Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 75

?'סעדץ.די־שע בלעסטר 012. 4 (247) ״ דיש 75 און זײן קאםף םאר א בעסערער גוקונםט. װזןרום װי זןןגס זיך אין דעם אויםרוף םון דער קולסור.קאםיסיע נײם סעקסםיל-םארײן: ״אין די שװערםםע צײטן םון אקוםאניע און נויט, האבן פיר, די טעקסטיל-ארבעסער אין װארעע, םארזײט דאס קעדנדל סאר קילמור-ארבעט; דורך קאלעקטיװער אנשטרעננוננל םיס אפגעשםאר- טע םין אונזערע היננער-לױנען גראשנס, האבן מיר"אויפנעבויט א ליכטיק קילטור־װינקל, װעלכעס דארף העלסן אויסשםידן בא- װוםטזיגיקע קעפםער םאר דער באםרײוננ םון די ארבעסער םאסז׳. די ארבעטער-קאלעקסױון, װאס פירן אן םיט די דראםקרײזךדארםן ארױםלײגן זײער שטעמפל סײ אויםן רעפערטואר און םײ אויף דער אויפםירונג. זאל קיםען צום אויםדרוק די םרײע ארבעסער- שאםינג, װאם האט אױך דעפ אלנעפײנעם ציל סון ארבעטער-קלאס. נרעםערן םאסשטאב. די דערנרײכונגען זענען דא אן שום םםק. םאםן-םצעגעס, סאלא-אויםטריסן, קלארע דיקציע, שפיל-עםעקטן א.א. װ. עס װאלס אלץ נעװען גיס, עס װאלט אפילי פיםגעריסן, װען עס װאלם נישם דערםאנט ״ניעבןןסקא קאםעדיא׳ אין שילערם באארבעטמנ■ און דעם .דיבוק־ אין דער אויססירונג םון .הביםה׳ דער ארבעטער-דראםקרײז דארף נישט קאפירן און פארבײטן דעם םאדערנעם טעאטער. ער קען א םך מער װירקן מיט אײנםאכער, אױםײכסיקער ארבעסער-שפיל. אין דער רעזשי איז דא אן איבער־ געלאדנקײט פין באמבאסטישן פאסאס, םון רײסנדיקן איםפעט און שלײדערן םיט דער שסים, א שטרעבוננ צו נעבן א םין ר א ם א נ- טישן רעװאלוציאניזם. עם פעלם נלײכע שפיל, נאסירלעכע רײד, שװארץיברויט, װאס איז אן אפשפיגלונג פון ארבעטער-לעבן ם ר ר כ י ר א נ זג י ס / נ י? ־ י ץ. ד ק ײדישע זשדרבאליםטץ אין אמעריקע ציאלן קאמף, קען נישט אויסװאקסן קײן פרעסע פון אן אומםאםנדיקן םארנעם, און םיקענען אויך נישט אנטװיקלען זיך זשורנאליםטן פון א גרויםן שװונג. די באגרענעצטקײט םון ײדישן זשורנאליזם סרעט ארויס באזונדערם בולט גראד אין אמעריקע. װו םיהאס זיך אנט• װיקלס א קרעםטיקע און פארשפרײטע ײדישע פרעםע און װו לעזער פון ײדישע צײטונגען צײלן זיך אין די הונדערטער טויזנטער. די ײדישע זשורנאליסטן םון אלטן דור, װאס האבן אויםגע• בויט די ײדישע פרעסע אין אמעריקע, װי אב. קאהאן, לואי מילער, םיליפ קראנץ, מ. װינטשעװםקי, ב. סײגענבוים, ש. יאנאװסקי, פאלעי, זאסעטקין. און די אנדערע, — זײ זענען נישט געװען קײן זשורנאליםטן אין אײראפעישן אדער אמערי• קאנער זין. יעדער סון די דאזיקע מענטשן איז קודם־בל געװען אן אגיטאטאר, א פראפאגאנדיסס םון געװיםע אירעען און ריכ־ טונגען. קײן אײנער םון זײ האט נישט םארמאגט אט יענע ןןביעקטיװיסעט און םעיקײט צו באלויכטן רויק און פון א געי װיסער נײטראלער הויך םארשידענע געזעלשאפסלעכע דערשײ• נונגען. מיט װעלכע יעדער אםתער זשורנאליסט איז גע• בענטשט. װןךום דער אידעאלער זשורנאליסס איז דער. װןןם האט א םרײ און אםן אויג םאר יעדער דערשײנונג און גע■ שעעניש, װןןם גײט דורך סאר אים װי אין א קאלײרןןםקןפ. ער כאפס אויף מיט אײנער און דערזעלבער לײכסקײס די ליכטיקע און שאסנדיקע זײטן סון יעדער פאסירונג, ער שװעבט אום װי א בין אין לאברינס םון אלערלײ םראגן און פרןןבלעמען, װןןס דןןס טןג׳טעגלעכע לעבן באשאםס, ער זויגט אױם םון זײ דעם עסענץ, און דערלאנגט עס דערנאך דעם לעזער אין א שפילעװריקער סןןרם, ער זןןל עם קענען גרינג ארונטערשלינגען און םארדײען. כ׳הןןב נאסירלעך דןן אין זינען דעם טןןג־זשורנאליסט. דעם צײטונגםםאן, און נישט דעם שװערן ערנםסן פובליציסט, װאם זיצט א םארםחסער און קנײטשט דעם שטערן אין מיטן םון דעם קונדסיש-װאגאבונדישן זשורנאליםםישן געזינדל. ער באלאנגט צו א באזונדערער קאטעגאריע אין דער צײטונגם• װעלם. .זשורנאליזם איז דאס ממזר־קינד פון ליטעראטור׳ — האס אמאל געשריבן מאקסימיליאן הארדען, װעלכער איז אלײן געװען אײנער פון די גײםםרייכםטע זשורנאליםטן, װןןם דײטשלאנד האט פארמאגט, און םיט זײן בליציקער פען הןןט ער צעװןןרפן זײן אײגענע טעןןריע װעגן דער ליטערארישער אינםעריאריטעט םון זשורנאליזם. אין אײראפע, און איבערהויפט אין די אנגלא־זאקסישע לענדער, איז זשורנאליזם א װיכטיקער ליטערארישער געביס, און דער זשורנאליםט פארנעמט א חשובן ןןרט אין דער לי• טערארישער משפחה. בײם אנגלאזאקס איז אריבערגעװןןרםן א בריק צװישן ליטעראטור און לעבן. בײראן איז געװען א פיסגליד אין לארדן׳הויז, בערנארד שןןו םארנעמט זיך מיט פןןליסיק. אנדערע גרויםע ענגלישע דיכטער און קינססלער הןןבן געהאט אטיפן אינטערעס אין םןןליטישע םראגן. הןןט דןןך דיזראעלי ןןנגעהויבן;ײן קאריערע אלם ראסאניסט. דןןס װןןרט פון זשורנאליסס, װאס רעאגירט בלויז אויף פוןליסישע און םןןציאלע פראבלעמען, געםינם דערסאר א טיםן ןןפקלאנג אויך אין דער ליטעראטור, און זשורנאליזם איז דערהויבן געװארן צו א הויכער ליסעו ארישער םןןרם. דער אײרןןפעישער, און איבערהויפם דער אנגלןן׳זאקסי• שער זשורנאליזם, הןןס זײנע אלט־אלטע טראדיציעס, זײן אײגענעם דורך דורות־אויםגעהאםערטן םטיל, װןןס איז איבער• גענומען געװןןרן בירושה סון די ענציקלאפעדיסטן און פון די פאםםלעטיםטן םון 17-סן און 18־טן י׳ה. בײ אונז ײדן איז זשורנאליזם ןןבער נןןך א ױנג נע• װיקם אין אונזער ליםעראדישן גןןרטן. ײדישער זשודנאליזם הןןט זדנטער זיך א געשיכסע םון בלויז עטלעכע צענדליק יןןר, ער הןןס נןןך נישט אויסגעארבעס קײן אײגענע ליטערא• רישע םןןרם. ײדישער זשורנאליזם הןןט געםוזס זײן ארעם און באגרענעצט, װײל בײ א סןןלק װןןם הןןס נישט קײן אײגן לאנד, פארמןןגט נישס קײן אײגענעם פארלאםענט און שירט נישט ןןן אויף זײן ארענע קײן ברײטן פןןליסישן און םןן• ״) ננונדיק ד?ם *רםיקל םין ם ד*ננים׳ סיון םיד *ןסערקן, *ז סיר זונען ניעס סםגים םיכז רעם שרײוונר, ןז ז*ירנ**יםס ד§רף זײן ן םרײער *1יגי, *ין ןן * כנססיםסנר אירעןלןניזנ. ם. דןננים *ןרירס ןגזנר ן רײ סר*גן *־ן אונזער ײיימ?ר סר?סע׳ װןם ם׳איז *ראי זײ *ף ב*ר*נדנען רוד.