Literarishe bleter · 1929-02-01 · 5 (1.2.1929) · p. Seite 88

?יטעדעדי׳עע 3?עעער נ1ס. 5 (248) אנארביזם. אין זײן סעםפעראםענם לעגן די עקםטרןמען גןר בשלום. ער םילט נישט דעם קידער־װידער. אויםגעקנעטן םין גרעםטן יחוס — זײן םןןטער איז זיך מתיחם םיטן בעל שם םוב און מים ר־ מענדעלע דון יחיא (א דב סון א בארימסער פןןרטוגאלישער םאםיליע)ן זײן מוסער ביס איר יחוס סון שער אםרים, םון חכם בבי, םון םהדשיל, םון תוססות יוס־טוב, םון רש׳י—םארנעמט זיך אונזער זאלקינד אויף נײע דרכים, װארםט אװעק די װןןלןןזשינער ישיבה. װערט עקסטערן. לויםם שטודירן קײן בערלין, קײן םינכען, קײן בערן, קײן זשענעװע די הײם־באגעדטע װעלטלעכע ביל־ דונג: םילןןזןןםיע, םזןביןןלןןגיע, פןןליטישע עקןןנןןמיע, םילן־ לןןגיע, געשיכטע. שוין אלטזײענדיק םערביק יןןר, עלף יןןר נןןכרעם װי ער הןןט באקוםען זײן דןןקטןןר־דיפלןןם, לןןזט ער זיך איבער־ אנײס נאך א מןןל אװעק אין אן אוניװערזיטעס (קײן גלאזגןןוי) שםודירן אגרןןנןןםיע און נאטור־װיסנשאםס. ער שםעלט זיך םאר קײן זאך נישט ןןפ. זײן כאראקטער הןןם ליב מניעות. אים הןןט דער גורל באשערט אן אמתע קאמף־נאםור. אין זײן געלערזאםקײט װערט ער נישט אפגעהאלםן םון בו קהלן זיך. ער קהלט זיך אלע זײנע יןןרן. נןןך אלס ססו־ דענט אין בערן איז ער געװען דער גרינדער םון דעם סטודענסן־םארײן .קדימה״. באאיעסלוסט םון ד׳ר הערבל און אחד העם און געםרײ זײן םרומער דערבױנג — גרינדעס ער ביוניםטישע םאדײנען, העברעישע ביבליןןסעקן, קרײזלעך םאר העברעישער ליטעראטור װי אויך בשרע סטודענטן־קיכן. אין לןןנדןןן ןןרגאניזירט ער אן אחוזה םון זיבעביק מיטגלידער און פןןרט קײן ארץ־ישראל און קויםט דןןרט םאר זײ ערד. ער רוט נישס דןןם נאנבע לעבן זײנס. קהלן זיך — דןןם איז בײ אים אן אינערלעך באדערםעניש. אז עס קומט בו ברבי־בבור איז דעמןןלט זײן בארעד־ זאמקײט און לײדנשאםס נישס בו שטילן. אין אלעם ברענגס ער ארײן אן אמת געזעלשאםסלעכן סעמפעראמענט, אוםעטום קוםט ער מיט איניביאטיװ און ענערגיע, און עד װײזם דער־ בײ ארויס ןןרגאניזאסןןרישע םעיקײטן גןןרנישט װי קײן גע■ לערנסער. א נחבא אל הבלים. ער איז ןןבער אן עכטער טיפ פון אגעלערנטן. װי יעדער װירקלעכער געלערנסער הןןט ער דעם גח און די סעיקײט זיך מתבודד בו זײן און זיך אינגאנבן ןןפבוגעבן םיט זײנע געדאנקען און מיט זײנע ביכער. דערםאר הןןם ער אזוי ליב אויך אין זײן געזעלשאםט־ לעכער ארבעט בו בלײבן אין שןןטן. ער יןןגט זיך נישס נןןך קײן פרסום. בלויז געבײלטע מענטשן װײסן. למשל. םון דעם העכםט מערקװירדיקן פאקט, אז די גאנבע מי םון ןןרגאניזירן א מין נאביןןנאלן קןןמיסעט מים די נויטיקע סןןנדן ם א ר דער סארט״דיקונג אין בארימםן פרןןבעס פון שלום שװארבבארד — דןןס הןןט םען בו םאר־ דאנקען דורכוים נןןר אים אלײן, דעם ד״ר י ע ק ב מ א י ד ז א ל ק י נ ד. דןןס הןןס ער אויף זײנע פלײבעם אויםגעסראגן די געזעלשאםטלעכע ארבעט ארום פרןןבעס. ער איז גרױם מים זײן געלערזאםקײט און ער איז גרוים מים זײן םוט. נןןכן קישיניעװער פןןגרןןם הןןס ער געגרינדעס אזעלבםס־שוץ גרופע און זי געלערנט שיסן. אין דער בײט םון דער װעלט־מלחמה גרינדעם ער דעם לןןנדןןנער םארטײ־ דיקונגם־קןןםיסעט בו קעספן קעגן דער רעקרוטידונג םון די רוסישע ײדן אין ענגלאנד, װי אױך קעגן זשאבןןטינסקיס זײם 88 ז