Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 74

? 74 ׳ייסעדאדי־עע בל עטננר נךב. 4 (247) . ד ע. ־ע ק / 77 ־\. ד ־־״ •1 דער פראלעטארישער דראמקרײז פאסאס, װארס-געזאנג צ י נ ד ן א ן, זײ טעלם עבער >}סט דער קלןןר-פןןרמולירםער א י נ ה א ל ט , דער לאזוננ און ריף, װןס װירקס אוםמיטלבאר אויםן צושויער. די רעזשי דארף דעריבער אנסװיקלען בײדע םןןרםען םון שםיל: כאר דעקלאםאב ע, װןןס װירקט םיט םװיק םין ״ייארס, מיט רימם און עםאביאנעלער םארב, אין רעאליססישע שפיל, װןןס ניט דינאפיק סון װארט, אויסדריק- לעכן אינהאלט און שוישייל. און איצם װעגן די ידוװן םון די בװײ דערמןןנסע דראם- קרײזן. איך האב דא אין זינען םיר אױיססרעסוננען םון דעם דראםקרײז בײ .פראמיען״ (אויף דזיקע 5, אין ״סקאלא׳/ ״נןן- װאשששי־ און .קאםינםקי״-םעאשער) און בװײ אױםםריסן םון סעקסשיל-דראםקרײז (אויף דויקע 5 אין אין ״קאמינסקי״-סעאטער) אין די פ־אנראםען — כאר-דעקלאםאביע, רעביסאביע א ן פןןר- שסעלונגעןי פון גרעסערע זאכן. די ארבעס װערם געםירס סים אויסדױער אונטער דער רעזשי םון י. ראטבוים. יעדע פרןןגראם װערס רעפעםירם אין םשך פון חדשים, עס װערם נעלײגס םיל אכס אויף דער קינסטלערישער װאג און םעסטקײט םון שפיל. עם איז אלזא פאראן אן אויםריכטיקער װילן *ו שאפן. די ליניע םון דער ארבעט איז פונדעסטװענן א געברןןכענע: נישט-םעםטער ןןם• קלײב פון םאםעריאל און נישט-ריכםיקע סענדענבן אין דער רעזשי. די םאט םארן רעפערסואר איז, װי געוןןגם, דער סןןביאלער װערט פין די זאכן און זײער אקםועלקײס אין איבטיקן םןןפענס. דא קען גילטן אויסער דעם געדרוקםן קינסשלערישן װןןרט, װןןם *ילדעם דעם הויפט־ששאף אין פראנראם, אויך קוםטארע, הײםישע ,דיכסוננ׳, װי סבענארן, אניסקעס און פארןןדיעם, װןןם קענען בוגעשטעלט װעין םון די ארבעטער גוםא. די לידער םון קישני- ראװ, פעםער, האפשםײן, סםאנדע און םון דער אנדערער זײט — םץ פרץ און רײזען — זענען גוט בוגעקליבן, הנם זײ טרןןנן א כאראקםער םין בוםעליקײםן אין די פרןןגראסען. דערםאר איז אבער דאס ױענדן זיך בו חםידישער עקזןןטיק, ס ת ם סןןלקס■ לידער און .רײנער״ קינסט, — אין גרונס םאלש. װארום װאם האס בו טון מים אן ארבעסער-אוידיםאריע דער אװנט געװידמעס דעם ״חסידישן-םאלקם- און ארבעטער-ליד׳ (געשםעלט דורכן .סראמיען׳-קרײז)? די נרןןטעסקן פון ״אונזער רבינױ׳, ״שא, שטיל...", ,ביפ־באפיקל״, .א גוטן אװנס ברײנע• א. א װ. האבן נעקענט גענעבן װערן אין זענען סײלװײז געגעבן געװארן דורכן ״סמבסױן״, .אזאזעל״ א אנד. רעװי-םעאטערן. דער ארבעםער• דיאמקרײז איז אבער בארופן צו נעבן דעם ארבעסער-בושויער דאס. װאם עס גים אי נישס און װיל א־ם נישם געבן דער אל- געמײנער טעאטער. א קאםיסיע, װאס זאל אויםנעםינען און קװא־ ליפיבירן דעם שטאף אין גײסש םיט די ארבעטער־שטרעבוננען, אױ דעריבער אן אוםבאדיננטע נויטװענדיקײט. זײער נום אױ די צונויספארוננ םון קאלעקשיװער דעקלאםא־ ביע מיט ריטמישע באװענוננען. דאס װערק װערט אויסגעטײםשם נישש בלויז דורך די דעקלאמאסיװע אויםדרוק-םישלען, נאר נלײכ> בײסיק אויך דורך אנטשפ־עכנדיקע קאלעקטיװע באװענונגען, װאם בילדן פארשײרנארםיקע פיגירן אין םעםפאס פין זשעםםיקולאביע. די אנפירערין מיס םלאסטיק און ריטפיק אין די דאזיקע דראם־ קרײון, ל. ראטבוים, װיױט אױיס םיל באגאבוננ אין איר פעיקײט בו קאםפאנירן אויף די טעםעס םון די דיכטערישע װעיק און םארײניקן ריםם םון װארם אין דיכטערישן םערז — אײםאניע םון קלאננען — םיט קערפערלעכער גראביע און הארפאניש-ריםםישע באװענונגען (די העילעכע םקילפטור-םיגירן אין ד. אײנהארנס ״רעקװיעם״ און די קדעםטיקע ריטםישע אילוסשראביעם םון ,אויף *אריקאדן׳). די אויפפירוננ פון ע טאלערם .מאשינען-בעשטדרער׳ (דורכן דראמקרײז םון .