Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 46

דיע 45 ׳י ל'סער$ר'שע ב7עםער נ01. 3 (246) פבעמען א מרסר פער. אײזענגערג און אנדערע אין לובלין און אויסער לוגליןז און נישם נאר יחידים. די ישיבה־טוער הןןבן אין םשך פון א 4-3 יןןר אויפגעקליבן אין סוילן ״סאלקסיגרןןשנס׳ םון די ארסאדאקסישע ײדישע מאסן 141.000 גילדן. און אז מיר הןןבן בוריק מיט א יאר ןןרגאניזירט א ״גילדן־קײס׳ לטובת דעם ״דישן װיסנשאפטלעפן אינסטיטוס, האבן םיר קוים אוים• נעקליבן א סססג גילדן. און פיל-םיל פון די ארויםגעױםענע פרײנד פון ײדיש האבן נישט אדײנגעטרןןגן די פןןד בענדלינק גילדן. װו איז די באגײםטערונג פאר דעד ײדיש-װעלםלעכער קולסור-בוױנגז פארװאס פעלט אונז דער ברײםער סארנעם, די גרױסע אויםטועןז און דןןם איז נישט נאר בנוגע דעם ײד. װיסנש. אינסט. אדרבא, םער װי װעלכע סאיז אנדערע ײדיש-װעלסלעכע אינססיטוביע איז דעם ײ װ.א. געלונגען אין אזא קורבער בײם אויםצוסון אזוי סיל. אנדערע ײדיש׳װעלסלעכע קולםור-אנשסאלטן האלטן נאך םיל ערגער. װי האלסן מיר מיםן ײדישן טעאסער (מ האט דאך אזוי פיל מאל געשאסן טעאטעד־קאמיטעסן, װאם זענען קײן אויסגעבלןןזן אײ נישט װערטו), װי האלסן מיר םיס דער ײדישער גימנאזיע (אויך געװען א קאםיסעס, װאס האט באדארםט בויען און שאפןו), װי האלטן מיר מיט א לײטישער ײדישער ביבליאטעק (ם׳איז דןןך אויך נעקליבן געװארן געלט דערױףו) און װי האלטן מיר מיס אונזער ײדישן שול-װעזןז (אגב. א־ן דעם זעלבן לובלין קןןן מען נישם םארענדיקן דעם באשײדענעם בנין םאר דער ״דישער שול. ס׳םעלן אוים עטלעכע טויזנט גילדן). בײ די אלע שװערע באדינגונגען האט םען דןןך די לעבסע יארן אויםגעבויט א ײדיש-פוילישע אקאדעםישע הײם אויף פראגע. בויט מען דאך איצס אויף טלןןםאבקי די פרעכ• טיקע געבײדע פאר דער ױדאיסטישעד ביבליןןסעק און םען האלט דןןך אין אויפשטעלן א ישיבה״געבײדע אין לובלין, װןןם קאסט שוין איבער א מיליאן גילדן. װו זענען אונזערע ײדיש־װעלטלעכע בויער און שאםערז װו זענען די פרײנד פון דער ײדיש־װעלטלעכער קולםורז לאמיר זיך ארןןפנעמען א מוסר סון ז י י. זענען מיר נאר ברױת צו ר ע ד ן ז אט רוםס אונז דער ײדישער װיםנשאםטלעכער אינםטיםוס מיטצוהעלפן צו קויםן דעם פלאץ אין װילנע—װעלן מיר בלײבן פון דערװ״טןז פארלאג ב. קלעצקין, װארשע שרן דעױשינען פיד־יאל־אגישע שריפטז פונס ײדישן װיםנשאפטד־יעכן אינסטי״זט דדיט^ד ג#ניי *דיח 26 נירן א־רעס בײיזד: *2 1*/גיט1*א ■ז110סזנ8. נ ח ס ן כ ־ ז י? לאמיר זיך ארא ■*־ 1 ־־ ־ד װי א פרעסע־םןןרשטײער איז מיר די טעג אויםגעקוםען צו באקענען זיך גענויעד מיס דער אובעס סון דעם צוי• קןןמיטעט םון דער גרויםער ישיבה אין לובלין (״ישיבת חכםי לובלין״). און צוקוקנדיק