Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 76

9 זײס 6 . ^םבר^רײםב בלננסער נ*ם. 4 (47.*) דער ױנגערער דור םין אמעריקאנער ײידשע גײטינגם• לײט, אם די װאם שאפן די הײנטיקע ײדישע ערעסע דןן אין לאנד, באשטײט שוין פון א פרײערן, אומןןפהענגיקערן עלע• מענט און דערנענטערט זיך גיכער בום סיפ םין אמעריקאנער און אײרןןפעישן זשורנאליסט. דןןס רוב םין די אמעריקאנער ײדישע זשירנאליםטן באלאנגט נאך אויך גו געװיסע .קלײזלעך״, מ׳איז םאר נןןל• שעװיזם אדער קעגן באלשעװיזם, מיאיז גױניססיש ןןדער אנטי־ציוניסטיש, ם׳האלט םון רוםישער קאלאניזאעיע אדער פ׳רײםס זי ארונטער. דאך אבער איז דער עײטונגם־קאםף אױף דער ײדישער גאס אין אמעריקע הײנט װײס נישס אזא םארביטערסער און ענג׳פארטיזאנישער װי ער איז געװען םיט 15—20 יאר צוריק. םיט דער אויםנאם פון דער קןןמוניםטישער .םרײהײםי װאס שטײט אין קאםף קעגן אלבדינק און יעדן, װאס איז נישם אין אײנקלאנג מים אירע אנשויאוננען. און איז נישט באזונדערס איבערקלײבעריש אין די זשורנאליםםישע װןןפן װןןס זי באנוגט אין איר פןןלעמיק, זענען די ײדישע צײטונ• גען אין אמעריקע שוין צו־ססאטעסשנע און באלעבאםיש׳געלאםן. דער הײנטיקעד ײדישער גײטונגסםאן בכלל איז מער שריםטשטעלער װי פרןןפאגאנדיםם, םער זשורנאליםט װי פארסײ־מענטש, דאס זעט זיך נישט בלויז אין די םעםעס פון די ארטיקלען. אין די םראגן און פרןןבלעמען װןןם די ײדישע פרעסע באהאנדלט, נאר נןןך מער אין דעד אויסגעםײנערסער סןןרם, אין דעם געשליםענעם סטיל, אין דעם םןןרזיכטיק־ געקליבענעם װערטער־מאטעריאל. דער ײדישער זשורנאליזם אין אמעריקע הויבם זיך ןןן צו דערנענטערן צו ליסעראטור. א םך פון דעם מאסעריאל, װאם װערט געדרוקט אין די דײטוננען, איז נישס בלויז שפײז םארן טןןג, ס האט אויך א קינסטלערישן װערט, און איז ראוי בו װערן געזאמלס אין ביכער און ארײנגײן אין אובר םון אונזער ליכערארישן שאםן. בו דער דערהויבונג פון ײדישן זשורנאליזם אין אמע• ריקע האם פיל בײגעסרןןגן װןןס אין די לעבטע בען—םוםבן יאר זענען צוגעשטאנען צו דער זשורנאליםםישער פרןןםעםיע שריפטשסעלער פון באדײםוננ, שאםערישע פערזענלעכקײטן, אסך םון זײ װיכסיקע נאװעליססן און דיכטער. די מײנםטע ײדישע זשורנאליםטן פון הײנט, הןןבן, װי יעדער גימנאזיםט, ,געזינדיקס אםןןל מיט דער מוזעי. אײנער האט ןןנגעהויבן מיט דערצײלונגען, אן אנדערער מיט לידער ןןדער דראמען. א סך האפן אין דער צײסוננ געפונען א קבר פאר זײער טאלאנט און שאפערישן דראננ, אײן זאך איז זײ ןןבער געבליבן םון זײערע קינסטלערישע סרילינגם־יןןרן, װןןס קומם זײ גאנץ גוט צו נוץ אין זײער זשורנאליםטישער אר• בעס, און דאס איז — דעד בעלעטדיסטישעד גלאנץ. די שיל• דערונגס־פעיקײט, און דער עיקר — דער קערנדיקער, געשלי• פענער סטיל. דאם האט אין א גרויםער מאם םארםײנערט די פארם םון ײדישן זשורנאליזם, װען אפילו די םןןרם דינט בײ אײניקע פאר א דעקאראםיװן םןןרהאנג צו פארדעקן די פוםטקײם םון אינהאלכ. דאם מײנס ןןפער נןןך אלץ נישט, אז מיר האבן שוין דעם טיפ זשורנאליסס װי אין דער ענגלישער ןןדער אײרןן• פעישער פרעסע. די געװעזענע און הײנסיקע נאװעליםטן און דיכסער, װאם זענען געװארן צײסונגםילײט, האבן טאקע צוגע• געבן דער ײרישער פרעםע אין