Literarishe bleter · 1929-02-08 · 6 (8.2.1929) · p. Seite 106

?יסעדיאדי׳שע בלטםער נןם. 6 (249) דיס 106 7 איך װײם, בערגעלסאן איז איצש מער׳װײניקער פרןלע• טאריש .ןןריענטירם*. דער סןןביאלער קאםף, דער רעװןןלוביא־ נערער קאמף. בויען א נײ לעבן מיט א באפדײסער מענטש• הײט. םײנס ער, אז דןןס גײס נאר אים אלײן ןןןז װיל איך אים זאגן, אז א םך סון אונז פײניקן זיך גןןר שטארק מיט אט דער פראגע פון פ־אגן. םיר װןןלסן אויך געװ$לם נע• פ־נען די בריק, דעם שליםל בום הארץ פון דע־ מאםע, און אין אונזער קינססלערישן חלום םארנעמס נישט קײן קלײן ארס דער גרויםער סןןגיאלער אידעאל פון א באסרײסער סענסשהײט. נאר קוקסטו ארום זיך אין בליקםט אין אײגענעם הארץ ארײןי, דערםילםטו, אז אמבעסטן קאן די ליטעראטור טון איר מיסיע, דעם גרעםסן נובן קאן זי אויך ברענגען דעם געזעלשאפכי׳זבן קלאס, װןןס סירט םלחםה פאוי א נײער װעלט. װען זי א ז און םארבלײבס ליטעראסור. דאן און נןןר דאן װעט זי אויך געבן .לנבן*, אסעריקע, נױ־יןןרק. יא אפילו כלי־זײן בום פראלעטארישן קאמף. זי װעס א חוץ אלעם אנצינדן א דןןרשט נאך שײנקײם, זי װעס ,םארסםען* םיט א חלום. זי װעם צערןןיען דעם גנאי סון זעלבםםבוםרירנ• קײט און פארטעמפטקײס. און װען אלץ איז געזאגט, ל־בער בערגעלםאן, װיל איך בוזאמען םיט דעם לעבעדיקן באטןןנען, אז נןןך אלעם הןןבן םיר דא. םײ די פראזאיקער סײ די דיבטער, געגעבן גענוג ,לעבן*. א סך םון אונז זענען שוין אויך לאנג אויםן .ברײסן שליאך*. םײן חשד איז נןןך גרוים, אז דוד בערגעלסאן װײם גאר װינזיק דערםון. אםשר הןןם ער נאך געלײענס דןןס, װאס םען הוןס אים פונדאנען צוגעשיקס םיס םיל־געאכפערטע אויפשריפטן, ןןדער װאס ער הןןט שוין נישט געקןנס סועלן בײ זיך צו סארזען — א װעלט האט גענוםען קלינגען םיט זײ. עס איז זײער םוטיק םון בערגעלםןןנען, װןןס ער הןןס אזוי ןןםן און װוילעריש םאראדירס זײן נישט װיסן בײ זײנע ארויםטריטן דא. ןןבער סון דעם םןןרט מוס הןןבן פיר דןן גענוג אין אמעריקע. סון דעם קינסטלער בערגעלסןןן איז דןןם נישט קײן קלײנע עולה. ער װיל דאך נישט םאררעכנם װערן פאר א װײטן און פרעםדלעכן סעטער םון דער םןןדער• נער ײדישער ליטעראטור. ער איז דןןך אײנער םון איר. און רײכע ײדישע ליםעראטור אין אמעריקע, װאס אויף איר, לוים בערנעלםאנס אײגענעם ערות״זןןנן, לערגען זיך איצס די ײדישע שרײבער פון אײרןןפע, און דארםן זיך ערשס אנ־ הויבן לערנען—װיל איך צוגעבן פון זיך. אזוי, קאלעגע בערגעלסאן: דער רויער. קלײנשטעטלריק• סריםיטיװער. איםיגראנםישער אםעריקאנער װאר הוןבן םיר אנסקײגננעשטעלס א ברײס״סארנעמיקן, אוניװערסאל־קינסטלע• רישן חלום. קעגן דעם װילדן זשארגןןן, װאם די צײטונגען הןןבן אין יענע סארװארלאזטע און .