Literarishe bleter · 1929-01-25 · 4 (25.1.1929) · p. Seite 68

ז-ט 68?יעעדיעדי־טע :ניעטעד נזם. 4 (247) י צ ח ק ל ' ט ט;נ : ׳ט ם ײ ן! פ $ ר ' ז ״ע ל> א ל ד ע פ א ר י״ ד - דעם גאנבן ציניזם. מיט װעלכן מען הןןט בזזשןןנקען דןןם בעסטע אין שענםסע אין דער קינסט, װאלט מען געדארםט דןו איצט גיטירן א גאלרײכע ארמײ פין די געשיקטרטע פאמפלעטיםטן. אין זײ, די געשיקטע ציניקער, ד אגרעםיװע פאמפלעטיםטן קענען זײער פאך א סך בעסער פין די אויפ■ ריכטיקע און באשײדענע שטילע קינטט־ליבהאבער. דער קאסף איז נישט קײן גלײכער, אויפריכטיקײט קען נישט גײן האנס אין האנט מיט םײערװערקישע באמבאםטישע װירטוןןזן. װי געזןןגט, איז אין פאריז םאראן םערביק טויזנם קינסטלער. דאם איז גארנישט קײן גװאלדיקע צאל סאר אזא שטןןט װי פאריז, װו םיהאבן זיך צענויםגעזאםלט םין סארשידענע עקן די אלע וזאם אינטערעםירן זיך אין קינםט. אויף דעם אלװעלטלעכן האנדלס־םארק איז םאראן א בװײג, װאס איז באקאנט אונטערן נאםען ,ארטיקל דע פארי״. גוט־באקאנםע, אײדעלע און מיס געשםאק פראדובירסע ארטיקלען — דעליקאסע אין בארסע, גװישן װעלכע ם׳םעלט אויך נישט קײן ארדינערםטע טאנדײט, פיקאנטססע דערםינ• דינגען אזן אזמפארשעםסטע פארנאגראפיע. ביז איבט איז נאך קײנעם נישט אײנגעםאלן—אפשר הןןט מען נישט געװאגט — אנצורוםן אויך געװיםע צװײגן םון דער שײנעד קינסט מיטן סיגעםטיװ־קלינגענדיקן נאמען ,איטיקל• דע פארי׳. — איצט אבער איז מען שוין אויפן ריכטיקן װעג, םיאיז געלינגען אויסצומײדן א געניג-קאטאסטרןןםאלן צוזאםענ שטויס: די פאריזער קינסט־װערק װערן װןןם אמןןל מער בא־ קאנט אלס פראדוקסן םון ,עקאל דע פארײ, א גריפירינג, װןןס םארײניקט אין זיך םארשירענע — װי םען זןןגס עם — םעלקער, ראםן און נאציאנען. ,עקאל דע פארי׳, די פאריזער שולע ןןדער קינסט- ריכסונג, איז נישט קײן ראפיד ארײסגעשפרונגענער עקספרןןסס. דאס איז א קןןנסעקװענץ פון לאנג-יעריקע קינטלערישע םער• מענסאציע. א םאל האט מען געהאט א טעות אין םען האט עם אנגענומען פאר פראנצויזישע קונםס. אויך הײנט, גארנישט זעלטן, געשעט עם, אז סען זאל מאכן דעמזעלבן סעות. ם׳אלז גענוג, אז א געשיקטער יונגערמאן פון שניפעשאק ןןדער פיפי־ שובקא זאל, אנקומענדיק קײן פאריז, איבערדרײען זײן בשרן נאמען אויף אן אויסטערלישן קלאננ און אנהויבן זיך נןןכצי־ קריסען, װער זאנט נאך, אז װען ער פאלט ארײן אין די מאגישע הענט פין א קינסס*הענדלער — דעמאלט װערט שוין אן אםתע איבערקערעניש. פאריז האט עס נישט פײנט, און די ברײטע װעלט קװיקש זיך מיטן װונדערבארן עכמ־פאריזע־ רישן .עספרי׳. און באמת — אלע ראםן און נאציאנען, נישט אויסגע־ שלאסן אויך אינז אלײן, די קינדער פון ישראל. קענען נישט װידערשטײן דעם צויבער פון דער .