אמעריקע א םך םינקלדיקײס, אס די רירעװדיקע, קװעקזילבערדיקע, דינאמישע בא• שעפעניש. װאס שאפט די הײנטיקע אמעריקאנער און אײרא■ פעישע פרעםע, זעט איר נישט אין די ײדישע צײטונגען. זי הןןט זיך קײנםאל נישט געפונען אין דער ײדישער פרעסע סון פריערדיקן דור, זי איז א זעלטנהײט אויך אין דער הײנטיקער. די גרינדער און לײטנדיקע גײםטער פון דער ײדישער פרעםע אין אמעריקע זענען געװען פראפאגאנדיסטן נישט בלויז אויף די סריבונעס, פון װעלכע די האבן גערופן די ײדישע מאסן צום אנארכיזם. סאציאליזם, קאנסערװאטיװער ײדישקײט אדער ציוניזם. נאר אויך אין זײערע ארטיקלען, װאם זײ האבן פארעפנסלעכט אין די צײטונגען, מיט װעלכע זײ הוןבן אנגעםירט. זײער שריפששטעלערישער םטיל איז נעװען דערזעלבי־ קער װי זײער רעדנערישער, די פראפאגאנדע הזןט זיך אפ־ געשפיגלט נישט בלויז אין דעם אינהאלט און אין דער טענ־ דענץ, נאר אויך אין דער פארם. אין דעם ארס שרײבן. װען איר האט געלײענט, למשל, א לײט־ארטיקל פון ל. מילער. אײנער םון די גרינדער און ערשטע רעדאקטארן פון סאציאליססישן ,פארװערסס׳ און שפעטער רעדאקסאר פון אמןןליק־פאפולערער ,װארהײט׳ און פין אנדערע צײטונגען. האט איר געהאט דעם אײנדרוק, אז איר לײענט זײנע רעדעס, װאס איר האט אים געהערט האלטן מיט א טאג םדיער אין אײנער םין די ניו־יןןרקער פארזאמלונגס־פלעצער. םילער איז געװען א פײערדיקער רעדנער. א פרןןפאגאנדיסם, װזןם האט געקענט אױפשטורעמען די מאםן און ברענגען זײ צום העכסטן עקססאז, און די זעלבע אײגנשאפטן, װאס האבן אים כאראקטע• ריזירט אלס רעדנער. דאבן זיך אױך געזען אין זײן זשורנא• ליםםישער ארבעט, פינקם װי אױף דער פלאטםארם, בשעת ער האס אויפגעפלאמט דעם עולם, אזוי הןןט ער אויך אין זײן שרײבן באנוצט זיך מיט א צעשװומענעם. םןןרמלןןזן םטיל, מים אנגעבלאזענערב אמבאםטיק אין באםבענדיקער פראזעןןלןןגיע. דאסזעלבע איז אױך אםת בנוגע אב. קאהאן און די אנדערע פון זײן דור. קאהאן איז אין זײן שרײבן פינקס װי אין זײן רעדן קודם־כל דער פראפאגאנדיסט, יעדער ארטיקל זײנער איז א געשריבענע רעדע, די גאנצע פארם איז א צע• פלאסן־רעטארישע. און דערפאר—די צעשװוםענקײט םון זײן סטיל, םון זײן אויססערלישן ,ײדישן ײדיש׳. װאס ער גע• ברויכט אין זײנע אײגענע ארטיקלען און האט אײנגעפירט אויך פאר די אנדערע מיטארבעטער אין זײן צײטונג. } דער אײנציקער שרײבער םון יענעם דור, װאס איז גע• װען מער זשורנאליסם װי פראפאגאנדיםט און הןןס זיך אפגע־ רוםן אױף די ערנםםםטע םראגן לײכס, לעבעדיק, אינםאר• מירנדיק, און מיט דער נױטיקער רו און אביעקטיװיטעט—איז געװען פראפעסאר יצחק הורװיטש ןןדער װי ער פלעגם זיך ליב האבן אינטע־שרײבן. .יצהק אײזיק בן אריה צבי הלױ איש הורװיםץ׳. ער איז אויך געװען א מענסש םיט א באשטימ• סער װעלס׳אנשױאינג, ער איז געװען א ראדיקאל. א םןןציא- ליסט, א.םינגעל־טעקםער׳. ריהאט אבער פארמאגט אן אים• רויקע זיכנדיקע נאסור, װאס האם זיך נישט געקענס ןןפשטעלן אויף אײן פינקם, זײן גײםס איז נישט געװען געפענטעט םון .איזסעך און פארטײ־דאגםען, און די דאזיקע אומגעצוימטקײט האט זיך געפילט אין אלצדינג װןןם ער הןןט געשריבן, דאס האס אים אויך געמאכט סאר אײנעם פון די בעםטע ײדישע זשורנאליססן. װאס אמעריקע האם ארויסגעגעבן.