Literarishe bleter · 1929-02-08 · 6 (8.2.1929) · p. Seite 108

■?יסעדיעדי־שע בלעסע- נוס. 6 (249) זײס 108 געזעצט װערק אויך םין אנרערע שםרזוכן, נישט נןןר םין ײדיש, אכער ײדיש איז אין דעם פרט דןןך אן אויםנזןם. םין אנדערע לשונות װערן אן אנדערש םאל ארײנגענימען אין דער װעלם־ליטעראטיר אפילי נישט באדײטנדיקע װערק איליב רע- ליגיעזע, סאג־אלע אדעד פאליפישע אירזאכן. םון ײדיש װערן אפ־לו װיכסיקע ליטער ורישנ שאפיננען איבערגעזעבס נןןר גו• ליב אזעלכע זײםיקע םןןטיװן. װי די פריער דערםןןנסע. שולדיק אין דעם, האב איך פריער געזןןנט, איז די אפא• לאגעטישע ײרישע אינטעליגענץ. איער זי אלײן איז אםשר נאר א קרבן פון דער אויםנאמס־לאגע, אין װעלכער עם גע• פינט זיך די ײדיסע מינאריטעטכ-גרופע בװישן אנדערע םעלקער. די דאז קל נישס געװײנלעכע, אדער, װי םען רוםם עם אן. נישט נארםאלע לאגע, ביט בו בו זיך די גאנגע אויפמערקזאמקײש םון א=ע די, װדם שםײען םון דרויםן, און פארשטעלט םון זײ די געװײנלעכע, נןןרםאלע זײםן םון אונזער אינעװײניקסטן לעבן און שאפן. נאר אפשר זוכט מען אין דער .געסןן׳ליטעראסור• ג ע ט א, װײל עם הןןט נאך װינביק אין זיך ל י ט ע ר א ם ו רז אפשר איז דאס ײדישע שאםן פאר דער גרויםער װעלס און פאר דער ײדישער אינטעליגענץ, װעלכע געהערט בו איר, דערפאר נןןר אן ענין פון ײדישקײט, װײל עם הוןס נןןך נישם קײן מער אוניװערסאלן װערםז די ײוישע אלםעוטימלעכקײטן איז פוילץ װעח אױסגעפאו&זם עס .־ךנ־נ נונ־ינדיט ו קירס שו־ 1 כ ״וייסן *ון קןנם*רידא*|יץ. ירש .־ג־ *■:־ב־ופ־ז םו; דע־ .־וא־שן־וע- ה־םפארישער קא־ ם־ש־ע ב־ש ־.־.•*ן ז־םנשאפפיעכ; א/־םפ־םופ װע־ם א־נאניזירם אין *רייםןרן םאששםאכ די ו- שזן־״:: פי־ן די ירישע *לםןדםוםלענ־ קײםן אין ■ױלן. *י דןם בזןק א-ז *ונױםנערזםן נע ארן א כאראםונג םון ם*ד• שטײער םין •אלננדיקע אלנםםיטיביעם: זארשןװער היםםארןשן קאםיפיע כייש ײר. זיש. א נםם. ןד ר ש־אע־, ד־ר םאלע־ אין ל. באםכער), רי *דנםראלע םין די אקאדןםישע לאנדקןיטשאםטקר״זן אין םױלן (ה• זרםשיק אין ה. זרדןנגארט), ײדישן נעזעלשאםם םאר לאנדװלםנשאםם• (ה. לאםערםאן און ה זײדעננארם), *ןנםדאל-קאאיםןם םון די ררן אקאד. םארײנןן (ד״ר ריננןלבלים) און די נןזןלשאםט *ו ■ארשםרײםן קונםם בײ ״דן. אױף דער כאראםוננ אױ כאשלאםן נעװארן *י נרינדן א *ןנט־. ראלן קאם־םיע םא־ אויםשארשן דיײדישע אלםערםיםלןכקײםןאין ■ױלן. םין די כאשליםן, װאם זןנןן אננענוםןן נעװארן אויף ז־ער כא- ראםי־ננ, אױ קודם-בל װיכםיק *ו דןרםאנןן דןם קירם םאר ארכיװיםםן אין קאנםערװאטארן. אין ■וילן זן:ןן םא־אן זײער םיל ױדישע היםםארישע אלםןר• ם טלןכקײםן: שילן, כױק-ןלם־נם, •נקםים, װןדק םין אלםן־ קינםא, ארכיװן א. ד. נ. כ־י די ײדושע קהלװז אין םארשױדןנע אינםםיםיכיעם. די דאזיקע אלםן־ם־טדןכקײםן זןנען אכןר שטארק םארװארלאזם קורם-בד דן.־1*ר, מאם עם םןלן טןנששן, .זאם זאלן זיך םארשםר אויף דןם איהיםן די אלםןדטיםלןכקײםן און װאם זאלן זײן כאהאװנט אלן ד■ אוםנים םין זאםלען טאשןריאלן אין זײ באארכןטן. כדי *יכונרײטן אױםנןכללרןטע םאצײײם, האם דל *ןנםראלן קאם־סין םאר אויםםארשן לידישע אלטערט םלןכקײטן אין ■ױלן בא־ שיאםן *ו נרלנדן דעש קי־ם םאר קאנםערװאםארן און א־כיװלטםן דןד ע־שםןר קירם װןם םארקיםען םין 20-םן םעבדיא־ בױן 20-שן םעיץ ה. י. אלם לןקטאדן אויםן קידם זענען *ינע*וינן געװאר,: םרא■. ם. באלאכאן, ד׳ר י. שיםער, ה. זױטשיק, ה. הןישםײן