Literarishe bleter · 1929-01-15 · 7 (15.1.1929) · p. Seite 126

דיטעסןדי׳טע 3?עטטר נ*ס. 7 (0^2) סון אינזער שאםן, אין אינזער ליםןראטור, טעאםער, םיזיק׳ םןןלערײ. עס האט זיך אויסנעארבעט א מץ םינטעז םון ם י ר אין די װ ע ל ס װאס איז פריער אמןןל געװען נאך אינגאנגן נישם באקאנם דעם ײדישן קינסטלער, װעםען עס איז ענג גע• װען אץ די ײדישע נעצעלסן. נישס ארויסבאםרײען זיך םון דעם ײדישן אײגנארט, נישס אויסכאםן אלגעםײן׳מענטשלעכע סארםען. נאר אדרבא—װןןס םער ארויםאנםסלעקן ײרישן ססיל אין כאראקסער און םיט אם די אײגנארסיקײםן קוםען גו דער װעלם. איגס איז עס שוין א געװיס: גרןןד די עכם-ײךישע װערק, װןןם םארמןןגן םםעציםיש־ײדישע םאדםען, האבן אױך אין דער ברײטער װעלס ערםןןלג און רוםן דןןרט ארוים םאר• אינסערעסירונג. הןןם דןזך דער םיסטעריעזער און דורך־און• דודך ײדישלעכער ״דיבוק׳ געהאס די לעצסע יןןרן אזא עי• םןןלג אין דער גרויסער װעלם. און האס נישט צו םארדאנקען זײן ערסןןלג מארק שאגאל זײנע עכם׳ײדישע געשסאלסן און קנײטשןז די העברעישע .הביםה׳ הןןס אויםגענומען נישט םים אירע װעלסלעכע פיעםעס, נןןר גרןןד סיםן ײד שלעכן ״דיבוק׳ און .גולם*. און אזוי אויך איז געװען מיםן םאםק־וער ײדישן םלוכה־טעאטער, בעת זײנע גאסםרןןלן איבער מערב-אײרןןםע. אין זײן רעםערםואר זענען געװען װעלםלעכע, נײע ■יעסעם, װי זשול רןןמענם .םרואדעקי, רעזניקם .אױםשםאנדי, װעװיןןר• קעס .137 קינדערהײמען׳. ןןבער סאר דעם בערלינער און •אריזער עולם הןןם מען באװיזן די אלם־קלאסישע זאכן, די סאדצײטישע: מענדעלעם ,מםעות בניםין השלישי׳, שלום׳עליכםס ,ססס.200', גןןלדםאדענם ,כישוםמאכערין*, ■רצם .בײנאכם אויםן אלסן מארק*. און װןןס עס איז נאך מער סשעקאװע: די םפעציםיש־ײרישלעכע ■יעםעם םיםן אםתן .*ינםעלע ײד״, םיסן אםתן ײדישן קנײםש און ברען הןןם מען געבראכם םון סאםע מןןסקװע און דורך דעם סעאםער, װןןם שםײם אונסער דער דירעקםער השסעה םון דער .יעװםעקציע•. װןןס אין דער טעןןריע װילן זײ גןןר אויסרןןםן אלדןןם ײרישלעכע. און סאקע גענוג סןןרװורסן איז אויםגעקוםען דעם םעאסער אויםצוהערן, הלםאי ער טרעט ארױם מים ןןס דעם *אלסװארג׳, װןס ם׳איז גארניש ןןנגעםןןםטן םאר א רעװןןלוציןןנערן סעאטער. די ןןנ• םירער אבער סונם סעאסער הןןבן םארשסאנען. אז ןןם די .אלםע׳ זאכן הןןבן אין זיך פיל אײגנם, אײגנארםיקם, װןם קןןנען סארינסערעסירן. און עם איז גאנץ םארשםענדלעך: די גרויםע װעלם זוכם איצס דוןם אײגנארטיקססע בײ יעדן םןןלק. די גרויסע, רײכע װעלם איז איבערגעזעםיקם מיס אלגעםײן-מענסשלעכע, אוני• װערםאלע םןןרמען, םראגן, סרןןבלעםען. םםיל און כאראקסער, און זי זוכס דאס אויסםערלישע, דןןס כאראקםעריםסישםסע, דןןם ■ינסעלע םון יעדן םןןלק. םען כאפם איצס מים א באזונדערן נײגיר אויף דןןם מזרחישע. דןןס ■יקאנטע. דןןס עקזןןסישע. עס איז איצם בכלל גרוים דער אינסערעס צום שאםן םון די קלענערע ■עלקער, װעלכע קומען םים זײערע אײגענע סענער און םןןסיװן. זײ דײצן איצס די געםיםעד, זײ רענן א־צס $ן. און נישס װײני• קער װי די םעכםיקע, גרויםע ראסן און םעלקער. דןןס זעלבע זעען פיר דןןך איצס אוין אין דער נײ• רוסישער ליסעראסור. אייך דןןרם םארנעםען איצס דעם אויבנ• ןןן שריםסשסעלער, װעלכע קוםען נישם װי אםןןל םון די גרויסע, צענסראלע שסעס םןןםקװע, ■עסערבורג. די