בןןרדערישע״ יארן אים כסדר געחנםעס, אין חנפענען נאך טײלװײז איצס, האבן מיר זיך באװןןםנט מיס דעם םינקל פון דעם געשליפענעם דיכטע רישן ײדישן װןןרט, מיס דער אײנגעשפארסער ארבעס איבער דער באשאפונג פון א מןןדערנעם ליםערארישן סטיל, מיט דעם רעגנבויגן םין א םילםאניקער און םילקאלירסער ײדישעי בעלעטריססיק אין פאעזיע. און אויב מען װעט אונז פרעגן: װאס קיםט ארויס, אז עם איז נישטןן װער עס זאל הנאה האבן םון דער געשליםנ• קײט און רײכקײם און פון דעם װײםן פארנעםז װעלן מיר ענטפערן: די ײדישע ליטעראטור איז נישט צוגעבינדן צי קײן שום געאנראסישן שטח. זי איז א װעלט״ליםעראםור םין אין פאר א װעלם״םןלק. אויב די פרןןלעסארישע סוערס, מאכערס און אויםקלערערס װעלן װײסער געשםאק קאפירן די פאר■ שסענדלעכע אין כםעטינאטירלעכע אסימילאציע׳ציענישן פין די באלעבאטישע קרײזן אזוי, אז עס װעלן אונז נישט סטאיען קײן לעזער צװישן די ארבעסער; אויב די ײדישע שול־באװע• גינג דא (־יאס איז אויך געשאפן געװארן פון פארעקשנטע אין םאראײנזאמטע) װעט אונז נישט צושסעלן םיט דער צײט קײן נײע לײענער, װעלן מיר אלץ הזןבן אויםגעםין א גרויםע זאך. װעלן מיר האבן צוגעגרײט א װיכטיקע, פארצװײגטע ליםע• ראסור םאר די ײדישע םאסן סין רוםלאנד, פוילן, ליסע, רו• מעניע, לעשלאנר—װען זײ װעלן אינערלעך םארטיק װערן פאר איר. םוף־כל׳םוף דארף דןןך בערגעלםןןן אויך װיסן, אז א שרײבער שרײבס אםבעםטן, װען ער צײלט נישט בעת מעשה װיםיל םיליאסן װעלן שלינגען זײנע װערסער. אויך דארף ער מסכים זײן, אז אײדער אן עדעלשטאדט-דיק־ליטעראסור מיט מיליןןנען שליננערס, איז גלײכער אן עכסע, קינסםלערישע ליסעראטור אן די םיל־נוליקע ציפערן. *ש. נינבר/ניין-יארק ײדישע ליטעראטור אוץ װעלט־ליטעראטור •■;גיעי |ןר די .ייס 1י<ט*ר״ אפילו די רןןלע, װאם א שרײבער װעם שסילן אין דעם לעבן פון זײן אײגענער נאציע, איז נישם אלעםןןל םעגלעך צו טרעםן, הײנס, װי קאן מען װיםן םןןרויס די באדײסונג, װאם ער װעט האבן םאר אנדערע םעלקערז קײנער, א חוץ עמערסןןנען, הןןט אין די סצ״ער יןןרן פון פןןריקן יארהונדערט נישט אפנעשאצס דעם גרויםן װערט םון װאלס װיטםאנם .ליװס ןןװ גרעס* און אסילו עםערםןןן אלײן הןןס נןןך נישט געװוםט, אז דאס האס ד דיכטערישע אםערי• קע צום ערשטן מןןל דאן ןןנגעהויבן צו רעדן אױף איר 3. א-נםערנאציאנאריע װערםן א-ן דער ײדי־שעד?יםעראםןר עס איז שװער, האבן פיר געזאנט. צו סרעםן און צי םאכן השערות, װעלכע שאפוננען זענען װערם און װעלכע — נישם װערט ארײנגענוםען צו װערן אין דער װעלט-ליטעראטור. דאס װאלם געװען שװער, װען אלץ זאל זיך װענדן אםילו נאר אן די אינעװײניקסםע רײן-ליטערארישע אײגנשאםםן םון די געגעבעגע װערק, בםרם נאך, אז דא װירקן כלערלײ זײסיקע אומשסענדן, װאס עס איז זײ שװער פארויסצוזען.