Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 44

ל'1270אר"270 12702/30 012. 3 (246) 9 ז״ם 44 טעיתים, װאס עס הןנן געפאכם די זגדשטע. אין דן* קימס דער פארבןןס פמר ײרישע ארטיםסן אויםלענדישע בירגער װי אן אפתער םויס-קלאפ פאר דער ײדישער בינע אין פוילן. א קלאפ, װןןם װעט זיך גןןר אינגיכן לאזן פילן, םײרן באלריקע באמיינגען װעלן געםאכס װערן מבםל צו זײן די גזירה. ק־ין ײדישער ארטיסם װעט זיך דןןך נישס ארויסרירן םין אפעריקע, װיםנדיק. אז איבער זײן קןןפ הענגס אזא פאר• בןןט. קײן אינסערנעםער װעס דןןך נישט װעלן ארײנלײגן זײן קאייטאל אין אן אינסערנעםינג, װאם גיס אים נישם די מעגלעכקײטן ביבוב־ען םרישע כחות םין אויםלאנד. שוין איבס איז מיר אויםגעקיםען בי זען די בעטיםלעניש פון עשלעכע בעםערע היגע אינסערנעמער אדא:ק דער גזירה. קײן נ״ע פיעשעם, בעםערע אדעד ערגערע, װעלן נישם געבראכס װערן, אין ם׳װעלן זיכער ןןנגענימען װערן געהעריקע מיטלען, אז זײ זןזלן אויף קײן אוםן נישס געשיקט װערן אהין, װו דער ײדישער אקטיאר האס נישט קײן רעכט בו עקזיםסירן. יעדנםאלם — דער ײדישער ארםיססן־פארײן שסײם איבס פאר פראבלעםען, קינםטלערישע אין איבערהױפט ע ק ןן נ ןן• ם י ש ע, װעלכע װעלן א־ם אין דער גאר נןןענטער בוקינםס םארשאםן א םך זןןרגן. דער םארבןןט םאר ארםיסטן אויסלענ• דער װעס קײן שום באדײטוננ נישט האבן םאר דער פוילישער בינע, אויס דער פשיסער סיבה, װןןס עס זענען נישסןן קײן פוילישע א־טיםטן אויםלעג־ישע בירגער. די גזירה װעט נישט שטערן אז ױלױש ןןסםערװא. אדער אדװענםאװיטש זןןלן נישט קוםען קײן װארשע שפילן, זי םאכט אבער אוםמעגלעך אז אהער זןןלן קוםען שפילן א יעקב בן־עמי, םיני װײזנםרײנד, ןןדער לודװיק זאץ. דער נולם, װעלכן דער ײדישער ארטיםטךםארײן אין װארשע האס געהןןלםן שאפן, װעס גאר אינגיכן אױםהױבן זײן האק איבער זײן, דעם ארסיםטן-פארײנם קאפ... די אמעריקאנער אקטיןןין-ױניאן האס זײ אויםגענוםען אין געהןןלםן זײ אײנןןרדענען איז אפשר דןןס שענסשע קאפיטל אין דער געשיכסע םון דער דערמןןנסער ייניאן, מיט װעלכער ד מעג ששןןלבירן, כןןשש םעי װיל רןן םים אלע מעגלעכקײםן םאכן דעם םארקערטן אײנדרוק א־ך בין ג־־ײש בו דעם ענין דך איםבוקערן באריכית בײ דער ערשסער געלעגנהײט. דער פאקט א־ז, אז בײם הײנסיקן םאג זענען די אריבערגעקוםענע שוישפילער אײנגעןןרדנט, אלע שפ־לן זײ און םארדינען זײער גיס. א סך םין זײ האבן זיך גוט ארויםגעארבעט אין פארנעסען דעם אויבן אן א־ן אדנ־יק^ער ײרישןטעאטער. בײם איבטיסן םןןםענס איז די לאגע םון ײדישן טעאטער אין פוילן אזא: עס הויכס אן אויפבילעכן נאך א לאנגער בײס םון ירידה. דער אינםערעס בום ײרישן שוישם־לער אױף דער פראװינץ װאקסט. םין אלע זײטן הערט ז־ך רער ריף — גיט אונז ײדיש סעאשער. זןבער עם פעלן כחות עט איז נישטא דער געהעריקער ארטיסטן־מאםעריאל, אין נןןך םער, עם סעלן ענערגישע, זאך־קענערישע אוגטערנעםער, װןןס זאלן א־משםאנד זײן אױםביניבן