Literarishe bleter · 1929-02-01 · 5 (1.2.1929) · p. Seite 99

?יעעדיעדיישע 3?עסםר נזם. 5 (248) זײס 99 נישט אין פןןעזיע װײל אזוי װי קןןרן באדנגט דןןס דןןרף, איז נןןך אפילי אויף פויליש װײניק באזינגען געװןןרן אין םערזן. נןןר אין דער פרןןזע םין רײםןןנם. די אײנםליםן בא- םערקן זיך אויך אםילי אין איר שפראך, װןןס הןןס גאנץ ןןסט פוילישע שרשים אין שםעקט פיט רײמןןנסישן םטיל. קןןרנס לידער זענען א נײעם אין דער ײדישער דיבםונג. זי איז די עכםע באזינגערין םון דןןרף. עפיי זן••: םיחםה. רןמין פין די י*ם*״פי־*ננ1יזימי קריג. 1 ווון 11 נ*ני. םןרי*נ ם בןיד6*רנ, ווןרשנ, 927(. 310 ז. יינערגפזענס: *רשם? *1י#96נ* ןגגנדויזן יויף סריד- ם*ז יי נװײס! *ויסלםגזנ (יןר 1929) הןס פ1ק ניפס פײן ם#סן די דןןזיקע רעבענזיע װעגן זןןלאם ביך ,םלחסה־ (אץ ןןרינינאל .חורבות* — .בוזאפענברוך׳), װןןם באהאנדלט די דײטש־םראנצויזישע פלחםה און די פאריזער קאפינע, װעט זיך פיטן ביך נישם םארנעםען, װײל דאס איז גארנישס זאלאס װערק. כיװעל בלויז כאראקטעריזירן די איבערזעבונג, װעלכע געהערם נישם בי אײנםאכע אין שלעכסע א־בערזעבינגען. דאם איז א ספעב־עלע, נישס קײן באלרײכע קאטעגאריע, װעלכע איז נאך בײ אינז װינביק באהאנדלט געװארן. ערשטנס, םארנעפס דאס בוך אין ײדיש פונקם א דריטל װי אין אריגינאל (םון 636 קאםפאקסע זײסעלעך בו 45 נרויםע שורות). םארשטײם זיך, אז דער לײענער דארף װעגן דעם נישם װיםן• בװײטנס, איז דאם דריטל נישם זאלאם, נאר דעם איבער- זעבערס. עס איז נישט איבערגעזעבט, נאר איבערדערבײלם. קיקס פען ארײן אין אריגינאל, כאיס אן אן *עקל םארן ײדישן בוך. כ׳נעם בוםעליק אײן בײשפיל: .ם׳איז געשסאנען אויף אן ארם, אין די רגעם זענען גע- װען װי יאר-הונדערםער, זשאן האס שוין װידער געהאס אנגעגו• םען םאריבן םאר א האנט, םול פיט א סײנער קאלסבלוסיקײס, און א־ם אײנגערויפט אין אויער, אז אויב די חביים װעלן דך לאזן װײסער, װעלן זײ בײדע א שפרונג סון לינקס, כדי ת־כף ארײנבוקריכן בװישן די^בויפער־. (םראנב.). .יאן(ו) האם געהאלטן םאריבן בײ דער האנם אין אים געזאגט, אז װען די חךרים װעלן זיך נעםען םאכן פלירד״ װעלן זײ ערגעץ בװישן די בױםער זיך זען בוזאםען בי סרעםן*. אזוי איז .איבערנעזעבט* דאם גאנבע בוך. נאך א פאר בײשפילן: .די שויבן םון טױזנסער פענםסער האבן געםינקלט, װי זײ װאלסן זיך גערויסלט םון אן אופזעבארעד בושה* (ײדיש). .די שויבן פון טויזנטער פענסטערס האבן נעברענט װי םאנאנדערגעסלאקערם דורך אוםזעבארע בלאזזאקס״ (סראנב). הײנס דער ײדישו .פאזש האט נאכן אפזאנן דןןם ם־יםארגן• געבעט געםאצס זיך א בלם״ (ד. ה. זיך איבערגעבלמט), .װאס האבן זיך אופבאדינגכ(׳) נישס געװאלם אנבינדן*. .ער ד׳אט םלײסיק באהאלסן דעם בריװ אין די בו־וםס״. .הינסערן נעבעלס״ (אונסערן געבעלט). .אױ אװעקגעגאנגען בו דער גרױםער אץ שװערער װונדער־נעבורטם-ארבעט םון גאנץ םראנקרײך■ (ײדיש). .סארשירנדיק בו דער בוקונסט. בו דער גרויסער און שװערער אױםנאבע איבערבובויען גאנץ םראנקרײך״ (פראנב) .