעט אלע ״דישע קריסיקער אין פיבליביסטן. זענען זײ אינטערנא־ ביןןנאל נאר אין דעם זין, װןזס זײ נ ע מ ע ן םון דער אינטערנאביאנאלער קןןמיניםטישער ליסעראטור; ג ע ב ן איר הןןנן זײ נישם װןןס. זײ קןןנען זײן םאר די קאםיניסטישע לעזער םין אנדערע םעלקער םארשסענד• ל ע ך, ןןבער אינסערנאביןנאל אין דעם אמתן זינען םינם װןןרס איז נןןר אזא ליסעראסור, װןןס איז םארשטענדלעך אין װ ע ר ט פ י ל פאר אנדערע פעלקער. װערק. װןןם זענען סארשטענדלעך. װען אםילי נישם אלע םאל װערסשיל פאר אנדערע נאבעס, געםינט מען נישם נןןר בײ די קןןמוניכטן אין נישט בלויז אין סאװיעםנלאנד. אויך אנדערע גריפעס אין אנדעדע ײדישע ליסערארישע בענטערן און דערהויפם בײ אינז אין אסעריקע הןןבן גישט אײנמאל זיך געיןןגט נאך אינטערנאביאנאלע מוםסערן און אינסערנאביאנאלע מאדעם. זײ האבן געשריבן לירער. אין װעלכע עס הןןבן זיך געהערט אלע מעגלעכע טענער. נןןר נישט די שטים פון זײער אײגענעם בלוס, נישט ד<ר ״קול יעקב׳ פין זײער ײדישעד קולסיר־סדאדיביע. אםילי דער ײ ויש סון די דןןזיקע םערזן איז געװעז אפט א םיעמד• שפראכיקער, נישט קײן ײדישער. זײ הןןבן אין דער ײדישער שפראך ארײננעםירט בוםיל סרעמדװערטער און די ײדישע װערסער גיפא הןןבן זײ ביגעגעבן אן אויפלעניישן אקבענט... אינסעינאביאנאלע פןןעזיע אויף אן אינטערנאביןןנאליזירטער שפראך״ װןןלס םען /י לײכט געקןןנט מאכן פאד דעס אײ1נ• טום םין אנדערע פעלקער, ןןבער דןןס װןן-פ פאר זײערע ליטעראסירן געװען א קנאפער געוױנס. עס װןןלט נעװען נאר א... השבת אבדה.- עם װאלם זײ אוםנעקערט װערן ביריק דןןס, װאם איז בײ זײ נענומען געװןןרן... ןןם דער סןןיס .װעלט פארנאם• אויף װעלכן עם האס ןןנגעהויבן קלעטערן דער ױנג׳םארשסןןרבענער לײנ נ״דוס אין װעלכער ביט בי זיך איבט אגרערע, קןן, פין א היםטןןרישן שטאנדפונקס, הןןבן א געװיםע באדײסונג סאר דעם ײ ד י ש ן װןןרם׳שאםן, ןןבער די װ ע ל ט — זי הןןט געניג סין דעם םין. זי דארף עס נישס גײן זוכן אין ײדיש דוקא. דןןס ײדישע װןןרט, הןןב איך געזןןגם, קןןן עפעם נאשן פין די, װעלכע װןןגלען און װאנדעדן אױף די װעגן ןןדער אוםװענן פון דעם ,װעלם־פארנאס׳. א שפראך אין דערהויפט אזא — נאך נישט פיל געשליםענע — שפ־אך. װי ײדיש, קאן עפעס געװינען דערםון, װאס םען בװינגט זי בי זײן א געםעס שאר נײע סרעמרע געסראנקען. זי קןןן װערן בויגעװדיקער, נןןכגיביקעד. אין אירע קארבן קןןן עפעס זיך אפשטעלן םון דעם קײנסןןל נישס געהערסן עקזןןטישן אראמאס. זי קאן װערן םעיקער, א דאנק די, װעלכע םיען זיך אין נאכמאכן בלערלײ פרעמדע פןןעסישע םןןרםען, - ארויםבוגעבן םון זיך נײע, װען אםילו אין ןןנהויב נישט הארמאנישע. קלאננען, נײע, סײנערע. ריסםען. נײע, םער םארשײדנארטיקע םעדזן. םערז• םןןםן, גראםען... הבלל. עס גײען נישט סארלוירן סאד דער ײדישער דיכסונג ןןס די אלע ,װעלס-פאעסישע׳ װירקונגען, ןןבער בדי אז זי זןןל, פון איר זײס, זײן װיכטיק פאר דער װעלט, איז נויטיק, אז זי זןןל סרינקען םער םון אירע אײ• גענע, װי םון םרעםדע קװאלן... דןןם פארגעסן ןןפש אױך אונזערע פרןןזע-דיכשער. גישט נןןר די פןןעםן. בײ אונז איז דןן א היבש ביסל דערבײלוננען אין דראסעכ ־יעלכע הענגען אין דעס פוםטן חלל סון א נישט