דעם בושטאנד םאר דער װאס-גרעםערער סובה םון ײדישן סעאםער. עס איז קלןןר — ןןן אםעריקאנער שיישפ־לער און אן אםעריקאנע־ אינסערנעםער װעס אס דער טעאטעסאינטערעס אינגיכן אײנשלאםן. פון דער בװײטער זײם םילט דך בײ געװיסע עלעמענסן פון אמעריקאנער ײדישע סעאסער״מענסשן א פארלאנג אראפבוקיםען קײן פוילן עסעם טין, שפילן אדער אינטערנעםען. זענען הײנס געקוםען די עסלעכע, װאם זענען געקוםען, װאלטן םאדגן געקיםען אנדערע, בעםערע. װןןלם זיך אנגעהויבן אן ענערגישע ארבעם און אויפלעבנדיקע סע• טיקײס אין ײרישן טעאסער־לעבן. שױן הײנסיקן םעזןןן הןןם דןןס קאםינסקי-טעאשעד אויםגעלעבט אדאנק דער ענערגישער טעסיקײס םינם אמעריקאנער אנשל שןןר. און אםשר װןןלטן די נײע אריבערגעקומענע אויםגעםיסן אויך די ס ן-צ ' 1 ן ס ' נ ס ס 27 ר ג? 27 ס ס 27 ד - צעז יאר יידיש־פוילישע פרעסע איין גאלײציע פוילישע, ארױםגעגעבן םון ײדן, ןןבער ןןן א ײדישן כאראקטער דאקעגן פארםןןגט גאליביע בלויז אײן ײדישע בײטוננ— דער לעסבערגער .סןןרגן*, דןןם םשעמישלער װןןכנבלאט .דער םאלקספרײנדי, דןןם קרןןקעװער כםו-װןןכנבלאס .דןןס ײדישע װארט״ און א װאכנבלאם אין טארנאװ, װןןם דערשײנס אויף פויליש םיט א ײדישער בײלאגע. דערפון איז בו זען, אז גאליביע איז םארםלײבס םון ײדיש-פוילישע בײטונגען און די רײן־ײדישע װערן בטל בששים, זײ האלטן זיך מיט נםים א דאנק דער מי םון געבײלסע םענטשן. װאס דערלןןזן נישט בום אונטערגאנג םון ײדישן װארם. * עם װאלט געװען א טעות בו םײנען, אז די גאליבישע ײדן אנטלויםן םון ײדישן װןןרט און יןןגן זיך נןכן פוילישן. ןןבער אמת איז, אז דא םעלט װןןםער ם איז ןןדגאניזירטע קולטור־ארבעט אױף ײדיש און עם איז ביז איבט נישט םאראן קײן אינטערעם םאר דער ײדישער שול. םון דער אנדערער זײט עקזיםסירן ןןבער דןן כםעט אין יעדער שטןןס ביבליןטעקן, דראסאשישע קרײזן און אײניקע ד׳ ײדיש־פוילישע סרעםע אין גאליביע םײערט איבט דעם סז־יןןריקן יובילײ םון איר דערשײנען, און גלײכבײטיק אויך דעם ױבל םון סז־יןןריקער פןןלןןניזאביע-ארבעט. ערשט נישס לאנג איז דער קרןןקעװער .נןןװי דזיענניק׳ געװןןרן אלט 10 יןןר און איבס נײט אויך די לעמבערגער .כװילא׳ ארײן אין איר עלפסן דערשײנונגם-יאר. אויף די דןןזיקע בװײ ױבילײען םוז מען זיך םארטראכטן, כדי בו זען. װי װײם עס דערגרײכט דער פאלוןניזירונגם• פרןןבעם, װעלכער נעמט ארום װןןס אמןןל אלץ ברײטערע ײדישע קרײזן. עם פרוװט שוין הײנס קײנער נישט לײקענען, אז ךי ײדיש־פוילישע פרעסע שפילט א גרויםע רןןל אלם סןןלןןניזאטארישעי םאקטןןר, װןןס סוט זײן ארבעט באװוסטזיניק. אין גאליביע זענען םאראן נישט בלויז די בװײ דער• םןןנסע ײדיש־פױלישע בײטונגען. אויך די לעםבערגער .גאזעטא פןןראננא׳ געםינס זיך אין ײדישע הענס, הגם זי װערם נישט באסראכם םאר א ײדישע בײטונג. א חוץ דעם דערשײנען נאך פראװינבער ײדיש׳פוילישע װןןכנבלעטער אין קןןלןןסײ, סטאניס• לאװאװ, סארנאפאל, דראהאביםש, און אנדערע װאכנבלעטער