Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 47

זײס 47 ש?יסעדז*די׳נ4ע ב?עסער נום. 3 (246) געד, ־$? ם ם ־* / / ב ע ם יע ד £ ב י ע א ר א ב א י ־־ ־ד (גג יןר ב*ק1נםמ*ווס) םץ די באזוכן איז םיר געבליבן גװײ זאכן: אײן מז,)ל אז אײער איז א סאכל, װןןס םענטשן עסן. װײל איך די£ב געםײנם ביז דעם$לס, אז אן אײ — אי דןןם אן זןנגעםיקסם - דארף םען נןןר אייף בו באשמירן די הלה. או, דןן זע איך, די םאםע םרעגלם אײער אויף א םאװעלע סאר ז רײכע סלימעניקעס װעגן... און נאך א זאך: אז ס׳איז םאראן אזא מין, װןןס הײסם בלאט און אויף ײדיש און ס׳הײםס: *ױד׳. הכלל, מײן טאטע שיקם םיך אראםבו בו םײן רײכן םעטערז דןןרטן װעל איך לערנען בתורת חבר םיט זײנע נתורים, ער האלס בו זײ א מלפד אין דערהײם. איך ה$ב געהאס א שם םון אן עילוי און םײן טאסנם םשםחה ה$ט זיך מיט םיד געגדויםס... דער פעטער איז גע■ װען א ײד א למדן, נאר א גביר א דעספןןט און א ביניקער• אלײן א סאנאטיקער א חסיד, האם ער אויס ביניזם זיך דער■ לויבס נישט אײנםאל בו שפעטן. אבער אנדערע — א זאכיעז ער האט געהאלטן דאם גאנבע שטעםל אין די זשםעניעס, און דאס שטעטל הןןט אים םײנט געהאס תכלית״שנאה. ער דןןס שטעסל אויכעט. נאר מורא האט מען סאר אים געהאט אימת• םות. אלע םריבים ארום האבן געליען בײ אים און דאם בלאסיקע, שװארבערדיקע שםעטל האט געלעבט אדום די םריבים. א מערקװירדיק שטעטלז םער װי א האלבע שטאם ה$ט געלעבם םון פאסעסיעס, םון ערדז און אויף בו םױ,־ די םןןסעסיעם דארף מען געלט. און געלט הןןש מ ־ן םעטער ישראלז איז װעמען ער װיל, דעם הױבם ער אויף און װעמען ער װיל. גלײכס ער אים אויס מיט דער ערדז ער האט מער אויםגעגלײכט םיט דער ערד, װי אויסגעהױבן. זײנע לײכלעכע קרובים הןןט ער םײנס געהאט כיט א מין שנאה, װןןם איז שװער זיך םןןרבושכעלן. מענטשן קלוגע, ערלעכע, בר-אורינס, שײנע זיננערם, און דןןך זײ פײנט געהאס. מעגלעך סאקע דערסאר. להיפך הןןט ער זיך ארומגע■ רינגלם םיטן װײבס קרובים, די אמתע עם׳הארבים און גסיס. ער איז געװען א גרןןבער מענטש. כןןטש א גאנץ היפשער למדן. געהאלטן הןןט ער אביםל םון מײן טאםן, מעגלעך דערםאר, װײל מײן טאטע-דער אײנביקער אין דער מססחה- איז געװען א םרןןםטער םענטש, אן ערלעכער, נישט ק ין איבערגעשםיבטער און א שװער־אברדיקער... װען איך בין ארןןםגעקומען אהין, איז דער םעטער ניסט געװען אין דערהײם... די מוםע, א סרןןסטע כשרע נאריסע ײדענע, הןןט מיך באקרעכבםױלםיר געהײסן זיך װאשן און נענעבן עסן סםעסענע. די אםתע סמעטענעו סאמע אויבערססעו דערבײ םיך געהאלסן אין אײן באקרעכבן: נעבעך א יתום״ די בחורים, גבורהדיקע ױנגען, הןןבן םיך באטראכט נײגיריק און אםשר םיט קנאה... זײ הןןס םען געהאלםן םארשפארט א גאנבן סןןג אין זײער בימער מיםן רבין דעם שליממזל שמשון־הןןרן. נןןר סרײסיק זענען זײ געגאנגען אין בןןד ארײן, םרײטיקבונאכטם