Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 78

7יטער$רישע ב?עטער נ?ם. 4 (247) דיע 78 פ זן;. י.. ב?? ע ע ג ס? /?? ב?י ן אברי בערגסאבס ״ געלעכטער ״ אין ײדיש (*נדי בסרנס*;: .דסד נ*י*כס*ד, *ץ |1יז*נדײנג זז*נן ד*ר נ*דייסינג 8ון כ*מיזם״. יידי* — װאס חזרט זיך איבער, קאםיש אי< א םענטש, װעםעם געדאנ• קענגאנג איז םעכאניזירט א. א. װ.). — די דאזיקע געדאנקען אילוםסרירט נעדגםאן מיט א גאנבער רײ אינסערעסאנםע בײשפילן. און װאם באדײט דער געלעכטערז דער געלעכסער, זןןנט בערבסןןן, איז א .סאגיאלער זשעסטי, םיט װעלכן די געזעלשאפט באשטראפס יעדע ןפגעשטאנענקײט, םארנליװערם• קײם סון לעבן, און דורך דעם ד,אט דער געלעכסער, אוםבאי װוססזיניק, אן אוטיליסארן ביל: מיסבוהעלפן זיו דער אלגעסײ• נער השלםד,. .דער געלעכטער רײגיקט די זיטן״. װאם שײך דער איבערזעבונג. איז זי נישם אינגאנבן געלונגען. בערגםאן א־ז א מײסטער םון שפראךו זײן ססיל איז קלאר און דײסלעך. (דןום האם נישס װינזיק צוגעהאלםן בערג• םאנם פאפולאריטעט און דאם באקוםען דעם... נןןבל־פריז). אין דער איבערזעבונג איז פון דעם םיל םארלוירן געגאנגען. םאראן אין דער איבערזעבונג זאזין. װןןס םארםונקלען בערגסזןנם קלארן געדאנק און מאכן אים אומפארשםענדלעךן *. ב.: .דער םאדשטײפסער מעכאניזם, װעלכן מיר איבערראשן םין גײט די צײס׳ (ז 69), א װערםלעכע איבערזעבונג םון אריגינאל, װאס איז נעסאכס געװןןרן ןןן םארשטענדעניש םארן טעקסמ. עם דארף זײן: .דער מעכאניזם, װעלכן מיר באםערקן* (ארער .װעלכער איבערראשט אונז׳). א בװײםער בײשסיל: ,מיר װעלן, אזוי בו זןןגן, םארשטארקן די פרןןנלעם דורך םארגרעסערן איר װירקונג, ביז מיר װעלן נישט דערזען איר סיבה• (ז. 22). דער זאץ קאן אזוי םארשטאנען װערן, אז םיר װילן פארשסארקן די װירקונג, פדי נישס בו זען איר םיבה, בשעת סון אריגינאל איז קלןןר, אז טיר װילן םארשסארקן די װירקונג, כרי בו דערזען א םארשסארקטע םיבה.—םאראן אויך ערםער, װו דער איבערזעבער גײט אפ םון ןןריגינאל, בוגעבנ• דיק זיך אײניקע װערסער; ב. ב.: .דערנאך ענדיקס זיך אלץ בכי טוב און די בענויפפאלונג (אומעטוס, װו ם׳דארף זןןגן .ב ו״, שרײבם דער איבערזעבער ,ב ע״) פון בײדע סעריעם דויערט װײסער בשלום/ איך בין געװען א בעלן אנבוקוקן אין ארינינאל, װי אזוי עם זעט אוים אין סראנבויזיש ,בשלום״ און .בכי טוב׳ און געזוכט זײ בײ בערגםאנען און... נישס געםונען. דער ןןריגינאל קלינגט: ס^חטזזס׳ג 1חס4 פחוק״ .")ו1נ1ס61ז 6* 68!ז^*5 בטס() 165> 6סת16ס!סח!סם םאר• גלײכנדיק די דןןזיקע בװײ זאבן, װעט מען באלד כאפן דעם גרויסן אונםערשײד בװ־שן ןןריגינאל און איבערזעבונג.—פאראן אויך בײם איבערזעבער א גאנבע רײ װערסער, װעלכע ם׳דארף אויסמײדן. ןןט זענען אײניקע פון זײ: .בראשיתדיקער אײנדרוק׳ (דער ערשטער אײנדרוק), .חשובע קןןנסעקװענבן*, ״שלימםאז• לערײען׳. ,חשובע געזעבן׳, ,בװײ שײכותן׳, ,עקשנותןי א.א.