Literarishe bleter · 1929-02-01 · 5 (1.2.1929) · p. Seite 89

9 זײם 89 װען עס געלינגם אים עאעס מחדש עו זײן, אױך אן אײנענע םײנונג. נכלל זײכנט זיך אויס זײן ■ירוש םיס א גרינדלעכ• קײט, װןןם לןןזט פםעט גןןרנישט אינער נו װינטשן, װײל אלץ װערט אין אים געגענן אזױ סיסטעםאטיש און אין אזא םולער םןןם, אז עס באקומם זיך דןןרט א קלןןרער און אום• םאסנרער איגערבליק און א הײםישע באקאנטשאםס םיס אלע סיפקײםן און הויכקײסן אויםן דןןזיקן ריזיקן געביט. די קןןם• יליבירטע אויסרעכנונגען און אויםםעםטונגען אין .מםכינא םאהי װערן קלןןר־געמאכס און דערקלערט דורך א רײ ספעביע• לע דיאגראםעם. זײן עםקות און בקיאות איז גןןר אין לשער. ןןנװײזנדיק דעם דין אין רמבים, םאכט ער אױפמערקזאס אויף, אלע ער■ םער װו זײנע דערקלערונגען אין .יד החזקה׳ װײכן ןןם םון זײנע דעדקלערונגען אין .*י׳ הםשניות׳ און ער דערקלערט דעם סעם דערםון. רי פללי התלםוד און טעכנישע אויםדרוקן מיט אלע זײערע ניואנםן װערן דערקלערט לויט זײער םארם און באדײטוננ להלכה. עס װערן אויך גענוי דערקלערס די קולטישע, געאגראםישע, היסטןןרישע, םןןליטישע, םןןביאלע װי בכלל װיםנשאםטלעכע אויםדרוקן, װאם קוםען םאר דןןרס. אויך װערן געגעבן קורבע דערקלערונגען װעגן די קעגנשטאנדן און םערזענלעכקײטן. װאם זענען דערפאנס אין מלמוד. יעדער םאן דאמר. װאס װערס דערםאנט סתס מיט זײן נאמען, אן שום װײםערדיקע באבײכנונג, גיט אן דער םירוש גענוי װער ער איז (בײם ערשטן םאל מים א קורבער באשרײבונג םון זײן לעבן און םעטיקײט), פדי עס זאל נישס אנטשטײן קײן חלוף גברא. םון גרעסטן װערט זענען בודאי די הערות און חדושים, װעלכע זענען בוגעגעבן בום .םירוש• אין באזונדערע אנםער• קונגען און זענען אײגנטלעך באשםיםט בעיקר םאר דעם םאכ• םאן. אין זײ באװײזט זיך אונזער זאלקינד אין זײן גאנבער באדײםונג. ערשס דארט זעס םען װאם ער קאן. דארס דער• קאנט מען אין אים אויך דעם גרױםן םילאלאג. (ם1ן• קיםט)?'םער$ררשע ם?"סםער נזס. י׳ (248) םלענער םון א ײדישן לעגיאן׳ און ער םירט בכלל א שטארקע אנטי־םיליטאריםטישע אגיטאביע. םאר זײן *אביםיזם װערט ער אײנגעזעבט אין טורםע און האט אױםבושטײן גרויסע ברות. סיהאס אים נישס אױם• געםיטן בו טרינקען םון דעם ביטערן בעכער ביזן דעק. און װי יעדער אוםרױקער גײסט, געםינט ער נישס אין קײן זאך קײן װירקלעכע באםרידיקונג. א װירקלעכע באפרידיקונג געםינט ער ערשס אין דער ארבעס בײ דער איבערזעבונג םון תלםוד אויף ײדיש. דער• מים האט ער ענדלעך בוגעםראפן בו זײן באשסיםונג. באשײנ*ערלעך זעס םען עם בײ ד׳ר זאלקינדן אין זײן .