Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 48

?עב!־ נום. 3 (246)?1'םעדא-ײםב זייע #8• — פון װאנען װײםטון לאכט םאטל, און זײן געלעכטער װונדערט סיך. — אז איך זאג דיר, אז ער װעס שוין מער נישט ארויסקומען... — און ער כיקעט, דער שטילער פרומער מזןםל. דעמאלט בין איך געװען אזױ נאיװ און אוםשולדיק און איך האב נישט פארשםאנען נישט זײן זיכערקײט און נישס זײן געלעכטער. שפעטער—מיס יזןרן—לײדער—בין איך געװןןרן װײניקער נאיװ און איך האב םאדשטאנען. מיר האבן פאמעלעך זיך ארויםגערוקט—זיך איבערגײגט און דורך א פענססער זיך פאםעלעכן אראפגעלאזט — װי רחב הזונה די מרגלים. און םיר זענען אװעק. א חשכותז די נאכס איז שװארץ. װי די שװארבע בלאטע, װאם ביז די קני. און דןזם שסעטל ליגט אויף א םשופע: מיר גײען םקאסנע. גײען און ספאטיקן זיך: בװײ ױנגלעך אין רישקאנער בלאטע גײען מיד נאך .םסתדי פריז׳, בו-אײזיק ראבןזי. געדענק איך נישט קײן פנים. נײערס: א קלײן לעםפעלע, כמעס א קאניץ. א מענטש גײט אראפ אויף א פאר שסיגן םון שטיב אין קלײט ארײן, הערט אינז אוים און פרעגם: — אפשר אויף זשארגאן א ביכלז אין איך פדאטעסטיר םעםט און זיכער: — מסתרי פריז. עד האט אונז בוליב-געטון. איז אװעק 25 יאר. טראכט איך םיר: אפשר האט זיך מיר געחלוםם... װארום פון דעםאלמ־אן האב איך שוין נישס אײנמאל אנגענימען מײנע חלומות פאר געשעענע רעאליטעט. זאגט מיר אבער מאכל — מאםל גלײזער: — םיאיז אמת. איך גלײב אים... כאטש זיכעד ב־ן איך ניסט... תיקון םעות נעך 'י •. :ו־ינקס ז־ע־יבײונ:, אויף ז־מ 51 *ין תיינשיק ניסער פע״ס י־י זײ־ה ,םו־ קיםס־. פארבאנד פון צענטראלעם פאר יחונלים פארזארגונג אין פ;ילן דערשעעז פוז יאר צו יאר >ו־רופס־־דטער נןזע־טזזפט־עכער יןױביך אינטןי יע־ יעד• *י[ ם. ־ש ־א? י ע פערטער יארגאגג, 1929 עיע זײכר א רײכן ארנתא?ם, עד־&עעעז? ־וידזיס־ נעגכבן, אנםחא?ם 14 דרוק בױנן (216 :ײםן), 44 ארםײקביען, 46 םאבע?ן, 20 עי?דעד אז/ פארםרעםן, 20 רעפראדוקביעם, 3 םאבעם חוץ דןס לוח אין *פטייליננ װןנן ׳תוטים-סארזארניננ, *נכהאיט דןום ביך א נרויסן טאטעדיאל *אארבעט טון פאך־ל־ט רןנן דל ״•דיפע קהלות אין •וילן, װירטשאטטל. *דגאניזאא־עס, קאר•)- ניזאזנין, איבעיזיכטן װענן ליטעראײור און קולסור, ןקוןנןזסישע און ס*א. םטריקטור, *ענט יידןשע גןז. אזנסטיטוביןם א ד• נ. דאס בוך דארף זיך געפינען אין יערן ײדישן הויז ■ ־ י ז 5 ז ל. װזנדן ז-ך ױיזזן *דרעס: 1חז=1:>$׳*ס1> 2!וחו>1סז6ו5!זמח 1>(6|ק0 *$1ץ2יז.׳־׳*סץ ז1 2סױ\2 9 .