Literarishe bleter · 1929-01-15 · 7 (15.1.1929) · p. Seite 129

זײם 29! ליסעד^די־עע ב?עםער נזם. 7 (250) * ־ע. נ י ג ע ד / נ י 7■ ־ י א ר ק ײדישע ליטעראטדר אדן װעלט־ליטעראטדר ••?*־עי 6*ר די %יס. נלעטער״ זיו זןןגן, לכתחילה שוין אין ןריגינאל איבערגע־ ז ע ג ט ע. די טעמעם, די מןןטיװן, די אידעען. די ריטמען, אםילו די װארט-םארנינדונגען זענען אין זןט די םרןזע און םערזן אלגעמײן סןןװיעטישע, נישס קײן אײגענע. װען מען זזןל זײ ארויםגעבן אין .גאםאיזדאט״ (אין דעם אלגעמײן-םןןװיעסישן מלוכה־םארלאג), װזןלט פאםירט דערםיט דןןס אײגענע, װןןם עס איז אמאל םןןרגעקומען מיט ש. אנסקיס דערעיילונג ,די געשיכטע פון א םאמיליע״, —נאר אויף םארקערט. .די געשיכטע פון א פאמיליע״ איז אויף ײדיש איבערגעזעגט געװןןרן םון רוסיש, ןןבער שסעטער האט זיך ארויםנעװיזן, אז דער רוםי• שער טעקסס גוסא איז אן איבערגעזעעטער — םון ײדיש. װען מען זאל א גרויםן טײל םון דער ײדישער בעלעסריססיק און בםעט די גאנגע ײדישע םובליעיססיק און קײטיק םון ראסנ• סארבאנד ארויםגעגעבן אויף רוסיש װאלט קלאר געװארן. אז סיאיז געװען אן איבעריקע ארבעט, װארום די עבם ײדישע ,קאםיע״ איז געשאםן געװארן לויט רוםישע שאבלאגען. אט םארװאם עס האט קײן זינען נישט, איבערצוזעבן אס דעם םארט אינםערנאביאנאלע ײדישע ליטעראטור. אויף װאס םאר א שםראך זאל מען עם איבערזעדןז אויף רוסישז די רוםישע ליסעראטור האט די א ר י ג י נ ע ל ע ליטװאקאװס. נוםינאװס גאדינערס און גילדינס, בו װאס זאל זי אימיסירן איםיטאביעםז און אויף אנדערע לשונות איז אויך נאריש בו איבערזעבן םון אן איבערזעבערישן ײדיש. בעת מען קאן דאם אײגענע נעמען םון אריגינאל — םון רוםיש. אויב אין דער סאװיעטיש-ײדישער ליטעראטור איז דא (אדער עס װעט געשאםן װערן) אזוינס. װאם קאן האבן א װערם םאר אנדערע ליסעראטורן קאן מען עם (אדער םען װעט עם קאנען) געםינען נישט בײ די אינטערנאביאנאל• ,םראלעטארישע׳ שרײבער, נאר בײ די בערגעלסאנס און נסתרם, בײ די קיסניםעם און סעםערס און כאריקס — בײ די, װעלכע זענען בוםיל קינםטלער בו קאנען זיך אינגאנבן אם• רײסן םון די װארבלען סון דער נאביאנאלער קולטור. אט די ײדישע שרײבער, אם רי נאביאנאלע שרײבער װעלן קאנען שאסן (און זײ האבן שוין אםשר געשאסן) אינסערנאביאנאלע װערטן, נישט יענע, װאם זײער אײנביקע טעםע און אײנביקער איםםולם בו שרײבן איז — די לעבטע רעזאלוביע םון .קאם• אינטערן״. זײ קאנען נאר איבערזאגן, גאר זאגן דעם קאםו־ ניססישן אינסערנאביאנאל, װאס בו זאגן אים האבן זײ נישט. אבער נראד זײ זענען רי ליסערארישע רעדלםירער. דערםאר איז א גרויסער םײל ײדישע בעלעטריםטיק און דער גרעםטער טײל (אויב נישם די גאנבע) ײדישע םובליביםטיק און קריטיק סון ראטנםארבאנד סתם אין דער װעלם ארײן ליטעראטור, נישט װעלט׳ליטעראטור, כאםש זײ לאזן םון פויל נישט ארױם די ,װעלס״, די אלםע און די נײע. זײ נעמען זיך איבער דערמים. װאם זײ זענען .