Literarishe bleter · 1929-02-08 · 6 (8.2.1929) · p. [Seite]

זטקטסער יארנז/ננ פדײז סס נר. פרײסיק 8 ^נחאד 1929 דםפהאד־פונן יזײיו )??וסםדידםננ װאפשדיפם פאד 9ליםעראבװד ■1 .טעאפועראוןקונםט פארמאג 3.קילעעקין,װאו־ש<; דאס װארט פובם ײדישן שריפטשטעלער איץ אמעריקע און דװקא ־ענע, װאם איר עלעםענטארער כוח איז געװען דןןם ײדישע מענסשנרויװארג ארומעוהובלען, אויסלײטישן, איז די פרעםע, די סרעסע, װןןס הןןט נישט דערלןןזט — און דערל$זם נישט — דעם בוך קײן קאפ אױםהויבן. הןןט ןןט די פרעםע ןןדער געשסןןםט די םאסע מים קיבעבע און דערמיט זיך רײך און םעם געםאכט, זןדער זי געהןןדעװעס מיט אן אויםקלע■ רעכץ, װןם הןןט סיםטעסאטיש און װולגאר געשטויםן בו אםיםילאביע. טןןםער איז, למשל, נןןך םארבליבן אביסל יוגנט (דערהויפט פון דער ױנגערער אינטעליגענטער אימיגראביע), װןןם דער רעכטער פראלעםארישער םליגל הןןם נישס אינגאנגן באװיזן צו פארטעמפן און .אמעריקאניזירן*, איז געקומען דער נײער, לינקער פראלעטארישער םליגל, און פאר אונזערע אױגן םארםארטיקט ער דעם פראבעס םון םארטרײבן דןןס דאזיקע רעשסל סון אלץ, װאס האם בו טון מיט אמתער קונסט און ליטעראטור. הןןבן ײדישע שרײבער, אפילו אזוינע װי דוד פינסקי, װןןס האט פון א־יראפע מיטגעבראכט א סןןגיאלע קןןנבעפביע און אן אויסגעשפרןןכן פראלעטארישע ליניע, א םאך געטון אײנמאל םאר אלע מןןל אויף דער האפנונג צו דערנענטערן זיך םיט דער םאםע און אויםגעהערט צו סראכסן װעגן די לײענער אינגאנצן. אין בעססן םאל, אױב אונזער ליטעראטור דןן װןןלט טאקע פראבירס נאכצוגײן סוסטריט די סויזנסער און הונדערם-סויזנסער, װןןלט די ײדישע ליטער:זטור נןןך א־גט געשטעקט ערגעץ בײ עדעלשטאדטן ןןדער בײ אײזיק מאיר דיקן. אין ערגםסן םאל װןלס קײן ליטעראסור אינגאנצן נישט געװןןרן. אםעריקע איז םול מיט שרײבערישע מצבות. נישט נןןר נןןך שרײבער, װןןס הןןבן לויט די געזעגן םון ביןןלןןניע זיך םארזאמלט צו זײערע עלטערן, נאר אויך נןןך אזוינע, װאם זענען באגרןןבן געװןןרן אונסער דער ערד םון צײטונג■ צירקולאציע, םון קןןםפדןןמיסן מים דער מאסע און מים די לײענער. עקשנים, םארביםענע און פאראײנזאםטע, אלע די, װןןס דער םונק קינםסלערישע פערזענלעכקײס האט בײ זײ נישט געקאנט אויסגעלןןשן װערן, זײ הןןבן געשאפן די טאלענטסולע אמם ערעס רער*ינ?נמם י*נו§ר״נים?ר סזן ניו.־ןרק*ר ,איגזיך״ ג?6ינ?ן םיר ןן אינסערעםןנסן *רסיק? ײנס דיכסער י. לעיעלעס, אין װא״כן אר?נם6?רם דרר *ערנא5סןנ?ן אוייף זײנע *ןרװירמן דעם ײדיען *רײבער אין *םעריקא. םיר נרןנגען דן ד?ם *רפיקל,?ר קןן אין 6־ל פרסי■ גילסן װי * םין תסוכה אויף די סאנרת-סןרװירם:, װןם װארן נע&ןכס א1יך דעס ײדיסן סריאסססעלער א*ן ■וילן דורך די, װןם םיס דאם רמ■ נו־־נידט סןכן די ײדישע ליפערןטירן אין *נדערא לאנדאר, םײנאן זײ *ו הויבן אין *י ג״ויםן רי ײדישא ליםארן- סור אין ראסנסןרבןנד. דוד פינסקי און דער לעבעדיקער הזןבן מיך שוין סײל■ װײז ,מוגיא* געװען אין זײער ענטפער (.אויםקוס*, דעצעמבער) דוד בערגעלםזןנען, װןןם איז אהערגעקומען מןןנען בײ■ אונז, אמעריקאנער-ײדישע שריםטשטעלער, דזןס לעבן, אםעריקע, די עװןלוציע םון װןןלקנקראצער, א גרויםע םאסע לײענער און נןןך אזוינע צאפלדיקע זאכן. איך װיל דןן נןןר נןןך מער אונ■ סערשםרײכ) די בײדע קןןלעגנס דערקלערונג, אז שטאט זיך צו םארנעמען מיט כלערלײ מעגלעכע און אוממעגלעכע סרע־ גענישן הןןבן םיר דןן באשאפן א ליטעראסור. דער קװינטעסענץ םון דור בערגעלםןןנם טענות איז, אז מיר הןןבן קײן לײענער נישט. דןןס גײט א־ם אײגנטלעך אמ■ םערסטן ןןפ. איז װי באנאל אזא טענה זןןל נישט זײן בײ דעם םןןדערנעם קינססלער בערגעלסאן, שאדט נישס אים אביסל אויפצוקלערן. אױב די .סאלענטפולע ײדישע בעלעטריססן און פןןעטן*, װי בערגעלסןןן אלײן קןןםפלימענטירם די היגע ײדישע שרײ• בער, הןןבן נישם קײן לײענער, זענען אין דעם שולדיק אלע, נןןר נישט די שרײבער. װײםט איר װער עס איז געקוםען אהער מיט צענדליקער יןןרן צוריק און פלאסט נןןך פלאסס געלײגם דעם םונדאםענס םאר דעם ײדישן כרך נױ־יןןרק און פאר אלע אנדערע נױ-יןןרקעלעךז מענטשן, װןןס זענען אין זײערע הײםען, אין רײסן, פרײסן, ליטע און זאםוט, נןןך צו שמר״ן נישט דערגאננען, אױף ןןט דעם קיז׳רויען םונדאמענט הןןבן זיך דןן אויםגעבויס די ײדישע אינסטיטוציעס, די ײדישע ןןרגאניזאציעס, די ײדישע קולםור־געזעלשאםטן. אײנע םון זײ,