Literarishe bleter · 1929-02-01 · 5 (1.2.1929) · p. Seite 100

?רסע~$ר'שע ב?עםער מ-מ׳. 5 (248);"ס 100 + אן אומקלארקײם ריט עפעם אױםן גאנגן גיבל, פונקס װי א נענל, אונטער װעלכן םען זעם עפעם זאכן, ןונער אזױ אוםדײט- לעך, אז עם סוען װײ די אױגן פון ןןנשםרענגיננ. אט איז װידער א נײשפיל: ״און איך, קוקנדיק סון םײן סענסםער, גײ אויס סאר בענקשאסס זיך עו געסינען דןןרס אין דער הויך נײ יענער טשערעדע קי (די װאלקן ש. ז.) און עו זײן זײער פאססוך, זײער נאנלײטער אויסן זילבער-װײסן היפל• אינזל(?)־* דאס װילן מיר פשוט נישס גלויבן. עס איז אזא םין אײ- דעלע אבססדאקסע אויםםדאבסעניש, סוןװעלכע א דיבסער דארף זיך היסן, װי סון סײער. און פיר דערסרײען זיך׳פשוט, װען טיר סרעפן זיך פלונלינג פיט אזא שטעל: ״טײלםאל האט ער (דער בוהיי) אויםנעדרײט דעם קאפ בו דער לינקער זײט בויך און פיס דער בונג זיך געפרוװס א לעק םון בײ דער ריפ. זײנע גרויםע׳שטארע אוינן, םול םיט אנגםט און פײן, האבן געגלאעט פאר זיך קינדיש-סארװוגדערס, עפעס װי אנהײבנדיק בו באגדײסן, סארװאם גיסם זיך אוים אויף אים אט דער גאננער בארן. 'דאס דאליקע בילד סון א באזיגטן בוהײ איז שײן אין רירנדיק םיט זײן פשטות. ש. ז$ר א בדיוו אין דעדאקציע ח' רןז־אקטאר! איך בןט נעבן אים פאר םײנן פאלננדיקן ■אר שורות: װןן א רעצענזןנט געסינט אײן, אז פ; איבערזעבוננ םדיג נישט, קןן ן־ זײן טײניננ *־ויםזאנן *דןר םתם אין דןר װעיט *רין, אדער אונטןישט־בן זי טלש ■>וקטן, אבעד דעדבי דארפן די פאקטן באםח אונטןרשביבן זײן דאזיקע מײנוננ. *בעד ט*נ• בלוםןנטפל ד,*ט *ונםןר■ נעשטיבט זין םײנונג — *ז םײן אלבערזןבוננ טון אנרי בןרנסאנס ,דער נןלעכשןר׳ איז נישם נעלוננןן (.ליט. בלןטןר״ נ. 4) - טים בישפילן, װןלצן אין בװײ דרלשל ט*לן זןנןן געװןנדט נישט קענן דןד איבןד- זןבוננ, נ*ר קןנן דער רעבןנזיע. ם*נ. נ. בלוםןנטאל ב־ענגט כײן ז*ץ: .מיר װןלן, *זוי בו ז*נן, ש*דשם*דקן דל סר*בלןם דורך ם*דנדעסןדן איר װירקוננ, בלז םיר װןלן נישט דןרזןן *יר םיבה׳ *ון ניט בו: ,דןר ז*ן ל*ן *זול פ*ר• שם*נןן װןרן, *ז םיר װילן פ*רשם*רקן די װירקונג, בדי נישט בו וןן *יר םיבה, בשעת םון *דלנינ*ל *יז קל*ר, *ז םיד װילן ם*רשט*רקן ד■ װירקוננ, כדי בו דןיזןן > פ*דשט*־קטן םיבה*. *יך קןן באדולקן רעס ם*נ. נ. בלוטןנשאל, *ו קײנן־, * חוץ *ים, װעם *זד םײן ז*ץ נישט סארשםײ;, װײל .ביז םיר װןלן נלשם דןדזןן *יר סיבה• הײסט *ין ײדלש .בלז םיד װןלן זל דעדזען־• ט*נ• נ. בלוםענם*ל ברןנגט נ*ך כײנעם * ז*ץ: .