פראמיען׳) איז א פדוװ בו קאנבענטרירן די ענערניע אויף אײז קונםס-װערק, זעטיקז די קינסםלערישע אםפיראביעס און נעםען אויף זיך םאראנטװארטלעכקײט םון בװײ ארבעסער-דראמקרײזן זענען דא אין װארשז, װאס שסרעבן בו דינען די ארבעסער־אינסטיטוביעס, צי װעלכע זײ גע- הערן, — דאס זענען די דראםאטישע קרײזן בײ דער ארבעסער ספארט-ארגאניזאביע ,פראפיען״ און בײ דעם װארשעװער טעק- סםיל-םארײן. בײדע קרײזן בײלן שוין עטלעכע יאר ארבעט, זײערע פיטגלידער באשםײען פון י ארבעטער םון די נעגעבענע אינסטיסוביעס, די פעריפעריע — דער אײגענער איבעםער־קא- לעקסיװ און סון מאל בו מאל — אן עפנסלעכער ארויססריט אויף די ברעםלעך סון די נרעםערע םעאשערן. דורך דעם אלײן איז די פ־אבלעב םון א געחעריקן ארבע- םער-דראמקרײז געשטעלס נעװארן אויםן סדר-הױם נישט םתם צו- . ליב סעארעטישער חקירה, נאר עס איז דא א םענלעכקײס בו לערנען זיך םון די םאקטן, קיײטיקירן זײ און אײנשטעלן די ליניע פון ארבעט אויף להבא דער דראפאסישער קרײז בכלל, אדער דער אזוי בו זאגן בירגערלעכער, שסעטלדיקער דראםקרײו, יהאם אויף דער ײדישער נאס א שלעכסע טראד־ביע, דאס איז די סראדיביע פון קונסס- .ליבהאבערײ״. אלס םוססער סון אםתער טעאםער קונםס דינס איבערהויפט, װ א ס עס שפילט דער פראםעסיאנעלער טעאסער און װי אזוי ער שפילט. דעריבער װערט הןידער רעפער־ ס ו א ר און הן די ר ע ז ש י נעליםערס פון שטאטישן טעאסער, װאס איז נעװען די נעלעננהײס בוצושויען, — שונד נישט אוים- געשלאסן. די געזעלשאםטלעכע זײספין ליבהאבער״דראם• קרײז איז הילף דורכן שפילן םאר דער אדער יענער געזעלשאפם־ לעכער אינםטיסיביע, װי א שולע, א ביבליאשעק, עזרת־חולים א• אז. װ. װעפען ער גיט אפ די פאםעריעלע אײנקונםטן פון די אונסערנעסונגען.ידאס הײסט, אז דערליבהאבער-קרײז איז .קינםסלעריש׳ זעלבםטשטענדיק און טוט דערבײ סילאנטראפישע נעזעלשאפםלעכקײט. װי אזוי זשע דארף אויסזען דער ארבעסער-דראםקרײז, װאס זײנע םיסנלידער שטאמען סון די איבעסער-רײען און װעלכער איז בארוםן בו דינען די אינסערעסן פון זײן ארבעטער-קאלעקטיװי זײן ביל איז בו דינען דער אויסקלערוננם-איבעסיםין דעם איבעשער-קאלעקשיװ. דאס באשסימט שוין זײן נעועלשאסשלעכן פרציף און מהית םון זײן ארבעט. די קונסט איז דא נישס קײן ״סיײע״ אין ליבהאבערישן בירגערלעכן שארשםײן טעאטער-שפיל, נאר זי האט סאר זיך בװעקן פון קינםסלערישער פרא- פאגאנדע און אניטאציע. אקשיעל און גראדליגיק,יװי עס רעאנירט דער איבעשעי-קאלעקטיװ אױפן לעבן, אזוי אקטועל און גראדליניק דארף זײן דאם טעאשער-שפיל שון ארבעסער- דראםקרײז. יעדע פ־אנראם םוז האבן איר סאביאלע הויםש-אידײ, א סעםע, װאם בינדם צינויף די באזונדערע נומערן אין אויפטריט: אנסי-מלחםה פראנראם, שםרײקן אץ דער ליטעראטור, פאלקס- און ארבעשער-ליד, פראלעטארישע דיכשונג, מארטירערײ אין דער ליסעראטור א. א. װ. די אויםשירוננ פץ די זאכן קען זיך נישט באנײן אן די נײע םארםען יון קינסטלערישער דיקציע, װי קאלעקטיװע דעקלא״ מאביע און רעביםאביע. דער קאלעקטיװער אויששריט איז *אזונ- דערם בונעפאסט פארן ארבעטער-דראמק־ײז, װעלכער קופט שין װאדשטאש-געסײנשאפט, םץ פאבריק• און פארײנס-קאלעקטיװ און האט דעם בװעק בו װירקן אויף די קאלעקטיװע עמאביעס שץ דער בישויער-מאסע. דארם, װו אײן שםים איז שװאך, װערם זי דערהערט אין קאלעקשיװ, אין כאד, אין דעם םאםן-אוישטריט, װאש שא־ששא־־קס די איםפ־עסיע און שםידט דעם קאלעקטיװן געשיל. דאס שאר אבער נישט זײן די אויםשליםלעכע פארם םון אויפשירינג. דעי רעטשיסאסיװער קלאננ קען װערן שעדלעך םארן אויסדריקלעכן רעדן, שאר דער פארסישונג איז קינסטלערישן װארט, שארן לעבעדיקן איבערנעבן פרעםדע רײד. דארט, װו דאס װארט קען װירקן אלײן םיט דער פשסות, פיט דער םעטאםיק, איז די דעקלאסאסארישע שאי־ס נאר א באלאסט. דער שרײאיקער