און שבת דאװנען. שבת הןןס םען בײ זײ בוגענוםען די שכיװל, זײ זןןלן נישט קענען אװעקגײן און איך בין מיך מודה: איך הןןב נןןך ביז הײנם א. ראבןןי נישס געלײענט... ןןדער כמעס אזוי. געלײענט הןןב איך בםך• הכל — און דןןם אויך דורך א בופאל — אײן קלײנע נןןװעלע און דערקענם דןןרסן םײנעם א װײסן קרוב םון יענעם שטעטעלע... איז סאקע סון יענעם שטעסעלע שטאפס דעד הינטער■ סיסל סון דעם איבסיקן ארטיקל. שײך זןןגן: באקאנסשאםט. עס איז װײניקער ןןדער אפשר גןןרנישם קײן באקאנטשאסט און דןןך איז עם עםעסז םעגלעך עפעם םער. םארװןןם מערז װײל עם איז םארבונדן פיס א לעפפל, כםעס א קאגאניץ אין א שסןןק׳םינםטערער נאכס אין א חושכדיק שטעסל, א מןןדנע שםעסל, אן ארויסגעװאקסנס אין א בלןןטע ביז איבער די קני. געװען איז עס אין א סרײטיקבונאכטס עםלעכע װןןכן נאך םײן מאמעס טויט. איך האב מיר אוםזיםס אויסגעקוקס די אויגן, װארטנדיק נעכס לאנג, די םאםע זאל בוריקקומען. און אומזיסט זענען געװען פײנע תסילות און די םריםארגנדיקע און אװנםיקע שמונהיעשרהם. אז םײן פאםע זאל לעבעדיק װערן... בין איך ארײנגעםאלן אין אזא םרה-שחורה. װאם האט געהאלטן נישס װײט םון דער שװארבעד גרענעץ םון שגעון... גאט הערט םיךז גאט העי־ס םיך נישטז... די קלײנע עוםהלעך, םײנע ברידערלעך און םײן שװעסםערל, װאם האנן זיך געהאלטן ארום מיר— דעם גרױםן פשסײנסגעזאגס—און נעשלאפן אויף מײן שויס, האבן געדארםט די מאםע. און דעד טאסע סלעג אהײםקוםען ערשם םארטאג. װײל דער טאטע, וױ א טאטע און א גרױםער, איז געװען נאך א ױנגער און א קרעםטיקער, אכט און דרײסיק יאר אלס, הןט ער באדארםט א װײב און א באלעבאםטע, איז ער נעכט■ לאנג איבערגעזעסן בײ זײן נײער כלה און געװארט. און איך מיס די קלײנע עוםהלעך, םיט םײן 14־חדשיםדיק ברודערל, האמיר אויך געװארס. ביז אײנמאל אין אן אינדערפרי איז זי געקוםען. נישט םײן מאםע, נאר מײן סאטנם נײ װײב. און מײן טאסע, װעלכער האט אויםגעשמועסט, אז ער װעס מאכן דאם געזינדל קלענער און איך—דער גרױסער—װעל אװעקםארן אין א ישיבה ארײן. האס םיך לעתיעתה, ביז בו דער ישיבה, אפגעשיקט בו זײן ברודער אין יענעם שסעטעלע... כדי ם׳זאל םיר ארוים ״דער זשום םונם קאפ״... אין יענעם װײטן שטעשעלע .אראפבו• האט געװוינט מײן סאסנם ברודער, דער גביר׳יסון דער םשפחה, א גרויםער עושר און נאך א גרעסערער אכזר. (םײן סאםע אלײן איז געװען א גוסער... נאר א גרויםער ארעםאן). איך האב געהערס פון אים רעדן. שטענדיק האט םײן טאטע אפגענומען גריםן, אז ישראל איז אן עושר, אן אדיר... םערביק... םוםביק... ששים אלף... םיר איז דער װײסער עושר אין קאפ ארײן נישט גע■ קראכן... אן אנונג װעגן יענער רײכער קרובהשער םאמיליע האב איך געהאט נאר א דאנק דעם, װאס םון בײט-בױבײט סלעג אײנער םון זײנע בנים ארויםגנבענען אביםל געלס און ^נטלויסן בו םײן טאםן — דעם גוסן םעסער — בו״גאסס.