Literarishe bleter · 1929-02-01 · 5 (1.2.1929) · p. Seite 90

?יעערז^די־שע נ?עטער גום. 5 (248) 90 ■רפים. איך קאן אבער א װןןרס נישס איבערלײענען אייף אן אנדער שפראך, װי םיאנעויזיש. דער פאקס. אז אברהם מאפוס ברודער האס געלעבט אין איז געשסארבן אין פאריז. אז ער האס געשטיזיט םיט א רעגלמעסיקער פענסיע דעם בארימטן םחבר, הןןט םיך גע• םירט בו דער השערה. אז ערגעץ מוזן זיך געסינען בריװ םון אברהם מאפו. שארל מאפו הןןט מיר בונעזאגט צו זוכן, און ןןט זע• נען געפינען געװארן 160 בריװ, װאס אברהט מאפו האס גע• שריבן צו זײן ברודער אין פאריז, זיװישן מאי 1858 און יולי 1867. די דאזיקע בריװ זענען נישט בלויז אן אובר םאר דעם ײדישן ארכיװ, זײ װעלן אויך א םך בײטראגן בעםער בו קע• נען דעם מענטש אברהם מאפו און גרינטלעכער בו שטודירן זײן װערק. די ליבע אברהם םאפום צו םרעמדע שפראכן איז צו זען אין אט די בריװ, װו מען געפינס גאנצע שסעלן אײף לאטײן, דײטש, ײדישידײסש. רוםיש. צו א סך בריװ האט טויבע (אברהם מאפוס סרוי) צוגע• שריק גאנצע זײסלעך. נאטירלעך, א םרוי שרײבם נישט קײן לשון-קודש, נאר ״דײטש׳. ןןרער ײריש־דײסש. זענען טאקע פאראן זײעד טשיקאװע בריװלעך, װאם באצײכענען אן סםק א באשסימסע עפאכע אין רוסיש־ײדישן לעבן. א קוריאז איז פאר מיר די םראנצויזיש־העברעישע גראםאטיק מאפוס, װעגן װאס ס׳רעדט זיך אין נחום סלושצם דאקטאר־דיסערטאציע. מילא, אז אברהם םאפו הןזס סארםאסט א פראנצויזישע גראמאטיק םאר די הןברעער, איז דןזך נישט שײך. צװישן די 160 בריװ, װאס זענען איצט אין מײן רשות, נעפעס זיך אויך אן עקזעמפלאד פון דער דערמאנטער גדאמא- סיק. סיאיז א קלײן בראשורקעלע פון 40 זײטלעך, װןןם דער• מןןנט אונזערע אמאליקע מעשה־ביכלעך, לויםן פןןרמאם און דער .הילע״. אן עלעמענטארע זעלבםט-מעטןןדע אויף צו לער• נען דעם אלף בית םון פראנצויזישער שפראך. ארױסגענעבן איזם אין װארשע, אין 1859, געררוקס בײ לעװענסאנען. און װײסס איר דעם טיטל םון אט דער פראנצויזיש״העברעישער גראמאסיקי ,ד ע ר ה ו י ז פ ר א נ צ ןן ז ע*. מסתמא האט איר שוין פארשםאנען. אז דער כלוםרשסער העבדעיש איז פשוס םארדײסשסער ײדיש (מאמע-לשון בלע׳ז). - װי ם׳זאל נישט זײן, די װיכםיקע קןןרעםפןןנדעגץ איז אנטדעקס געװןןרן און לןןםיר הןןםן, אז זי װעט גןןר אינגיכן זײן דןןם אײגנטום פון דעם ײדישן כלל. ןןנשטאס צו ליגן בא• גראבן ערגעץ אין א פריװאטן אלמער. פארלאג 3•?ולעציױ שױן ד^רשלנען משה קולבאק-אלע װערקו באנר 1. משיח בן אפרים, םןןנטאג ״ 11 פאעמען און לידער , 111. יעקב סראנק (רראםע אין 3 אקט ) .28 [א^\6|18י1 ,ס^סצצשס/^ ,״שמוןסץפ, .