Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 70

?רםע7אר,-םב בלעםםר נ?ם. 4 (247) ב 70 ז העסלעכער און קאמישער װי ער איז אין דער װירקלעכקײס- זאלן מער זײן פאר אים, װי יענע קינדישע אויסמערקזאמקײסן, װאם מאסילדע הןוט גו אירע ליאלקעס, עו אירע פאיירענע פאיאגן און *ו די *ײגענע אויםגעשטאםטע הינםלעך (צו אזעלכע מינים שפילאײג הןןס מאטילדע א שװאכקײס). הארן איז אירער א שפיל־םערדל. און דאס איז אלגדינג. נןןך דער צו, װען דןזס דאזיקע שפיל-פערדל הןןס די מעלה, װןןס עס רעדט, מאכם משונהדיקע העוױת און פישסשעט אזײ קןןםיש מיס זײן קולעכל. אבער הארן איז פןןרס נישם מער, װי א שפיל-פערדל, דאס זעט דאך יעדער, דאס זעט געװים אויך מײן פרײנט בערםןזן פונדסססװעגן — עם איז עפעס װי פאר■ שװונדן די אידיליע אין די הײם פון מײן סרײנט בערסןןן. דאס פנים בײ אים הײטערט זיך נישט מער אויף, װי תמיד, בשעת ער קומט אהײם פון זײנע װיםנשאפטלעכע ארבעטן אין לאבאראטאריע. אין מאטילדעס געגנױארט איז ער אויך שװײגנ■ דיקער, ער שפילס זיך שוין נישט כםדר מיס אירע הענט און קושס נישט אזוי >פס >.ירע האר. סאסילדע גיט זיך נישס אפשר אפ אזוי פיל חשבון װעגן דער מערקװירדיקער ענדע־ רונג, װאס א־ז פארקומען מיט איר םאן. עפעס װײסם זי, אז ער איז נישט מיט אלעמען, גלויבט. אז ער הןןס פשוטע קןןפ׳ שמערבן און אז זי װעס א־ם א קוש םון אין קאפ ארײן, װעס אים בעסער װערן. דאך אבער טוליעט זי זיך צו אים זעלטענער. א באהאלטענע מורא א מורא, װןןס ם האם פאר א מענטשן. װאס טראגט ארוס אין זיך א סוד, א םורא װאם מאטילדע אלײן װײסס נישט, אז זי האם זי, האלט מאסילדען אפ פון אירע געװוינלעכע צערטלעכקײםן פאר בערסאנען. זי קושס אים און גלעט אים איבערן האלדז. אבער מיס דעד צוריקגעהאלטנקײט פון א קינד, װאס קושס אן ערנסםן און תסיד־שװײגנדיקן טאטן. אין אײנעם םון די לעצטע אװנסן בין איך געװען בײ אים א־ן לאבאראטןןריע. מיר האבן װײניק צװישן זיך גערעדט און װען םיאיז זעװארן פינסטערלעך האב איך אים באגלײט אהײם. װײל דאס װעטער איז געװען שײן און טרוקן—הןןבן מיר נאך פריער אביםל שפאצירט. אויך אויסן שפאציר הי;ט ער װײניק נערעדט. קומענדיק אהײם און אויםטוענדיק זיך די פאלטענעם אין קןןרידןןר, הערן םיר פון די חדרים אינװײניק דאס לוסטיקע און קלינגענדיקע לאכן פין מאטילדען. א פול און זאפטיק לאכן םון צעװילדעטע קינדער, זי לאכט און אינםיטן הערן םיר אירע כםדרדיקע כמעט װי היסטערישע אויסגעשרײען װיא װיא, אלטער נארן־קאפ; די װינקלען בײם מויל םון מײן פרײנט בערסןןן ניבן קרעמפיק א ציסער. ׳׳ איך נעם אים לײכט ןןן אונטערן ןןרעם און פיר איכ ארײן אין צימער. אינמיםן ציםער אויף א טעפיך היפט ארום אויף אלע פיר דאס גופל פון פרןוםעסאר הארן, װי א קלײנער העסלע כער סײװל. די צװײ לאגנע שפיצן פון זײן שװארצן פראק הענגען נןןך פון הינטן, װי צװײ שװענצלעך. דער גרויםער אויסנעטרוקנטער שארבן םון זײן מתים־קןןפ גלאנצט בײ אים װי ער װאלם געשװיצט. זײנע אויגעלעך אונסער די םלאקסיקע ברעמען לויםן אהין און צוריק. פארז מױל איז אים נאס און עם זעט זיך סון צװישן זײנע ליפן ארוים דןזס צוגעשפיצסע עקל פון ײן צינגל. ארום זײנע הענטלעך איז צוגעבונדן א רויסע און לאננע זײדענע שנור. םאסילדע האלט די שנוו אין אירע הענט און קוטשירט מיס דעם דןןזיקן אלםן אי■ םראק־ןןננעטוענעם נפשל, װןןס שפרינגט ארום איבערן םעפיך קלארססער ליניע, זענען מיר דאך נישט בכח אויםצוװארצלען דעם אורםיגסטערן װאלד פון בארבאריזם. װאס טויזנטער םריערדיקע דורות הןזבן אײנגעפלאנצט אין דעם גאנצן קןןמ־ פלעקס פין נשםות, װאם םולן אן אונזעד .