דןרנאך ןנ• דיקם זיך *לץ בכי םוב *ין די בענויספאלוננ סון בײדן סןריעם דױןרט װיטןד בשלום״ *ון ברעננם *ױך דעם סר*נבויזישן ז*ץ, ביײ בו דןס װיזן, *ז כ׳שרןט *פ סון *דיגינבל, מײל עד ה*ם .נעזוכם זי (דןם .בכי םוב־ *ון,בשלום״) בי בןרנם*נען *ון... נישט נעפונען״. ס*ר• װ*ם ה*ט *בע־ נ. בלוטןנשאל נלשט *יבערנעזעבם אץיײדיש דעס ד*זיקן ז*ץ. כרי דן- לײענןר םון די .ליט, בלןטער״ <װ*ם קען ד*ך נישט עיי־ר קין ■־*נבויזיש ז*ל קענען זען, װי ם*לש *יך ה*ג *יבןרנעזעבטז *יך דןרקרןר ק*םענ*ריש. *ז דער נעבראכםער סראנבויז־שןר ז*ץ איז בי טיד ריכטלק *יבן־גןנעבן. *װד*ל קןן םןן א־ם איבערזעבן *ויך *ן .בכי טוב״ *ון *ן.בשלוס׳, ד*ם הײםם *בןר גישם, *ז כ׳טרעט *פ סון טעקםט. ב־ויז טיט א־ן *ננןװיזענןם טןות קען *יך םסכים זין: .דןר ■*־שב״םשער םעכ*נױם, װעלכן טיר *יבןרראשן־, *בער דער סעלער נעטש זלך נישט דןיסון, װ*ס כיה*ב דןם טןקסם נישם ס*דשם*נע־ וװי דןר רעבענזענם םײנם),נ*רפון דעם, װ*ם ב׳ה*ב ב*נובט > נישט- ם*סיק וזןיכ .*יבערר*שן' *יז בײ טלר נלשם באנובם *ין זלן םון ,םארװונדןרן־, נ*ד סון פלובללננ ם*קן אלם, כ*םן *•ם ד*רט, װו םעז קען זיך נישש ריכטן *ים בו כ*םן, ד*ם װ*רט *לז נישט קין נןלינננם די םר*נע. בי ם׳קען *ויסן גרונט סון *ז* באשולדירוננס־ם• טןריאל א־ויסטר*נן * נענ*טיװן *ורטײל װעגן דער נ*נבער *יבער• זעביננ, לײנ *יך *ין זײט.;ש.יס' איז א גאננע שורה, בעת די סריערריקע שורה איז שיטער, װי די ריכטיק *ינע־נעזעבסע װערטער אין בוך. אט אזוי טראנט פען אונטער דעם לײענער א קאליע-געמאכטן בוך און ם׳סארטײערם אים נאך אוםגרחםנותדיק. י. ר;>)3א3ארס ח־ים ״םיט זיך״, .ויײנער סןג״, וױינע 1928. סד ז. דער אינהאלש סון דעם דאזיקן ביכל איז נעטײלט אויף ציוײ םײלן: .אין נלויען רוים• און ,שסוםע בוננען׳. םיט אנדעיע װערסער: פין דער סויסער און םון דער לעבעדיקער נאשור. דער מחנר האט א ה־סשן זין םאר רעאליםעט מיט אגעװיםן עטישן װעלם-באנעם. פון דער בװײטער זײם, איז ער, םרתםא בוליב פיזאנטדאפיע, גענוינט אויסצוםײדן און נעגירן לעבעדיקע םענטשן אין זיך ציצוקוקן צום לעבן פון די חױת, װענן װעלכע ער האש;ןצער נישם קײן סך צו זןןנן. כרי צו שילדערן די אינערלע- בונגען םון א בעל חי, נעםס אים דער פחבר אין זײן אויםערגע- װײנלעכן, אין םלונ-אוםנאשירלעכן צישםאנד סון האלבער און גאנצער גםיםה אונסערן םעםער סון קצב. און כדי נןןך בעםע- צו באטאנען זײן אײנזײטיקע באצױננ צו אים, ניט ער אים שטענ. דיק אינם קאנפליקט םיטן םענטשן, װעלכן עד האש, װי איך האב באפערקס, םײנט. די בעםשע א־םפרעסיע םין דעם צװײשן טײל .