Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 69

9 י־ױיע (*<) ל 1 י ב ן ו ע ר 1 י י י י נ נ װוינונג, זיגט אב גאנצע שעהן בײ סאטילדען, שיקם איר סרישע בלומען אץ מאכם איר .דעם הויף/ סאטילדע בא־ האנדלט הארנען, װי אײנער סון אירע ליאלקעם, שפילט זיך םיס איס, װי מים א קלײן גאפל מענסשל. פראפעםאר הןןרן שײנט בו זײן איבערגליקלעך כיס די דאזיקע אויפםערקזאמ- קײטן מאטילדעם. ער באםיט זיך כסדר זײן געגיג קאמיש סארהאלטן זיך נאך מער איבערבוטרײבן, כדי נאך םער אוים• בונעםען בײ מאטילדען. און װען םאטילרע גיס אים א פעסשל איבערן ארבל ןןדער רוםס אים ,מײן קלײנער נארן־קאפ*, סוט ער אזש א קװיטש םון שמחה און די קלײנע מײזל־אויגן סילן זיך אים ןץ םיט סרעין. ס איז שװער צו זאגן. אז ןןטאדי שפילערישע אוים• מערקזאםקײטן מאטילדעס פאר דעם אלטיסשקן און העסלעכן פרןןםעסאר הןןרן זןןלן דאם זײן די םיבה סאר דער שסילער גערײבטקײס. יא, םאר דער שטילער םרה׳שחורה םון םײן םרײנט בערסאן. מײן ױנגער םרײנט בערםןןן זןןל דןןס זײן אײםערזיכטיק אויף אזא אויסגעטריקנםן םארזעענישז דן ליבע שפיליקאץ מאטילדע, װןןלם זי עס אסשר באמערקס, װי םײן פרײנט בערסאן לײדס דערסון, װאלם זי עס זיכער נישס גע• טון. זי ליבס דןןך בערסאנען אזוי שטארקז איז ןןבער מאטיל• דע תמיד פארשפילט. װי א קלײן מײדעלע און הןןרן איז איר זיאפל-מענםשל. איך אלײן הןןב אמןןל ןןנגעטרןןםן, װי דער אלטער פראםעסאר האלט די בלןןנדע ליבלינגם־ליאלקע סא• טילדעס, בעת מאטילדע מעסט איר ןןן א נײ שפיגףקלײדעלע. נןןר װי עם זןןל נישם זײן, אויב אםילו יענע קאפריזע אײםערזזכט — אין װעלכעד איך בין, דעם אמת זןןגנדיק, נישם זיכער—זןןל אויך האבן א שטיקל חלק אין דער געםיס׳שסימונג םון מײן פרײנט בערםןןן, איז עם אויך נישט דער גאנגער סוד. םארװןןס איז םײן סרײנס בערסןןן אזוי מרה־שחורהדיקז ער איז געװןןרן שװײגנדיקער, מיזאנטרןןפיש, םער אײנגעשלןןםן אין זיך. דער ברען גו םירן געשפרעכן מיס מיר און די קןןנסעקװענטע עקשנות, מיט װעלכער ער הןןט שםענדיק אינם געשפרעך םארטײדיקס זײן שטאנדפונקם — הןןס ןןפגענוםען. אםת. ער איז געװןןרן מער מאסעריאליסט, מער װיסנשאםטם• מאן. דערפאר אבער האקס ער זןפ אין מיסן אזעלכע געשפרעכן (װעלכע איך םיר טײלמאל בכיװן, כדי אים ןןפגולענקען), טוט א םאך מיט דער האנם, שמײכלט זיך מיד אוים און רוםס זיך פלוגים אן: — איבעריקנס... .איבעריקנם׳ — איז דער טײסש: זןןל עס זײן, װי עס װיל, םיאיז מיר שליסלעך עגאל• איך גײ מיך איגטער אום מיט םײן פרײנט בערסאן זײער פןןרזיכסיק. איך םײד אוים זײן אויםםערקזאםקײט נןןך מער צו םארשסארקן. עם איז זײער מעגלעך, אז יענע נאכט םיס פדןפעסןןר הןןדנס םתים ליגט דןןך באהאלסן אין א װינקל ערגעץ״װו בײ אים אין דער נשמה. װיםיל מיזזןל נישט האבן אין דער האנט דןןס גויםל םון אונזער שכל און װיםיל מיר זזןלן נישט גענוג באמיט זײן אלע אונזערע שסעלונגען גו די םראגן סון דער עקזיסטענץ גו לענקן אױף דער דאזיקער?