עקאל דע פארי׳. װײל דאס איז אזא בןןדן, װאס װערט פאראקערט און סארזײט פון א מחנה, װעלכע שסראמט אהער אומאויםהערלעך םון אלע עקן ױעלט. סןריז, יאניאר 1929. די םענטשהײט, זאגט מען, איז איצט מיד געװארן אויף א װײל סון דעם אײביק־באװעגלעכן אומרו. דערפאר זאל מאדערניזם, הײנט צו טזןג, נישס זײן מער מאדערן—א םײנער פאראדאקס, נישט אמתז אבער. אז דאס, װןןס מען ריפט אן מיטן נןןםען ״מא־ דערניזםי איז א צו־אומרויקע אומבאקװעמלעכקײט פאר דער קאםפארם־ליבנדע מענטשהײס,— דאס איז א פאקט. די מענטש־ הײם, זאגט מען. קען זיך איצט נישט פארנעמען מיט צװײפל־ האפטע צוקונפטיקע װערטן. מען קען זיך א צט נ־שט אנ־ שטרענגען — די מענטשהײט דארף נישט קײן אומבאקװעמ־ לעכן אומרו. דאס איז גוט און גאנץ פאסיק פאר די, װאס שװעבן אין די הויכע זיבעטע הימלען — פאר די קינססלער איז עס גוט און פאסיק. אבער אויך דער קינסטלער װיל זיך נישט באםיען. עם לוינט אים נישם, ם׳גלוסס אים אויך נישט איצט צו שװעבן העכער פון דער גאנץ־געזעצלעך־נארמאלער ערדישער הויך — ם׳זענען פאראן אויך צװישן די קינסםלער זײער נארמאלע, זײער םענטשלעכע קינסטלער. דערפאר זענעז געװיסע צװײגן םון הײנטיקער קונםט שוין גאר קײן קונסט נ־שט, און געװיםע קינםטלער — גאר קײן קינםטלער נישט. צו די ,ג ע װ י ס ע זװ״נן׳ געהערן די אלע מעכאנישע נןןכמאכערײען און די אלע געשיקטע קאליגראפן, װעלכע אדיענטירן זיך זײער לײכט אין אלץ, װןןס איז הײנס צו סאג ןןנגענומען פארן לעצםן װןןרס אין דער קונסס. די געשיקטע (און מײסםעדהאפטע קא־ ליגראפן זענען גענוג אומבאשײדן, און װײט נישט נאיװ — דערםאר טאקע קענען זײ זיך אזוי אומשארשעםט רעקלאמירן און פארבלענדן דןןס שטילע, אויפריכסיקע און נישט־אגרעסיװע. אין פאריז. צװישן די םערציק טויזנט קינססלער, םעלן נישס קײן בײשפילן. און םען דארף אויך נישס אנרוםן קײן נעמען. נישט נאר מען דארף נישט, נאר מען טאר נישס. עס איז א שטרענגער פארבאט. די פראפעםיאנםלע עטיק דער־ לויבט עס נישס. אויף דעם געביט האבן מיר דא סאג־טעגלעך מער װי אײן גװאלד־שרײענדיקן םקאנדאל. און דאם האט מען דןן נישס סײנס־ סען װארט אױף דעם מיט גרויס אומגעדולד. קונסס קען מען אבער נישט שפײזן מיט לארעמדיקע סענסאציעס. דאס איז א גוסע שפײז פאר שפעקולאנסן, װעלכע האבן דעם גאנצן ענין אין דער ערד, — דאס איז גוט פאר שרײענדיקע רעקלאםע־מאכערישע פסײדןן־קינסםלער װעלכע זענען גענונ פעיק אײנצורעדן אלע און יעדן אײנעם באזונ־ דער, אז דאם, װעגן װאס מען רעדט אזוי פיל, איז דאס אםתע. דערםאר איז עם טאקע אזוי שװער, פײנלעך און אומ־ באקװעם פאר דעם ששילן, באשײדענעם און אױםריכטיקן קינססלער צו רעדן װעגן אמתן שאפן. װעגן זײן אויפגאבע אין דער קונסט. מען װעט אים, דעם שסילן קינסטלער, נישט נאר פארשרײען — מען װעט אים אױסלאכן, באשפײען אויף אן אומפארשעמסן אופן. און דאס איז דאך אזױ לײכט צו מאכן, ס איז דאך םאראן אזוי פיל מיטלען דערצו. װען מען זאל װעלן דערצײלן, װי אזוי מען איז זיך באגאנגען םיס די אלע פיןןנערן פון באמת אינסעדעסאנטע און װערטפולע װענדונגען, װען מען זאל װעלן דערמאנען