*ירוש•. בום טעקםם נײם-בו נעםלעך אן אײנענער םאדערנער *ירוש, װעלכער איז םײלװײז (דערהויטט דער ערשטער באנד, מםכתא בדכות) באזירם אױף דעם ,גדול המפרשים׳, רשיי, םײלװײז (דערהױ*ם דער בװײטער טײל, םסכתא פאה) אויף די *ירושים סון רםפ׳ם און ר׳ שמשון משאנץ, אויף די דער• קלערונגען *ון דער נמרא און ירושלמי, װאס דער אינהאלס זײערער בכלל, דארט װו ער האט נאר א דירעקםע שײםות בו דער באםרעםנדער םשנה, װערס איבערגעגעבן בתמבית, א *ירוש סגמטזבם ח!, װו ם׳איז ארײנגעלײגט םיל זעלבססשטענדיקע ארבעט און װאם העלםס דעם לערנער ריכםיק בו פאגרײםן די דיאלעקסיק און דעם אידעענגאנג םון תלמוד און אנטהאלט בוגלײך די םארשידענע םײנוננען און דערקלערונגען םון די באדײטנדססע םסרשים װי םהרש׳א, ראיש, רשב״א, רשב׳ם, םהרשיל, ש״ך. תוםםות יום סוב, ר׳ שלמה םיריליאו, ברםנורא, ראביד, רדב׳ז. רידביז, ריב׳ם, ר׳ן, רע״ק, חתם םוסר, רבינו יונה, ערוך, םרפבת הםשנה, דרכי הםשנה, לקוםי המשנה, פסף משנה, םשנה אחרונה, פף נחת, שנות אליהו, תסארת ישראל, םני םשה, הגהות הב׳ח, הגהות בן אריה, הגהות רש*ש און סיל אנדערע םםרשים און נושאי פלים םון תלםוד, דערהױםט אומעטום װו עס האנדלם זיך װעגן א זאכלעך װיכסיקע דיםע• רענץ אין דער אויפםאסוננ, דארט װו זײ האבן ע*עס םוסיף בו זײן אדער װו זײ װײכן א* םון די *ירושים *ון רשײ, רםב׳ם און ר׳ שםשון םשאנץ. און ד׳ר זאלקינד גיס אםט, ל.ב?1םע:5ע?ד!$3ר'ז ״אהבח ציץ״ אץ פדאנצויזיש און די אנטדעקטע קאדעםפאנדענץ פץ אבדהם מאפו. עלטערן שסאמען םון רוםלאנד און עם האנדלט זיך װעגן אן איבערזעבונג פון א ראמאן, םאר װעלכער שארל מא*ו איז גרײט גלײך בו באבאלן. געטראםן האבן םיר זיך אלע דרײ אין א רײכן רעםטא• ראן, װו עם פארקעדן אױסשליםלעך בערזעי&ראםעסיאנאלן. דער געםומל און אימםעט סון דער םינאנבן*בערזשע שפירט זיך דא געװאלםיק. געברויז, םארשטארקטער ריטם—א םאדער• הויז שון דער בערזע איז אס דער רעססאראן. םאר םײנע אויגן איז געשטאנען א הויכער גרײז. םעסט געפויט, ברײטע *לײבעם און םיט א רויטן קארק, און מיט א דיקער ײדישער נאז, װאס םאר איר *אסס זיך בו שמעקן די גוטע רוםישע םאפעק... ע*עס האט זיך נישם געםארם די זײער*עלעגאנסע קלײדונג, דער עכס־םראנבויזישער שװונג און אברהם םאםום בארימם העברעיש װערק ,א ה ב ת ב י ו ן׳ װערט איבט איבערגעזעבס אויף םראנבויזיש דורך ל. בלוםענסעלד. אין א קורבער בײט ארום װעט עס זײן בנםבא אין די םראנבויזישע בוכהאנדלונגען. ס־איז אםשר נישס איבעריק בו דערבײלן, װי אווי ס איז געקומען דערבו, אז 80 יאר נאכן דערשײנען םון בוך אין העברעיש, זאל דער ראםאן דערשײנען אין םראנבויזיש. סים זעקם יאר בוריק, אין 1922, באקום איך א בריװ סון א ױנגן סראנבויזישן ראםאניםס, םאסיעו זשאן בערניע. ער בעם מיך בו טרעםן זיך םיט אים. (מיר האבן דעםאלט בײדע געארבעס אין בארבים זשורנאל .קלארסע׳). בײם נעזעגענען זיך םיט בערניע. האט ער מיר געזאגם, אז ער דארף םיך םארשםעלן םאר זײן םאטערס א חבר, א געװיסן שארל םא*ו, װאס זײנע