יעעדאדי־שע נלעטער נום. 4 (247) ־. י. פ ו ז נ ק / ז ז ן ד •: 1 א ב ע ר ג (םיף) ש״ערטעם קאפיטל עם זאל דיך נישם װונדערן, ליבער לעזער. װאס גראד אן אסעיםט באשרײבט אויסםירלעך אזעלכע זאכן, גלײך זײ ־ואלטן אםת געװען און װי ער אלײן װאלט דפרין געגלויבס. הגם — װי א־ך האב שוין געזאגט — שטײען נישט תמיד די כפירה אין גאיב און רי אמונה אין זאבאבאנזיס אין אזא גרויסן ־וידערשפרוך. דאך אבער, אין דעם דאזיקן םאל, זעגען די פאיהעלטענישן לגמרי נישס אזוי, אז מ זאל םוזן מודה זײן: םען הזןס דא גו סון םיט אכערגלויבן. די כחות פון היפנאז און םוגעםטיע געהערן נןןך אין שטח םון די נאטירלעכע געי זעגן. װער װײסט, אםשר װעלן דאך ענדלעך אמאל די אקול• סיסטן באװײזן, אז טויסע גײסטער און שדים געהערן ארײן אין די גרענענן םון די געזענן. אםשר װעט אױך אמןןל בא• װיזן װערן, אז זןןגאר די געטלעכקײט איז נישט איבערנאטיר• לעך. שליסלעך זענען סוף-כל־סוף אלע אונזערע אידעען-קאמםן :ישט מער, װי דער קאסף װעגן װעדסער. אזוי גי אנדערש, יענע מערקװירדיקע נאכט הןןט נישם געםאכט דעם מינדסטן רושם אויף דעם םעםסן בנין פון םײנע איבערנײגונגען. עס איז מיר אלנדינק קלןןר, און איך בין זיכער, אז װי עם זאל נישט הןןבן געװען, זענען די מאטעריאליסטישע פרינניפן פון דעם װעלט-םעכאניזם נישם ןןנגערירט געװןןרן אויף א הןןר. בײ דער דןןזיקער מײנונג, װי איך גלויב. האלט זיך אויך מײן םרײנס ד*ר בערםןןן, כןןטש מיר הןןבן װעגן דער קזןפישער און — עס איז גישט גו םארלײקענען — עסװןןס• מערקװירדיקער ענדע נװישן זיך גןןרנישט גערעדט. א חוץ עטלעכע אלגעםײנע באםערקונגען, װעלכע זענען גאנץ נוםעליק גװישן אונז געסאלן. אז העכסט־װארשײנלעך איז פראםעםאר הןןרן א סשוסער פסיכאפאס. האבן מיר—איך װײס אלײן נישס פארװןןם — מיט אלע םעגלעכקײטן אויסגעםיטן נו רעדן װעגן יענער נאכט. מיר בײדע האבן עם אױסגעמיטן. דזןך ןןבער מוז איך םודה זײן, איז מיס מײן פרײנט בערםןןן פןןרגעקומען א שטיקל שינוי. ם׳איז מעגלעך, ןןז ם׳איז א פשוטער נוםאל. װאס דער דןןזיקער מערקװירדיקער שינוי הןןט זיך פונקט עפעם ןןנגע• הוינן נןןך יענער נאכט. אין װןןס די פארענדערוננ דדיקט זיך אויס. איז אײגנטלעך שװער גו זזןגן. ס׳איז א געװיסע געםיט■ שסימוננ. א נערװעזיטעט און אםשר א שטילע אײםערזוכט. דו װעםט לאכן, ליבער לעזער, װען כ׳װעל דיר זאגן, אויף װעמען פײן פרײנס בערסאן איז אײפערזיכטיק. אויף פראםעםןןר הארן. פרןןםעסןןר הןןרן איז געװןןרן א גאנגער תושב בײ אונז אין שטןןט. עד פןןרט זײער זעלטן אהײם און הןןם זןןגאר געדונגען םאר זיך נװײ םעבלירטע ניסערן. ער גיס אן עפעס פערזענלעכע געשעסטן. װעלכע האלכן אים הי אויף. ער קלײדט זיך זײער עלעגאנט און האם לענטנם אםילו אנגעהויבן זײן קל״ן און אויסגעטריקגס גוםל גו פארפומירן. רערבײ קומט ער זײער אםט ארײן גו מײן םרײנט ד*ר בערםןןן אין דער