וח ,5 3וח1זסז1ע23זת ,ס׳#י$23ז3יגי שבת האט םען זײ געגנאסעװעט... איך סײן, אז שבת פלעגן זײ ןןפקיםען פאר די רשעים.. אוי, םלעג ער זײ גנאסעװען; א ײד א גיבור (ער מים דער מימען הןןבן ביזאמען געװױגן 14 פידס, םלעג ער שלאגן מיט ראס ס׳איז אים געקימען אין די הענט ארײן. דאם אםתע שלאגעכץ פלעג אנגײן נאכן שלש־םעודות. נאר אזױנע גבודהדיקע יינגען, װי דעם פעטערס, זענען געװען בהח עס אריבערביסראגן. אײנםןןל בײ אזא בויקערן האט זײן בחרול פיני — א ױנגל אין םײנע יןןרן, נאר א ױנג מיט בײנער, א ,לעביק*, װי מ־םלעג זאגן בײ אונז — געכאפט דעם אײזערנעם לעפל פיגם ם״ער—אים שבת*—.דעדלאנגם״ בוריק אין איז אנטלאסן. פיגין האס ער, דאכט זיך, מער שוין םון דעמאלס-אן אזוי נישט געשלאגן. דערסאר איז געװען דאס כפרה־הינדל דער עלסערער, מןןםל, א שטילער. אן אונטערטעניקער, א קורב־ זיבםיקער, א שליממזל םון דער פריסטער יוננט. נןןר דערסאר א געדילריקער, ממש װי א בער. אס דעם מאטלען האב איך ןינגעהויבן קאליע מאכן און קאליע געמאכס אויף שטענדיק... ער איז שױן פארבליבן משלנו, אן ארעמאן ביזן הײנסיקן םאג, און הײסן הײסס ער איבס מאטל גלײזער... — װאם איז מיט םײן .באקאנטשאסט׳י אביםעלע געדולד. מײן טאטע םלעג מיך ריפן תם, װײל קלײנערהײט פלעג איך מיך פליבלינג סארחושן. און דןןם אין םאמע מיטן עסן, מיטן לעםל אין שיסל, און דעמאלט — גײ זוך םיך אױף אנדערע עולמות. הײנס זאנן םײנע חברים, אז איך פלאנטער... מיר װעלן זיך באלד אויםפלאנסערן. אין• האב שוין דעמאלס געהאס געלײענט עסלעכע ביכלעך אױף רוסיש און אױף העברעיש ,םסתרי פריז״. װי אזוי? א מעשה מיס א קאזיןזנע ראבינער, א תלמיד סון, דאכט זיך, חב״לן בי אליעזר בװײםל, און א מעשה םים א םעטער (אן אנדערער, א^פעטער אן ארעמאן). נןןר אט די מעשה װעלן מיר לאזן אויף א בװײס סן<ל...הבלל—,םסתדי פריז*. הןןב איך מאטלען דערבײלט בםוד םונם ביכל .מסתרי פריז*. םןןםל הןןט שוין עפעם זיך אנגעשטויסן פון זײן עלסערן אויסגעגעבענעם ברודער — דער װאס האט פארטראגן בו אונז דעם .יוד*, — מיס װעלכן ער האט קײן שום קןןנטאקט נישט געהאס. נלײך ער איז א װילד פרעםדער (און ביזן הײנטיקן טןןג). הןןב איך מןןםלען דערצײלט פונם ,מסתרי פריז*, און ער םיר: אז ם־איז דןן (בי ם־איז געװען...) אין שטעטל אײנער א םשפיל א. ראבאי, הןןם ער א ביבליןןטעק און ער אלײן— ראבאי. שמועםט מען — לײענט דװקא זשארגןןן און פןןרט אינ־ גיכן אװעק קײן אמעריקע. ׳ האמיד אפגעטון אזוי: פרײטיקבונאכטם האמיר גיך אפגעקנאקס די דיניע־קערלעך יון זיך געלײגט שלאפן. פרײטיקבונאכסס פלעגן זיך בײם םעטער די לאמפן אויםלעשן םרי, װײל מיפלעגט אין זײ אומיסםן ןןנגיסן װײניק נאפם. מיר ליגן און מאכן זיך שלאפע• דיק. דער םעטער מאכט זײן שטענדיקע אינםפעקביע: זען, בי די בחודים זענען נישט אװעק ערגעץ, בי שפילט מען נישס אין קארטן... מיר כראפן. מיר הערן: דער פעסער האט פאר־ שלןןסן די טירן. בוגענוםען די שליסלען. שא... טוט מיך םןןסל א סארע: — ער װעט שױן איבס מער נישט ארױסקומען... איך גלײב נישט. טוט םיך םאטל װידער א טןןרע: — קום. ער װעט שוין איבט נישט ארויסקומען.