Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 53

־דיע 53?יעעד־^די־כנע בלפסער נוס. 3 (246) צו ברײען!.״ מיר — אלטע געזןלשאםט־טוער, רעװאלוציאנערן• און בכלל ,װיכרי װראזשדיעבני װןןױט נאד נאמי*.״*) מ דערבײלט אפילו, אז אײנמאל איז ער נישט ןןן ער• םאלג ארויםגעטרןןטן אויף א זכרונות-אװנט װעגן 1905 יאר. נזןר דאס איז נישט אםת. אלעס איבעריקס — איז אנער א םאקט, •) ו •*•>יער *רנזסןר-ליד. ײז ײס'ש )). ד. אין אנםאנג פון דער דייסער װןזך האט דער בירגער עס באנומען. אין םוף םון דער דריטער װןןך איז דער בירגער ארײנ־ געטרןןטן אין א טרעסס. און אין ןןנסאננ סון דער פערטער װאך הןןט ער אזוי אגב-אורחא אין דער בײט םון דער מיטןןג• דיקער פויזע געזןןגט זײנע מיטבאאסטע: — דןןס 1905 יןןרז װי־זשע, װי־זשעו כיגעדענק. מ־קעז אפילו זאגן. פערזענלעך אנסײלגענוםען אין קאמף מיס דער זעלבםטהערשונג. געזעםן, אםילו, זײט װיסן, פאר אן ןןנטײל אין א דעמאנםטראניע... געװען געשעסםן! נו, װןןם איז דןן די יידישע דיכטונג איורומעניעו שטיםוננען, װילכע האבן קײן רעזאנאנם נישט געםונען, איז די גרופע נוזאםען מיסן זשורנאל גיך אפנעשסארבן. נאך דער װעלט-מלחמה הייבס ױך אן די גרופירונג אונ- טעין נאםען ,שויבן־. 4 שריסטשסעלער (א. שטײננארג, י. שטירנבירג, ם. אלטםאן און י. מאננער), חאבן נעפונען אן אײננארכיקע עקספרעסיי און טראגן ארײן אין דער סיםםאניע םין דער ײדישער דיכטונג אײגינע שטארקע אקארדן. דער רע- פערענס פארםולירט די באדײטוננ פון םאבל, גראטעסק און בא• לאדע, און אונטערשדײכט, אי די םאבל, װאס אליעור שטײננארג האט ארײננעסראנן, איז נישט קײן ליםעדאריש-קלאםיעער אנא- כראניזם, נאר זי לינט טיף ארנאניש אויף דער ליניע סון נײט• עקספרעסיעי פינקט װי דער גראטעסק און די באלאדע. פשל, נראטעםק און באלאדע, — םארענדיקט דער רעםערענס — זענען מאסקאראד. די גרופע ײדישע פאעטן אין רוםעניען האבן נאכאםאל אננעצונדן א פאסקאראדיש-טעאטרא- לישע אילוםינאדיע אױםן םאדערנעם סאן. װעלװל זבארזשער און אברהם גאלדםאדן זענען דערםא־• בולט אונזער טראדיניע. די םאדערניסטישע אעערװעררוננ פון גאלדםאדן איז פארגעקימען *אין רוםלאנד, די באדערניסטישע איבערװערטונג םון װעלװל זבארזשער קומט איצט סאר אין רוםעניען. דער םך-הכל — די ײדישע דיכטיננ אין רופעניען האט געבראכס דרײ אויםטע־לישע םתנות דער ײדישער ליסעראטור, דדם םשל, דעס גראטעסק אין די נאלאדע. יצחק מאננער האט אויך נעלײענט אײניקע םאבעלן םין אליעזר שטײנבארג און אפאר אײנענע באלאדן. דער רעםעראט, ויאס איז געהאלטן געװארן אין א שײנער םארם און די ציטירטע לידער זעיען װארעם אויסנענופען געװארן דורך דעם עולם. נאך דעם רעםעראט איז םארגעקזםען אן אימפראװיזירטער חברישער סײ לכבוד דעם דיכסערל בײ גיך-נעדעקטע טישן איז מעל געזעסן אפאר צענדליק שדיםטשטעלער, ארטיםסן. הערץ גראסבארט האטירעציטירט א רײ גלענצנדיקע פשלים פון א. שמײנבארג. דער עולם האט אנגעשריבן א בריװ צו אליעזר שסײנבארג און יעקב שטערנבערג. פארלאג א. שקלאר. װארשע נ*ר װ>ןם דןרשינען י• רויכפל־־1ייש א־ן ד״ר ל־־1 װײס האנטבור פ-אי ביבליאטעהז אױיטנענעבן דזיך דעי הױופ-פויװיו־שוננ םון דער נע•. 