זיך צו דער גראנדיעזער ארבעט, װןןם א גרופע ארטאדןןקסישע סוער האבן פאר אזא קורצער צײט אדורכגעפירס פאר א זאך, װאם איז זײ סײער, — האב איך די גאנצע צײס נישט װילנדיק םארגלײכט ז ײ ע ר ע אוים־ טוען מיטאונזערע, זײער פארנעם מיט א ו ג ז ע ר ן, און ןט דער סארגלײך הןןט ארויםגעםירט אויף זײער־טרויעריקע געדאנקען. מיר אלע זענען געװאלסיק צוסרידן מיס די רעזולטאםן סונם ײדישן װיסנשאםסלעכן אינססיסוט, װןןס מיר אלע זענען די לעצםע 3-2 יאר סארנומען מים זײן אויסבוי. מיר אלע האלטן, אז דער אינםסיםוט איז װי געבוירן אין א זײדן העםדל, — אזוי פיל םימפאסיע און פארינשערעסירונג און מיטהעלםער האט ער אוםעכום געפונען. און דאך — אט האט מען געװאגט און געקויפש אין װילנע א פלאץ סאר דעם אינסטיטוט, א פלאץ, װאס קאסט!םך־הכל א 3,600 דאלאר, און װי שװער ם׳איז ןןננעקוסען צו שאפן די ערשטע סססנ דאלאר פאד דעם אדדויף און װי שװער ס׳קוםט אן צו קריגן דןןס איבעריקע געלם ״אייסצולײזן דעם באדן׳... זענען סיר צוריק מיט א 3 ח־־שים געזעםן אין בערלין אויף אן אלגעמײנע םארזאמלונג פון פרײנד פונם ײד. װיסנש. איםס., האט אײנער פארלאנגט פון די פאר צענדלינק מיסגלידער צו נעמען אויף זיך צו שאםן א צושטײער סאר דעם פלאץ 1000 דאלאר,—האט מען מורא געהאס. א ז א סומע איז איבער די כחות פאר דעם ײד־שן דײטשלאנד... דןןס זעלבע האט זיך שפעטער איבערגעחזרט אין דער גרויםער, רײכער װארשע. איז געזעםן דער װארשעװער קאמיטעס פון די אינסטיטוט־פרײנד, און װידער איז אויפגעהויבן געװארן די סראגע װעגן ארויסהעלפן װילנע ״אויסצוקויפן דעם באדן״. און װידעראמאל איז א טויזנס דןןלאר אויםגעקוםען א געװאל־ טיקע סומע, װןןם איז שװער און איבער די כחות צו שאפן... און דןןם א־ז פאר אזא װיכםיקן ענין, װי צו קויפן א פלאץ םאר א בנין פאר דעם ײדישן װיםנשאפטלעכן אינסטיטוט, װןוס איז אזוי פאפולער און אזוי באליבם און אזוי געאכםעט בײ אלעםען. און ןןס ז ײ , ז ײ ע ר ע מענטשן,—גיס אײנער אװעק א קאלןןםאלן פלאץ מיט א גארטן פון ססס,35 קװאדראט-אײלן, און א צװײםער — א האלבן מיליןןן ציגל, און א דריטער — א דאך א. א. װ. אין לויף פון א פאר יאר שאפט מען אין דעם ןןרעמען פוילן 240.000 גילדן, אין אמעריקע — ססס,53 דןןלאר און אזוי אויך אין אנדערע לענדער, און א דאנק דער איבערגענעבענער ענערגיע פון אײניקע ןןרטןןדאקסישע סוער, איז שוין אויםגעשטעלט א געװאלטיק־גרײסע 6־שטאקיקע גע• בײדע פון 90 אײלן די לענג, 90 אײלן די סיף און 40 די הויך. און עם פרעגס זיך: װו זענען עס אונזערע ןןזשעכם, פײגנבויםס, װינטערם, אישס, — פארװןןס םוען זײ נישט פאר דעם ײדישן װיםנשאפטלעכן אינםסיטוס אין װילנע דןןם, װאס עס סוען סאר דעד ישיבה די ןןרטןןדןןקכישע אײכנבוים, זיל•