איך״. יא. טײלמאל בין איך גענויס סודה צו זײן אין דעם װילדן פאראדאקס, אז אין דעם קאמפליצירםן בינען״שסאק פון צעלן, װןזס הײםט מענסשלעכער מוח. װימלען ארום אין א תוהו־ובוהו סיליאנען שטיקלעך גשמות. נשמות נישט בלויז פון אלע מענטשלעכע דורות, נאד װער װײסס פון װאכערע פארצײטיקע און פון װאסערע אומגעהויעדע ברואים. דער גאנג פון דער קולטור און די אנסװיקלונג פון דעם מענטשן איז נןןר א גרעסערע אנזאסלונג פון בארבאריזמען. דער פענטשלעכער שכל — נישם בלוױ ער מוז אנשטרענגען זײן גאנצן כח א־ן קאמף מיס דער געסלעכקײט. נא־ אשאדי מיליאגען פוךימוראדיקע און באהאל־ טענע װאמפירן, װן<ם פון זײ באשםײט אזוי צו זןזגן, אונזער גײםטיק לעבן. — זײ זענען פאר דער קאלטער פארנונפט פיל געפערלעכער. װי די געסלעכע אלמאכט. יענע אומנעהויערן ארבעטן אין דער שטיל... איך האב דעריבער נעקלערט צי עס װאלט נישס גלײך געװעי, מײן פרײנט בערםאן זאל זיך לאזן באהאנדלען םון א פםיכאאנאליטיקער. דעם דןזזיקן געדאנק איז מיר אבער שװער דורכצופירן. ראשיתל קאן איך נישט געבן צו באםערקן םײן פרײנט בערסןזן, אז איך פיל, דאם ער איז נישש עפעס מיט אלעמען. דאס װאלם נאך מער גערײצס זײן שװערע שטיםונג, דערצו װען איך װןןלט געװיזן, אז איך בין א-ם חושד אין אזא נארישקײט, װי םורא האבן פאר טויטע (מײן םרײנט בערסאן איז זײער אמביציעז אויף זײנע װיסנשאםסלעכע איבערצ־יגונגעןז). םרוי םאטילדע איז װידער צופיל קינד, אז איך זאל םאר איר אנט־ פלעקן אלע םײנע חשדים בנוגע בערסאנען. זי ליבט אים שײן און שטארק נאר זי ליבס אים װי א קינד.^ װאם גליקלעכער זי איז מיט איר ליבע צו בערסאנען, אלץ בלינדער איז זי פאר זײנע צרות. ארעםע מאסילדע. פאר איר איז װירקלעך די װעלס א גרויםעד סקלאד פון שפיל־געצײנ• זי עפילט זיך מיט די געשעענישן פון לעבן, װי א קינד. זי שפילם זיך אויך מיט פראםעסאר הארן. ןוס אזוי דרײ איך מיר שוין ארום בײ מײן סריינט ד׳ר בערסאן זינט שפארע עטלעכע װאכן און איך זע ממש װי ער װערט טןןג־טעגלעך נעדײצטער און סרה״שחורהדיקער. איך זוך אלע םעגלעכקײטן. װי אזוי זיך ענרלעך מיס אים דורכצושמועסן׳ אפשר װעל איך קאנען עפעס העלפן םיט אן עצה. און אויב עס איז נישם מער, װי א געםיטישטיםונג, אים די דזןזיקע זאכן או-םצורעדן. מײן פרײנס בערסאן אבער װערט װןןסאמאל פארשלאכענער. מיר האבן שוין לאגג נישס געהאס אונזערע געװײנטלעכע םילאזאפישע ויכוחים. סײן פרײנס בערסןןן מײדט עס אויס, װי םײנע מײנונגען. װןןס שטײען על פי רוב אין קעגנזאץ צו די זײניקע, װאלטן אים װײניק װןזס אינסערעםירס. דערפאר אבער װערס ער בסדר מאדנער בײ זיך אין דער הײם. איר קאן נישט זאגן, אז יענע שטילע באהאלטענע און אזוי אוםפארשסענדלעכע אײפערזוכט אויף פראפעםאר הארן זאל האבן ןןפגעקילט מײן פרײנס בערסןזנס ליבע צו מאטיל■ דען. אחוץ, עס װןזלט געװען פולקאם אומבאגרינדעט, װןןלט עס נןזך געװען נאריש ביז גאד. מײן פדײנס בעדסןןן איז גענוג קלוג, דאס די י אויססערקזאמקײס מאפילדעם פאר פרןז־ פעסאר הארן — נאך דערצו בשעת הארן מאכם זיך נאך