װ. אויך מיסן ענין םון שטעלן קןןפעס איז אין בוך נישט אינ• גאנבן אין ןןרדנונג. דערויף קאן םען ברעננען םיל בײשפילן. זײ געםינען זיך אין אזא בןןל, אז ם״איז שװער אלץ ארויפ• בולײגן נןןר אויף די פלײבעם םון זעבער ןןדער קארעקסןןר. איבס נאך אײן באםערקונג: אץ בוך זענען שלעכס ןןס■ געדרוקט און אײנגעבינדן אײניקע זײסלעך, אױף װןןס דער פארלאג הןןס אסילו נישס געפונען סאר נויםיק אויםמערקזאם בו מאכן דעם לײענער. י. ר**$ס$רס. י1רף יאסעקןװם־יס *■$סו5ער״ װיסנס8$ס9מנ בינלי$ס*ק/ 1928 י$י. 156 ז) פאפולעסװיםנשאםסלעכע ביכער אין ײדיש,—דאם דאזיקע געביס איז בײ אונז שטאיק סארװןןרלןןזס, און דעריבער דארף יעדער סרוװ ארױסבוגעבן אזעלכע ביכער באגריסט װערן. דער אויסװאל םון בערגסאנס .געלעכטער• איז זײער א גוסער. עס איז א װערק, װאס קאן םארינסערעםירן און םארכאפן יעדן, — סײ דעם װיםנשאפס־מענטש, סײ דעם פשוטן לײענער. דערמיט דערקלערט זיך טאקע די גרויםע פאפולאריטעט פון דעם בוך, װןןס הןןט אין משך םון םיר און׳בװןןנביק יאר אויס־ געהאלטן םיסאון־בװאנביק אויפלאגעס אין פראנקרײך גופא, א חוץ דעם איז דןןס דןןזיקע בוך איבערזעבס אין כםעס אלע אײרןןפעישע שסראכן. די טעמעם, װעלכע דער םחבר באהאנדלס אין דעם ביכל, זענען: .װןןס איז דער מהות סון קאסיזם׳ און .װאס באסײס דער געלעכטער׳. בערגסאן באמיט זיך בו געבן א קלארע און סשוםע תשובה אויף בײדע םדאגן. ער װיל •דאפן אײן כלל, װאם זאל אונז אויםקלערן אלע דערשײנוננען סון קאמי־ם און דער דןןזיקער כלל איז: קאמיש איז יעיע דערשײנוננ. װןןס רוםס בײ אונז ארוים דעם אײנדרוק פון א מאשין, םון אן אױטןןמאסישער האנדלונג, דןןרס, װו מיר װארטן אויף אן אויפםערקזאםען און לעבעדיקן בופאסן זיך בו די ארומיקע באדינגיננען. א םענסש, װאס שטויםט זיך ןןן ןןן א שסײן און םאלס, איז קןןםישן ער קומט אונז דא פאר װי א זאך, א מאשין, װןןם גײם אויסאמאסיש. בשעת די אומשטענדן פארלאנגען פין אים, ער זןןל זײן אױפםערקזאם. בערגסןןן רעדט אויך ארום די באדינגינגען, װעלכע גײען םיס מיטן קןןםישן. דאס זענען: א) קןןםיש קאן נןןר זײן א םענסשן א זאך ןןדער א נאטוס דערשײנונג קןןן נןןר דעמאלס זײן קןןמיש. װען זי דערמאנט אין א םענםשן. ב) דןןס קאםישע דערזעט דעד מענטש, װען ער געםינם זיך אין א געםיללאזן בישטאנד (װןןלט דער םענסש, װןןם איז געפאלן, ארויסנערוסן בײ אונז א רחמנות־געסיל, װןןלםן םיר םון אים נישס געלאכט). ג) דאס קאםישע, דער געלעכםער, טרעט ארויס נאר דעםאלט, װען דער מענםש סילס ארים זיך אן ענגע געזעלשאםס, װןןם אנסשפרעכס אים. בערגסןןן אילוסםרירט דעם לעבסן פינקט םיט פןןלגנדיקן אנעקדאט: ם׳הןןס אמןןל געסרענס א פויער, פארװאם ער הןןט נישט געװײנס, בשעת אלע האבן נעװײנט, הערנדיק די דרשה סון גלח; דערױף הןןס דער דןןזיקער פויער געענטםערס: .איך געהער נישט בי זײער געםײנדע״. לויס בערגסןןנען איז דער דןןזיקער פויער אינגאנבן גערעכס. ןןט דןןם זענען די דרײ באדיננינגען. װעלכע זענען נויסיק, אז א געװיסע מעכאנישע האנדלונג זאל זיך אונז אויס• װײזן קןןמיש און ארויסרוסן בײ אינז א געלעכטער. ןןט די הויפס־סןןרםולע, װאם דארף אויםסײטשן אלע קןןמישע דערשײנונגען םין די פשוטסטע אין װולגארסטע ביז די פײנםטע און אײדלסטע, װערט פילזײסיק ארומגערעדס אין אײנגעסײלם אין בװײם־ראנגיקע םארמולעס, װןןס לןןזן זיך ארויסםירן םון דעם הויפט־געדאנק. (קןןמיש איז א דערשײנונג,