ארויס םון געטא״, אבער עם איז נישט אין ערך שעםערישער ארױם• בוקוקן אויף דער גרייםער װעלט םון .געםא״ מיס אײגענע אויגן, איױער ארײנבוקוקן אין .געסא״ מיט די םרעמדע. קאלםע אויגן םון דער דרויסנדיקער װע״ס אין אט דאם טוען 4 װעלם-^םער^םזר אזן?יעעד־^עז-ד סתם אין דער װע?ם-$רײןי ליסערארישע שאפוגגען קאגען האבן, מי מיר װײסן, אן אוניװערסאלע אדער אן אינטערנאביאנאלע באדײטונג אין אײנעם םון אט די דרײ םאלן: א) זײ האבן א שײכות בו געװיסע, אלגעמײן־קולטורעלע, נישט דוקא ליטערארישע פראב• לעמען, אין װעלכע אנדערע םעלקער זענען םארינטערעםירט, ב1 זײ זענען נישט אײנגעװארבלט אין דעם נאביאנאלן לעבן םון זײער םאלק, זײ זענען בסבע, אזוי בו זאגן. אנאביאנאל און קאנען דערםאר לײכט אריבערגענומען װערן םון אנדערע םעלקער און אן קײן שום שאדן סאר זיך איבערגעזעבט װערן אייף אנדערע שםראכן, ג) זײ גראבן אזוי טיף אינם לעבן פון זײער נאב־ע, ביז זײ דערגײען בו דעם אלגעםײן״מענסש• לעכן שורש, בו די אורקװאלן םון אונזער קיום. האבן מיר דעם ערשסן םאל באטראכט אין םאריקן קאםיטל. מיר האבן אויסגעםונען, אז א םך װערק םון ײדישע שרײבער זענען איבערגעזעבס געװארן אױף אנדערע לשינות נישט אזוי בוליב זײער דירעקסן ליטערארישן באטײט, װי מחמת דער שײכות, װאס זײ האבן בו דער .ײרישער םראגע״, װעלכע רירט אן אנדערע םעלקער. איבט װעלן םיר באטראכםן דעם בװײטן סאל• מיר װעלן א קוק געבן, בי זענען דא בײ אונז םארםאסונגען סון יענעם עספעראנסא-טיפ. װעלכער קאן זיך לײכס אקליםאטיזירן אין יעדער שסראך און אין יעדער ליםעראםור, װעלכע האט נישט אזעלכע שסארקע און סיפע װארבלען, אז עם זאל אים זײן שװער איבערבוםלאנבן. אזעלכע װערק זענען דא בײ אונז א היבש ביסל. און אויב זײ װערן נישט אסט גענוג איבערגעזעבס אויף אנדערע שפראכן, איז עם בוליב סבות, װעגן װעלכע איך װעל באלד רעין■ םיאיז בײ אונז אײנגעםירט געװארן אין די לעבטע יארן א מין םאםנפראדוקביע, םון אס דעם םארם .אינטערנא• ביאנאלע״ ליטעראטור. די םאבריקלעך, אין װעלכע זי װערט געשאםן, געםינען זיך אין אלע אונזערע ליטערארישע בענטרען, דערהויפם אבער זענען זײ סארשפרײט אין ראטנםארבאנד. דארט איז עם שיער נעװארן אן אידעאל בו שאםן אויף ײדיש אט דעם םין אויםגעטריקנטן פאיעװן ליטערארישן װאלאפיק, פרײ םון נאביאנאלן קאקאין. עס איז דארס אן א־דעאל, נאר להיםיך בו אנדערע' אידעאלן, װערט עם םאר• װירקלעכט. עם זענען םאראן דארט לרוב אזוינע סיבליביסםישע. קריסישע און בעלעטריםםישע װערק װעלכע זענען אזוי װי לכתחילה דיקטירס געװארן םין .אינטערנאביאנאל״. זײ זעגען אזוי װינביק אײננעװאקסן אין דעם באדן, אין דער ירושה סין אונזער םאלקס־לעבן, אז םען קאן זײ איבערטראגן םין דער ײדישער םביבה אין א װעלכער עם איז אנדערער אן דער םינדסטער מאטערניש. אויף רוםיש, אויף אוקראיניש, אויף טערקיש װעלן זײ זײן פינקט אזוי גוט, װי אויף ײדיש. עס איז אבער נישט *דאי זײ איבערבוזעבן אויף אנדערע שפראכן: סיאיז אן איבעריקע טרחה, װארום זײ זענען. אזיי