שטומע צוננען״ איז ״דער בוהײ״, םשום צוליב דעם. װאם פיר זעען דא א קאנםסרוקציע. אפת םיר פוזן צונעבן, אז די * שילדעױננ װי אהאלבער םוץ חזרים װערן אײנער נאכן אנדערן נעקױלעט אינם שעכש-הױז מאכם אויף אונז אנרעםערן אײנדרוק פונקס װי אלע פאל, װען פיר זענען נעצװוננען זיך צוצוקוקן צו דראססישד, נערװן-אוים־ײצנדיקע און אכזרױתדיקע םצענעס, װאס הןןבן אײגנסלעך םים קינםט א קנאסע שײכות. דער םחצר װארסט או:ז ען די אכזרױת פון די קײלערס איבער זײערע קרבנות. און גים אונז, װי װײס םענלעך געסרײ, װי אזוי דער באטויבטער חזיר זעט אײם נאכן ערשםן קלאפ, נןןכן צװײםן, נאבן דריטן, װי עס פילן זיך די חזרים. װ$ס ליגן דערנעבן און װארטן אויף זײער רײע און אז. װ. אויב עס רירס אונז און עם כאפס אינז אן װירקלעך א גרויל, איז עס בלויז א דאנק דעם אויםםערלישן אויס- װאל סון א שעכט.הויז פאר א םעםע, אן עםעקס, װאם א קינםטלער נויסיקס זיך אין אים סוף-בל-םוף נישט. 4 סארשםײט זיך, אז די סרײב-קראסס, װאס איז נורם נײ דעם פחבר אט די דאזיקע טעמעם, איז נישט קײן אכזרױת, װאס פארקערט דעם דחמנות צו די בעלי חײם. און כאטש ם׳איז כםעט דאס ערששע פאל אז חױת-שילדערוננען זאלן האבן אזא רײן- עםישן הינסערגרונס, יארנרעםערט עס נישט סינדעםסװעגן זײער װערט. רחםנות קוםט םםילא, װי יעדער עלעמענמאר געפיל, סון זיך אלײן, אויב עס איז פאיאן פארשסענדעניש פאד דער זאך. אבער די םארשסענדעניש פעלט דא אביסל. אפילו בהפות לעבן דאך אויך אייםער דעם שעכס-הױז. און דער םחבר האס דאך, נלויבן םיר, געהאס אן אנדער ציל, װי אונז צו פדאפאנאנדירן פארן װענעסאײאניזם... סון דעם ערששן טײל ״אין בלויען רוים״ איז די אײגנע געבנסטע זײז ״יאנקא״,—א םעשה םיט אשיקסע, װאס מפלט בײ צײ איר געליבסן אין ציםער. ה:ם אם די נא־דעלע' (אויב םען םעג זי אזוי אנרוסן) איז אויך איבערגענעבן אין א צו-אוםנאטיר- לעכער סארם. גיט זי אבער סאים איבער דעם אײנדרוק. בכלל איז דאס גאנצע ביכל געהאלטן אין א םין ױגנסלעכן, ראםאנםישן, אוטרעאלן סטיל, װאס םארדעקט םים אגעדיכטן שנײ םון װער- טער די קאנטורן סון די װירקלעכע זאכי. אט, למשל, איז אפיס- טער סון אבססראקםער שילדערונג (1. 23):" ״צי הןן• עפעם א בלוס-דארשםיק נעשפענםט םרעך(0 ארוםגענופען דעם האלז יאנקאס אין זײנע בײנערדיקע הענס און האלט זי אין אײן װערגן?* דער דאקטאר איז בײ אים: ״א פענטש אין אויםגעשאדצטע ביז איבער די עלננוינגס שנײ-װײסע ארבל םיס א שםרענב(!) געזיכט אין בײזע שטרײפג״ דיקע אויגן*. םיט דרך-ארץ י. ר$3#3$ר0