Literarishe bleter · 1929-02-08 · 6 (8.2.1929) · p. Seite 109

דיס 109?יסעדזןדי׳שע ב?עסער נוס. 6 (249) 7 ס. ו ן זז ג 7 7 י? ד / 77 ז} ד ־ש ע ד״ד יעקב םאיד זאלהינד און זיץ ״תלמוד אין ײדיש״ זײ םןןר, אין װידער װןןם •.נבאלאנגס די פרעמדװערסער, זזנען זײ אוממעגלעך אויסגומײדן, װײל זײ זענען שטענדיק אויםן ארט אין גיבן איבער דעם נײסיקן באגריף םיל ריכסיקער אין באשטימסער װי יעדעס אנדערע הײמישע װןןרם, בםרם נןןך, אז דער תלמוד גופא צערעמאניעס זיך גארנישט, װען אים קומט אוים צו באנוצן םרעמדװערטער זײ גיבן אים בו שטענ• דיק א נעװיסן חן. אין מסכתא .פאה׳ האב איך אויף 86 זײסן אין םאליא מיט נעדיכםן טעקםם אנגעצײלם נישט םער װי זעקם גערמאניזמען, נעםלעך: ענסםערנס, ענסםערנינג. ערנםע, בײטרעגע, אײנגעלײסעט, אײנלײכסענד, װעלכע זענען זײער לײכט צו פארבײטן מיט עכט-יידישע. אין מםכתא .ברכות״ מים א נישס-װײניקער געדיכסן טעקסט פין גאנצע 228 זײםן אין םאליא האב איך ןןנגעצײלסי גערמאניזםען נןןך װינציקער װי אין .םאה״. אויםערדעם, װאם אן אמת, באניצט ער סין צײט צי צײט נעבן דעם רײן־ײדישן דעמאנסטראטיװ־םרןןנאמען: דערדןןזיקער און דגל. סײנםןןל אויך די דײםשישע םראנןןמענא דעמאנםםראטיװא: דיזער, דיזע, דיזן. דיזעם (מיס דער נײער ןןרטאגראפיע אן דעם שטומען זױן). אפשר נישס םײלםןןל, טײלםזןל געברויכט ער נאר .דערדאזיקער״ און דגל״ מען דארף ןןבער נישט פארגעםן, אז דאס איז א שםראך־געברױך, װןןס אין אונזערע מקומות קלינגט ער טאקע זײער סרעםד, ןןבער בײ דער ײדיש-רעדנדער באסעלקערונג אין עננלאנד און אמעריקע איז ער שטארק אײנגעבירגערס. דער נױ־יארקער ,םןןרװערטם׳ םארריכט אלעסןןל אין דעם בתבייד םון אירן א םזרח־אײראפעישן מיטארבעטער םון .ןןט די׳ ןןדער סון ,די דאזיקע״ אויף: דיזע. דא האט מען צו סון מיט אן אנדער שםראך״געװוינהײט אין אונזער ײדיש, װאם איז שװער אויםצע• װןןרצלען און סיאיז דעריבער נאריש צו קװאליפיצירן עס װי א חסרון, צו זאגן: דןןס איז א שלעכטער ײדיש, א ײריש, װאס איז פארדארבן, א ײדיש, װאם איז דײטשמעריש. אביםל .דיזע־דיזנס׳ דארפן אונז נישט בלינד מאכן און צונעםען דעם שכל, אז מיר זאלן נישט קאנען שוין זען גאר קײן מעלות. עםלעכע אויםענטישע^םוםםערן פון ד׳ר זאלקינדם .תלמוד אין ײדיש״, װאם איך גײ דא ציטירן, װעלן זעלבםססארשטענד• לעך נאך נישס קןןנען געבן דעם לעזער קײן געהעריקע םאר• שםעלונג םון דעם גאנצן איבערזעצטן װערק. אבער זײ װעלן כאסש דעם לעזער געבן א שםיקל באגריף װעגן דער סןןליד• קײט םון דער איבערזעצונג און עפעם אן אנונג סון איר גרויםן װערט. אס מיש איך אויף דעם פירוש צו דער איבער• זעצונג םונם טעקסט משנה ר פרק ב׳ סון] מסכתא ,פאה׳ אנ• מערקינג 4 בײם נאמען רבן גמליאל, און לײעןז .אין מאנכע דרוקן שטײט דא .