נײע שריםסשסע• לער, װןןם אינםערעםירן איצס די לעזער םון ראסנרוסלאנד, ז־־ס 126 * דעריבער זענען פיל םון יענע רוםן און מןןנונגען געװען. װי א ײד זןןגס: ,סתם אין דער װעלם ארײן*. יחידישע םרױםען אײנצלנע אױםבליצן. װןןס קוםען מער סון ד ר ו י ס ן, םון דער ז ײ ס. קײן שטארק־קןןנקדעסן אינהאלט און ןןנהאלט אין ײדישן םאםן־לעבן הןןבן נאך דאן די םרויםען צו גײן אהין, אין דער בדײטער װעלם ארײן, נישס געהאס. בל׳זםן םען איז געװען מים הענס און פיס געפענסעם מים דעם אלםן ײדישלעכן לעבן אין דעם סאסריארכאלן ײדישן שםעסל. איז געװען שװער צו םארװעלסלעכן דןןס ײדישע לעבן. אויב אײניקע גאנץ דינע שיכטן אין םןןלק הןןבן אום יעדן ■רײז געװןןלם גלײן אװעק אהין. הזןבן זײ םאקע געםוזם ארןןפ־ װארםן םון זיך א ל ע לאססן פון דער ײדישער נאציע, און ןןםםםןןל אױך די ןןנגעהעריקײט צום ײדישן םןןלק. ןןבער זינם דאן הןןט זיך אין דער הינױכם פיל־פ־ל געענדערס. דער פרןןצעס םון פארװעלםלעכן דןןס ײדישע לעבן אין אלע זײנע פןןדסען איז אװעק אין א האססיקן סעפםןן. די אלםע ײדישע לעבנם־יםודות זענען שםארק דערשיםערם גע• װןןרן, די װאנדערונג אין די לענדער גופא און קײן אויס• לאנד הןןס שנעל אויםגעשסעלם נײע ײדישע שםעם און קיבוצים,—דןןס אלץ הןןם םארגיכערם דעס נאטירלעכן ■רא צעם םץ פארװעלסלעכן דןןם ײדישע לעבן. און ןןט דער נאםירלעכער פרןןצעם הןןם אויך ארױסגע• רוםן אינם ײדישן נאציאנאלן ןןרגאניזם א װונדערלעכע ענער• גיע און שאםונגם-קראםט. זענען געםאלן דורות־לאנגע םעססונ• גען, זענען גלײך אויםגעשםעלם געװןןרן נײע װעלםלעכע אינםסיםוציעס, װןןס הןןבן צו םארהיםן רןןם אײגנארטיקע ײדישע לעבן. עם זענען אויםגעשסעלם געװןןרן עקןןנןןםישע, נעזעלשאסטלעכע, פרןןפעםיןןנעלע, סילאנםרןןפישע אינסםיסוציעס, עס איז געשאפן געװןןרן די ײדישע ליםעראםור, ײדישע פרעסע, ײדיש םעאסער ײדישע שולן,—און דןןס אלץ צוזא• סען ארבעס אויס נײע, ײדיש־װעלסלעכע לעבנם׳םןןרמען. מיר באםערקן נןןך סיל חבלי׳לידה אין דעם נײעם װעלסלעכן לעבן. עס דארםן זיך נןןך אויסבילדן די כאראק• סער-שסריכן םון דןןס נײ־געשאםענע. גרױם איז נןןך די סכנה םון אסימילאציע, םון נןןכםאכונג. ןןבער זײער םיל איז שוץ דןן געסון געװןןרן און עם האלם זיך אין םון דןן, און דןןרס, אין םארשידענע לענדער. און װןןם עס לןןזם זיך שוין זאגן אויף זיכער: נרןןד די קינססלער. װןןם הןןבן זיך געװןןרצלם אין דעם עכס־ײרישן בןןדן, נעצויגן יניקה סון עכט־ײרישע קװאלן. זענען געװען גרוים — און ארײנגעבראכם גרויםע װערסן אין דער ײדישער ליסעראסור. װןןס דער אינהאלם איז געװען אײעארםיק׳ײרישער, אלץ קינססלערישער איז דןןס װערק, אלץ מער שאנסן הןןט עם סאר אריכת־ימים, און אלץ מער הןןס עם א װערם או־ך םאר דער װעלם. אץ א רא־ה: מענדעלע, פרץ, שלום-עליכם, ביאליק, אש, בערגעלסןןן, לײװיק, ןןפאטןןשי און אםילו בײ ןןם די שרײבער זענען גרןןר די ײ ד י ש• ל ע כ ע ר ע װערק געםעלן. די שרײבער ןןבער, װןס זענען נעשװוםען אויםן אויבערםלאך םץ די װעלם־װאםערן, די זענען גיך סארשװונרן אי םאר אונז, אי פאר סרעםדע. די לעצסע ■ןןר צענדליק יןןרן איז סןןרגעקומען בײ אונז אן אינסערעםאנםער פרןןצעם םון ןןנזאמלען װ ע ל ס• ל ע כ ע איםפולםן און ארויסברעגגען זײ אין ײ ד י ש• װעלסלעכע אויסדרוקן. דןןם זעען מיר אץ אלע געביםן