*נ>61ק5 אזא טיפיש־ײריש געזיכס. פונדעםטװענן װןןלס מיך לחלוסין נישט געחידושם צו הערן דעם דאזיקן געבוירענעם פראנצויז רעדן אונזער לשון... נןןר שאדל מאפו רעדט קײן אנדער שפראך נישט, אויסער פראנצויזיש. האבן מיר געשםועסט פראנצײזיש, גענעסן און געסרונקן און אז םיר הןןבן פארענדיקס רויכערן. זענען מיר שוין אלע דרײ געװארן הײמישע מענסשן און איך האב שוין גענוי געװוםם, װןןם מןןםיעו שארל מאפו פארלאנגט פון מיר. זײן פלאן איז געװען ארויסצוגעבן אין סראגצויזיש א בוך פון זײן עלטער־פעטער אברהם מאפו. ער װעס סיר באצאלן פאר דער איבערזעצונג, דעם פארלענער נעמט ער זיך אונסער צו פארינטערעםירן. אגב, טאמער דארף סען דעקן די סאדלאג-הוצאות — איז ער דערצו אויך םסכים. ער געדענקס נןןר. אז זײן .גאטזעליקעד פאטער׳ האס תמיד מיס באגײס־ טערוגג גערעדס װעגן אברהם מאפוס װערק. אים איז קײן חילוק נישט, װעלכן פון זיעע ראםאנען מען זאל א־בערזעצן, אבי א בוך פון מאפו זאל זײן אין פראנצײזיש. האב איך באשלאסן איבערצוזעצן ,א ה ב ת צ י ו ן׳. און אז כיבין פארטיק געװןןרן מיט דער ארבעט און איבערגעגעבן שארל סאפון דעם כתב-יד. הןןט ער מים גרוים דרך־ארץ בא־ טראכט םאר םײנע אויגן דאס װערק און םיר פארשפראכן גןןר אינגיכן דןןס ארײסצוגעבן. יארן זענען אװעק. פאריז פארשלינגס אלעמען. מען םארגעסט אן םרײנס, הבסחות, אפםאכן א. א. װ. די פאקטן און געשעענישן באװעגן זיך מים אזא אימפעט, אז מ׳באװײזט נישס א בליק צו געבן אויף צוריק. שארל םאפו הןןס סיט זעקס יאר שפעטער זיך דןןך דערמאנט אין זײן פלאן. האב איך דא נישט לאנג דערהאלטן א בריװ פון שאדל מאפו, כ־זאל קוםען צו אים אהײם ןןדער אין קאנסןןר, װאס שנעלער. די זעלבע אריססאקראסישע װוינונג אין מעדב־פאריז, די אײנענע קאנסאר פונקט אקעגן דעד בערזע. אין הויז בײ שאדל מאפו — מםש צו פארגאסן: אן אםתער מוזײ. אוצרות זענען ארײנגעלײגט אין םקולפטורן און בילדער. אנטיקן פון עםאל, םאיאנם, סעפיכער, װאזאנעס, פושקעלעך און אנדערע סערקװירדיקײטן. אברהם מאפום פליםעניק זיצס אין א סיפן פאטעל לאוי־ןןנז. װידער שמועסט סען סכח דעם בוך .אהבת ציון*. די צײט איז שוין געקימען ארויסצולןןזן דעם עלסער־פעטערם רןןמאן. — כ׳האב געלײענס,—מאכט ער צי מיר,-אײער איבער• זעצונג, אין א מןןדנע געםיל הןןט מיך באהערשט. טרערן זענען םיר געקיםען אין די אויגן. אמת, קײן סענטימענטאל בחורל בין איך נישט. ןןבער דןןס זענען געװען טרערן פין באגײסטערינג, פון אנטציקיננ. סטײסש, דןןס הןןט פײן אײגע־ נער סעטער, מײן בלוס און פלײש, געשאםן אזא שײן צוךן אלזא. פען סאר מער נישט םארזאמען. אין דאס װערק דארף פען ארויסגעבן; ס־איז שוין די העכססע צײט! — צי װײםט איר. — זאג איך אים,—װו אײער אנקל איז געשסארבןז יום׳כיפור תרס׳ח אין קעניגסבערג, אויםן װעג קײן פאריז. — ם׳איז ערגעץ םארשריבן — זאגט שארל מאפו. — מײן פאדעי האס מיר איבערגעלאזן א סך דןןקוםענסן, אין דןןרס געפינט זיך די גענויע דאסע פון מײן ןןנקלס סויס, מיס אלע