ובא לםני רבן נמליאל׳ — אין ער איז געקומען םאר רבן גמליאל, און דאם איז װארשײנלעך די ריכםיקע גירסא. רבן גמליאל, װןןם װערט דא דערמאנט, איז רבן גםליאל הזקן, אן אײניקל םון הלל אין ׳יער זײדע םון דעם פריער־דערמאנטן רבן נםליאל (דיבנה). ער איז געװען נשיא קרוב צו 40 יאר און איז געשסאיבן לערך 20 יזןר פארן חורבן אין איז געװען דער ערשטער, װןןם האט געסרןןנן דעם טיטל ר ב ן, אין איז אין משנה און תוסםתא באזינדערס באקאנט דורך פארשידענע תקגות, •וןןס (םיףי אלם ןןישלוס םין דער גאנצער ארבעט גײט נןןך צי א גרוים װערק, װןןם זןזל זײן א מין תלמודישע ענציקלןןפעדיע און זןןל אנםהאלסן די געשיכםע םון תלמוד, מעסאדןןלאגיע, םערםינןןלןןגיע, דקדוק. סיםטעמאטיק א. א. װ. אונזער אײנעם, נישם קײן תלמוריסט, איז זיך קוים םעגלעך פארצושסעלן װיפיל גײםסיקע ענערגיע עם ליגט בא• נרןןבן אין דעם געװאלדיקן קילםור-װערק, װןןס די פאליאנטן םון תלםוד שטעלן םןןר מיט זיך, און ם׳איז בשום אופן נישט קײן צוםאל, װען מיס דער חכמה און װיסנשאםט םון תלמוד הןןבן בײ אונז געלעבט אפשר הונדערם דורות, אז אפילו נאך אין דער הײנטיקער צײם לעבם דערמיט א גרויםער םײל פון דער ײדישער געזעלשאםט. סוף פל סוף באשטײט דאך דןןס גאנצע סראדיציןןנעלע ײדישקײט בעיקר אויף די לערן םון תלמוד. תורה לערנען הןןס נישס געהײםן דןןס לערנען חומש אין נ׳ך, נןןר לערנען גמרא, לערנען ש״ם אין פוסקים. װײל װאס שײך דעם תנ״ך איז מען ס׳רוב ױצא נעװען מיס מעביר זײן די סדרה, מיט לײענען די הפטורה. דער תלמוד — ער הןןס עם גענעבן דעם חותם םון אונזער מענטאליטעט, ער האט עס גענערט און געםורעמט די ײדישע גײםטיקײט, ער האט עס געשםעלט די גרענעצן אין געגעבן די ריכסונג אלע פחות פין ײדישן לעבן, ער הןןס עם צוגעבונדן צי זיך און אינטער זײן יןןך נעהאלםן דאס לעבעויקע ײדישע פאלק אין םארלױף םון פמעם זײן גאנצער געשיכטע. מעג םען אצינד זיך באציען אבסןןליט נעגאסיװ צים תלמיד. מעג מען אםילי אצינד דןןס ליכט פון תלמוד האלטן םאר שעדלעך, מעג מען אצינד םאראכטן און האסן די סכןן• לאםסישע חריםות אין תלי תלים פין תלמיד־פלפול, װי אויך די .שפיץ־פשםלדיקע פײנלעך-אױסגעםוחםע תלמודישע קאזויםסיק — דערםים לאזט זיך נאך אלץ נישט םארניכטן זײן קולסור• היםטןןדישע באדײםינג. דער תלמיר םארבלײבט אין אינזער געשיכסע װי דער װיכד־קססער םאקסאר אין די מאנומענטאלםטע דעדשײנונג םון ײדישן גײסט. דערםאר איז נישם ןןפצישאצן דעם װערס סון .תלםוד אין ײדיש׳, װען דןןם גיס אים אונז א למדן און געלערטער װי ד׳ר זאלקינד, װעלכער קאן םאקע גרינדלעך תלמוד בבלי און ירושלםי, סםרא, םפרי, מכילתא און תוספתא מיס זײן גרויסער ליטעראםור םון דער רײן־רבנישער און רײן־װיסנ• שאסםלעכער פןןרשונג. אפגעזען סון דער אויטאריסעם און די ןןנערקענינג, װאס דער תלמיד סלעגט בײ אינז תםיד געניסן, סרןןגם ארײן אין אינזער ײדיש די איבערזעצונג םון אים אויך רײן שפראכלעך נײע רײכטימער םין מעטאפארן, סינאני־ מען, עפיסעסן,' װענדינגען. סןןפיק, זאץ־סארםען אין שפראך• ריםמען, אין זײ שאםן א מלכות םין װערםםולע ןןריגינעלע םיסלען, גינםםיקע מעגלעכקײטן און פשוםדיקע פארםען פארן ײדישן אויסדרוק. די איבערזעצינג איז דעריבער א װיכםיקע דאסע אין דער געשיכסע פון דער ײדישער שפראך. די שפראך פון דער איבערזעצונג איז קלןןר, פרעציז אין דערבײ אויך סןןלקסםימלעך. עס םרעםן זיך םארײנצלטע גערםאניזמען און םרעמדװערםער. י װןןם ןןנבאלאנגס די גער• םאניזמען באםערקס מען זײ כםעס נישט, אזוי זעלםן קומען