נישס דערשעפנדיק אלע תענוגים םון דא זײן*. אבער נענונ בײשפילן. איבט װיל איך אויססערקזאם םאכן נאך אויף אזאך, װעלכע איז ביז איבט נישט בארירט געװארן. פ קלאנט זיך אויף דער טײערקײט םון ײדישן בזך. װיל איך װײזן, װי אזוי אזעלכע םארלענער װי נאלדסארב סארטײערן (א חוץ דעם םארערגערן) דאס ײדישע בוך. א נארמאלע זײטל אין אײדישן בוך האלט 32 שורות. אין דאזיקן בוך ,םלחםה*, װי אין נאלרםארבס א םך אנדערע ביכער (לכעל. די ,גחזרסע* םארגעריטם) זענען דא בלויז 28, 29 שורות דאם גאנבע ב ך איז בביװן בעקלאפט או־ף 2—3 שורהדיקע זאבן. דער זאץ איז זײער שיםער און םונדעסטװעגן קענט איר אױף גאר א רך זײט- לעך אנטרעסן אסילו בו 6-8 אײנװערסערדיקע עװות, װעלכע װאלסן לײכס געקאנס ארײנגײן אין די סריערדיקע שותת לםשל: אבער טראץ אט דער םײלװײזער איבערגעטריבנקײט ב&נובט זי נישס די מעטאםארעס אלם באבירוננ, נאר זײ זענען בײ איר אן ארגאנישער טײל סון די לידער, און גאנץ אפם — אויך סון די געראנקען גוםא. די עכטק־יט םון קארנס דארף-לידער באשםײט אין דעם, ײאס אין זײערע קלענםםע ניואנסן גײען זײ נישט ארויס אויס די ראמען םונם ד^רף און װאס זי באנובם נישט קײן שום אנדערע אקבעםוארן אויםער די, װאם זענען םאראן אין דארף װי, לפשל: ,ם׳קארםשען זיך זײערע הענט אין מידן שלאף, װי די םענקאטע קלעבער...* אדער-׳ .רי הענט װי אויםגעדרײטע. אפגעשײלטע בװײנן םון א בױם...* און פרוװם נאך אבער קארן אין אירע מאסיװן ארויס• דוגײן אויםער דעם דארף. קוםם עס ארוים בײ איר בלאסער. און טאקע די עטלעכע לידער װעגן שטאס װי: .די 31 קעמ• לען*, .א הויז אין שסאם*, .שװעסטער* זענען די שװאכסטע אינס בוך, זײ זענען װי א קאנטראםט בו אזעלכע טיף• טראגישע ײידער װי: .דאס קלאג־ליד פון ױנגע םאםעס*, װאם עסעםט םיט אזא געזונט, תאװהדיק בלוס, אדער .לייװע*. — דאס ליד װעגן דעם דארף-םשוגענעם, ,װאם טראגט ארום דאס האיץ װי א קאץ אן אײנגעבונדענע אין א זאק*. — דארםיש• װילדער ליבע־בעח בי גאר די צװײ שטארקסטע לידער אין דעם בוך .דער עלםטער לעשל*, װו ס׳װערם אזוי גלענבנד געשילדערט די דארםישע נויס און ,די טאכטער*. דאס לעבטע רײסט מיט םיט דעם אויםערגעװײנלעכן טראניזם םון די ארעםע פויערישע עלטערן. װאס די טאכסער האם זײ אהײם• געברענגט א ,בענקארם םון שטאט*. נאר אין ד י לידער, אין די לידער םון דארף, ליגס קארנס עכםקײט. נאר א־ן די לידער קוםם בום אויסדרוק איר דיכסערישע אײגנארםיקײס. מ־האם אין קארנם לידער געפרוװס זוכן אײנםלוםן סון קולבאקן, שױן בוליב דער ענלעכקײט סון די םאטיװן, אבער די, װאס האבן אױםגעדריקס די מײנונג, האבן. װײזם אוים זיך נישם װי געהעריק םארטיםט אין דער םארם און אינם קאלאריט סון קולבאקס און קארנם לידער. קולבאקס געזונםע און ברײטע םעטערם, די קאװאליעס, האבן נישס קײן באשםיפטן םאן הינטער זיך, זײ װאקסן נישט ארױם םון קײן באשטיםטער ערד, זײ זענען אםס מיט איבער• געסריבנקײם געשילדערט, בעת רחל קארנם .דארםסלײם* זענען לעבעדיקע און װאכעדיקע ײדן, װאם װאקסן פון זײער ערד אין לעבן אין זײער דארף. רחל קארן גים זײער װירקלעך לעבן: .און שבת, אז ם׳קוםט בום םנין אין דער קרעטשמע. די תפלה־װערטער קלאפן אין די זון־בעהיבסע שויבן בוגלײך םיט זשומענדיקע, בלאע, םעטע פליגן, קומם דעמאלט.שאיען אויס בו רעדן װעגן זײנע םעדער, און ס׳בארימס זיך זישע םמערט םיט די שידוכים פאר זײן טאכםער באלטשע — און חײם גוי זאגט הויך, אז יעדער זאל אים הערן: ,זינט ם־האס םים םעכלען אויםגעהערט םײן שותםות. קויף איך יעדעס שסיק בהםה םיט א בענער ריוח...* אויב ם־האנדלט זיך װעגן אײנםלוט אין קארנס לידער, דארף םען אים זוכן ערגעץ אנדערש. נישט אין דער ײדישער ל־טעראטור, נאר גאר אין דער פוילישער, און דאס אויך