אויסגעבעסערס םבד דער בענזור. אלע סעקסס־ןןפװײכונגען זענען סארגלײכט מיט דיי^ערשטע אויםגאבן םונם תלםוד, די אומבענזורירםע דרוקן סון װענעדיק (ש״ו-ש׳ז (1546־1545), אמסטערדאם (תע׳ד 1714), קראקע (ת״ג 1642), א. א., מיטן מינכענער פתב־יד, מיטן קעמברידזשער בתב־יד, פיסן סעקםט אין ,בית נתן׳ מיםן קלאסישן דקדוקי סוסרים פון ראביגןן־ װיטש. אונזער איבערזעבער הןןס זיך בײ דער ארבעט באנובט מים קרוב בו בװןןנביק םון די בעםטע אלטע און נײע תלמוד און משנה־אויסגאבן און בתבי יד און זײ קעגן אגאנדער גע• נוי אונםערזוכפ — אזוי ארום ניט ער אלע מןןל און אוםעטום דעם לערנער די מעגלעכקײט אלײן בו קןןנען םעםםשטעלן די ריכטיקע גירםא און איבערװונדן די שװעריקײטן אינם טעקםט. דער עדשטער באנד םונם ,תלמוד אין ײדיש׳, די מסכתא ,ברכות*, איז דערשינען זןן דעם ןןריגינאל־סעקסט — ער װעם ארײנקומען ערשט אין דער בװײסער אויםלאגע—נאר אין בװײטן באנד, אין מסכתא ,פאה׳ (ארױס םון דרוק דא נישס לאנג, םוף תרפ״ח׳) איז שוין בוגעגעבן בו דער איבער־ זעבונג דף על דף דער טעקסט אין ארינינאל, װעלכער איז פונקטירם םיט גאנץ נקוד און באזןןרגט םיט לעזע־בײכנם. .םון איבט ןןן — סארזיכערט אונז ד-ר זאלקינד — װעס דער פנים שוין נישס פעלן אין קײן םסכתא םון אונזער אויסגאבע׳. ער גיט אוגז אויך דעם ןןדיגינאל־טעקסט מיסן גאנבן אפאראט םון דער תלמודישער װיסנשאסם, װעלכער איז גרינד• לעך באארבעס אין באזונדערע דרײ רובריקן און זײ דארםן אריענטירן און אינםארםירן דעם לערנער װעגן אלעם, װןןם הןןט סיסן דןןזיקן טעקםס א ש״כות און קןןן אים נויטיק זײן בו װיסן. די דרײ רובריקן גיבן: 1) ,נ ו ס ח א ו ת׳ — װו עם װערן גענױ אנגעװיזן די םארשידענע טעקסט״ןןפװײכונגעןן 2) ,ביונים•- װןןס גיבן־ןןן בײ יעדן םאל די קװעלע םון װאנען די באטרעסנדע מאמרים װערן ביטירט, און 3) ,ה ל כ ד,' — װןןס מאכם באקאנט דעם לערנער מיט דעם פסק הלכה און דעם ןןרם װו ער געםינט זיך אין רמב׳ם, סמ׳ג, טורים און שלחן ערוך. װעגן די לעבטע בװײ רובריקן זןןל נאך פדאי זײן בו ברענגען םון דער ,הקדמה׳ א לאפידארע באםערקוננ. װעלכע איז ןןבער דורכויס אױטןןריסאסיװ: .םיר הןןבן זיך אין אלגעםײן געריכט נןןך ,ססורת הש״ס׳ און ,עין משפט ונר םבוה• םון .שלטי הנבורים• און די ,בױנים׳ אין דער גרויםער םשנױת־אויטגאבע םון רןזם. מיר הןןבן ןןבעד סארריכט די םעותן, װןןס םיר הןןבן אין זײ געםונען און ןןסט זײ אויך מםלא געװען׳. פאר אונזער איבערזעבער איז דער תלמוד נישט קײן װערק סון ליטעראטור, נןןר דער תלמוד איז א װערק םון תורה, װןןס םען מוז זי לערנען און זיך איר איבערגעבן. נןןך הײנם-האלס ער—םוז דער תלםוד זײן .װי א מעכסיקער שטרןןם סון לעבן, װןןס בעגיםט זיך ברײס לעיני פל ישראל און באלעבט מיט זײנע געבענסשסע װאסערן רןןס גאנבע םןןלק םון קלײן ביז גרױם׳. ער װיל נישם אנדערש, נןןר אז די ,רכבות אלפי ישראל׳ זןןלן סיט זײערע אײגענע אזיגן דערזען דעם ,עמוד אש• װןןס גײט תםיד םןןרויס םאר זײער םאלק. אזעלכע װערטער אינם םויל םון דעם אנארכיסט ד׳ר זאלקינד קלינגען םפש סענסאביןןנעל. אויף ד׳ר זאלקינדן איז ןןבער קײן קשיא נישס. פרופע רעליגיעזע טראדיביע שםײס בײ אים נישס אין םתירה בו •) מלםיד אין ײדי*, *װײםסר סײל. — פסכיו■ ןומ, איכארזאגם *ון סרקלס־■ 1ין ד״ר יסקכ מאיר זאלקיגד. לןנד|ן׳ *רי״זו.