81ד:מ-ד,י־סן <ז■ א־געש־.ר ••ן רו־סע פרײז נילרן |^| אדרעס: .*>2 1ז1׳ו\4616ח ,8י4\528ת6^ו .ג1>(6ק5 שבת, דעם 12-סן ה. ח. איז אין ליםעראטן-םארײן םארנע- קוםען דער רעפעראם םון דעם ײדישן דיכטער יצחק פאננער װענן דעם ײדישן שאםן אין רוםעניען. נאך דעם ארײנםיר און באנריםוננ םון א. קאציזנע אינם נאמען סינם ליטעראטן-םארײן, האט דער דיכטער גענוםען דאס װארס. ,איך הויב אויף דעם םארהאננ סון דעם ײדישן שאםן אין רוסעניען**. ער רעדם װענן דער אטםאםסער, אין װעלכער ס׳שאםן די םאדעינע קינסטלער אין רוםעניען. רוםעניען איז לאנדשאסט, פאיניק, אײגנארטיק, פ־יםיטיװ. אין צענסער םץ דער לאנדשאםט שסײם אקלארער גאלדענער ברונעם. דעי היםער פונם ברונעם איז דאס קלאר װײםע שעפעלע .סיאריצא׳—דער םיםבאל פזן רומענישן פא״קכינעמיט—פאלקכ- ליד. די ײדישע שסעט און שטעסלצך, װאס *לינן צעװארפןיאויף דער דאזיקער לאנדשאםט שסײען אין צײכן פון דעםי אײגענעם פרימיסיװ. אין צענסער שטײס דער אײגענער קלארער ברונעם, נאר די היטער פין דעם דאזיקן בױנעם זענען די .גאלדענע פאװע** און דאס ,נאלדענע ציגעלע**. — די סימבאלן פון״ײדישן םאלקס-געםיט, סון ײדישן פאלקס-ליד. דער אײנציקער דיםאנאנס אין נאנצן פאטריאכאליש- אידילישן פײזא׳ש איז די שטאט בוקארעשם. דאס ברענגלאז, אין װעלכן ם־האט זיך אפנעשלאנן דער איפפעט און די פױאבלעםא- טיק םון דער פערב-אײראפעישער קולטור. די ײדישע ליטערא רישע םאדערנע גרופע אין רופעניען האט ויך אנגעכאפט אין דעם דיסאנאנס. זי האט, װי װײס סענלעך, פאראטן דאס לאקאלע, װײל דער דראננ איז געװען צו שטײן אין צענטער און אין װירבל סון דער אײראפעישער קילטור. דוים באדלעדישע סון דער נױים-שטאט האט נערײצט, סארכשוםט און געסאנגען. די ײרישע ליטעראטזר פון רוםעניען הויבט זיך אן םיט װעלװל זבאיזשער און אברהם גאלרסאדן. בײדע, געקימענע סון אנדערע קאנטן. עקספאנענסן םון דער השכלה־באװענונג, האבן זײ אנגעװארן אין רוםעניען זײער טענדענציעזער אקטואליטעט. די פייפיטיװע ײרישע סאלקס-םאסע האס זײ אויםנענוסען מיסן געפיט, פשוט, און—דערםאר אםתער. גאלדפאדן א־ז נאך ביז צום הײנסיקן סאג סאר זײ דער װוגדערלעכער כשופפאכער, װאס האט אין אשײנעם טאנ אין םיטן םארק אנגעצונדן זײן סארביקע סעאטער-אילוםינאציע, — זײן ליריש-טעאטראלישן םאסקאראד. זבארזשער איז פאר זײ געװען און געבליבן דע־ .ליםטיק-םרײלעך ײד״, רער װוילער ױנג, װאס האס אויף אגראטעםקן אוםו צע- שויבערט חסידישע בארד און פאות. נראטעסק-מעאטראלישער מאסקאראר, אין בױ צום הײנסיקן טאג זענען װעלװלם פיאק און צילינדער געבליבן רעליקװיע, מאניפענט אץ רוםעניען. דער רעסערענט דערםאנט נזיך א גאנצע פלעיאדע פון םרובאדירן און װאנדערזינגער, װאס האבן װײטער נעצוינו דעם םאדעם פו־ דעי■ ײדישער טרובאדוריק. די ערשסע ליפערארישע סיםפטארען פין דער נײער צײם זענען נעװען די שריסטשסעלער, װאס האבן זיך גרופ־רט אױם דעם זשורנאל ,ל־כס׳. אינספירירט פון נאציאנאל-ראםאנטישע