א. א. דער קורם װעם אריםנעםןן: נעשיכםע םין די ײרישע שילן אלן םױלן, קאנשןדװא־ *ין םון די אלםערםיםלעכקײםן, ןאלגראםיק, ארכיטעקםיר םון רי אל• טע־ט םלןכק־םן א. א. ײדנסום פון גאר אן אומבאקאנטער זײט. װער (שרײבם דער דײםשער, ןןדער פארדײטשטער, רעבענזענס מיט אפאלאגעסישער התפעלות)—װער האט דען געװיסם, אז די ײדן, װעלכע מיהןןם זיך אומעטים פארגעשטעלם װי שװאכע, םיס אויםגעקריםסע רוקנס, נישט זעלבםסשטענדיקע אין אונטערדריקטע. אן אביעקש פון שפאס פאר יעדן פויער, — זענען נאך אין פאריקן יאי־ הינדערס געװען דורכוים שםארק און אורװיקסיקז* ובכן, לײענס די איבעדזעבינג פון דעם ײדישן רןןםאן — איר װעם דארט געפינען א נײע גאר .אוםבאקאנםע זײס׳ סון דעם פוילישן ײדנטוםו װען דער דײטשער קריטיקער זאל שרײבן װעגן א דײטשן ארער אן ענגלישן ראמאן, װאלט ער םסתםא נישם געװען אזוי נאיװ בו גלויבן. אז דער הײפט-אויפטי םון א היםםןןרי• שער דערנייליננ זענען די עםנאגראפישע ידיעות װאס זענען דארט פאראן. ער װאלם געזוםס, אז עם זענען דזן בעםערע קװאלן פאר געשיכםע און עטנאגראפיע, װי בעלעטריסטיק. אבער אזוי װי עס רעדט זיך װענן א ײ ד י ש ן ראטאניםס, פארגעסס דער גוי און זײן לערער, דער אסימילירטער ײד, אז םאר אים שטײם א דיכטער און ער באהאנדלט דעם ראמאן *זוי װי עס זאל זײן א פיבליקאביע פון דער .געזעלשאםט בי םארשפרײםן ריכטיקע ידיעות װעגן ײרן*. ער מאכט זיך נישס װיםנדיק פון דער ליטערארישער אױפגאבע, װעלכע שסײט םאר אים, און—ער באקעםפט דעם אנםיםעמיטיזם אדער (אויב ער איז אן אנםיםעמיט) — די ײדן. מען האט בוגעװוינס די װעלם בי זוכן אין דעם ײרישן װןורט פריער ײדיש לעבן און דערנזןך ערשם (אדער דערנאך אויך נישם)—ליםעראטור.—רעכענען זיך דערםיט אפילי אונזערע אײגענע אינעװײניקםטע מענטשן, װען זײ א־בערזעבן פון ײדיש אויף אנדערע שפראכן. אויך זײ םאכן דעם אנשטעל, אז ײדישע דיכסינג איז נויםיק נזןר בוליב דעם מה שתשיב לאנסיסעמיסן. אט האט ל. בלירענםעלד. א מיטארבעםער םון ײדישע בײםונגען און זשורנאלן, ארויסגעגעבן מיט עםלעכע יאר בוריק א פראנבױזישע א־בערזעבונג פון אשס עםלעכע דערבײלוגגען. די איבערזעבונג איז ארײן אין א סעריע, װאס רופס זיך: .אן אינטערנאביאנאלע ליםערארישע אין ק־נססלערי• שע זאמלינג*. אן אינסערנאביאנאלע סעריע דארף, דאכט זיך, נישט האבן קײן תירובים, פארװאס זי שליםס אײן אין זיך װערק פון שלום אש. עס זענען דא אין דער זאמלינג איבער• זעבונגען פון װינביקער אריגינעלע שרײבער, װי שלום אש, און קײנער םון די איבערזעבער הזןס זיך נישס געמאטערט בו גע■ פינען װעלכע עס איז אנדערע מאסיװן, א חוץ רײן־ליטערארי■ שע. אבער אין רעם אויסקלײב פין אשם פאעםעס, בװישן װעלכע עס געפינט זיך אזא שײנע זאך, װי .דאס שםעסל*, איז אזוי װי מים א ביװן ארײננענימען געװאין אין אװעקגע■ שבעלם געװארן אין םאמע זןנהויב א שװאכע מלחמה־דערבײ• לונג, בדי בו קאנען אנריפן דעם גאנבן בוך .לע סאלדא זשװיף* (,דער ײדישער סזןלדאט*).״ א ביך םון א ײדישן שרײבער מוז האבן א ײדישן שילד: א ײדישער שרײבער םוז קאנען פארינסערעסירן די װעלס מים זײן ״וישקײסו זײן קונסם איז נישם גענונ. און ל. בליםענסעלד באננוגנם זיך נישם םים דעם ײ ד י ש ן נאמען. ער גיט נזןך בו א םזןר־ רעדע, און דזןרט רעדט ער װירער װעגן דער נױטיקײט אויס• בוסוןרשן דןןס ײרישע לעבן, װעגן .פיןלק ױן דער דיאספאיא*, .נעםזן* א. ד. ג. בוליב אזעלכע דרױםנדיקע מןןשיװן װערן זןפם איבער•