Literarishe bleter · 1929-01-18 · 3 (18.1.1929) · p. Seite 42

?יסעדיעדי׳&ע ב^זזםער דןע. 3 (246)?■ זײס 42 זײער נאשײדן. ד ה$ם געקוקם אײף זיך, װי אױף 8 8*ר- םיסלערין, נישס װי אױף א שאםערין םק נײע װערסן. און אפילו $ס די םארםיםלערישע רןןלע ה$ט זי נישם געשםילס אויף דער אלגעםײן-נאניןןנאלער נינע. םוםר, אויםקלערונג, אםוזירונג, — װןןם םאר אן אױסגאנע די ײדישע מחנרים זןלן זיך נישם הןןנן געשסעלם, איז זי געװען שײך נןר נו א גא• גרענעגםן עולם. זײ הןןנן בפעם אלע געהאם אין זיגען נןןר א סײל ײדישע לעזערינס און לעזערם-די, װןןם קענען נישס קײן לשון״קודש און הןןבן נישם געלערנס קײן חכםות חנונות. הײנם װי הןןט די ײדישע ליסעראםור געקןןנט םראכםן װעגן דער גאננער װעלם, אז אםילו נײ זיך אין דערהײם הןןם זי זיך נישט געװענדס נו אלעםעןז װי הןןם זי געקןןגס הןןנן א נאװוםםזיניקע שטרעבונג נואוניװערםאליזם, אז װי װײם זי איז געװען זעלנםםנאװוםס, הןןס זי נישס םרע■ סענדירם אםילו נו זײן נאניןןנאלז זןבער ןןט הןןט זיך ןןנגעהוינן דער היםםןןרישער םרןןנעס, אין װעלכן דןןם ײדישע װןןרס, װןןם אין םשך םון הונדערםער יןןרן הןןט זיך עם געםונען אויף דעם שטאםל םון א םןןלקם• ליטעראסור, הויבט־ןןן ביםלעכװײז נו װערן דער ןןרנאן םון אונזער נאניןןנאלער קולםור און ןןט די נײע לאגע און ןןט דער נײער באװוםםזײן םון אונזערע ליםערארישע כחות םאכס סאר אונז גײםםיק אקםועל די םראגע װעגן אונזער שײכות נו דער װעלס־ליסעראםור. כל־זמן עס הןןם זיך גערעדם װעגן באשרענקסע אױס• גאבן םאר א באגרענענםן םײל םון םןןלק, זענען נישט נויםיק געװען נישם קײן װײםע נילן און נישם קײן רײכע םיםלען. ןןבער א נאניןןנאלע ליםעראסור — איר קןןן קײן םענםשלעכע זאך נישט םרעםד 'זײן. א נאניאנאלע ליםעראםור קןןן נישם און װיל נישם זײן םארשםארס אין א תסיםה םון באגרענענםע —נןןר םאר דער געגעבענער גרוםע װיכםיקע — ענינים. א נאגיןןנאלע ליסעראסור קןן נישס און װיל נישם זײן קײן נעטןן-ליםעראםור. א נאניןןנאלע ליםעראםור דןןס איז די נלי, אויף װעל• כער א נאניע שםילם אוים איר װעלם-ניגון, דריקם אוים איד װעלם־ןןנשוױנג. נאניןןנאלע ליסעראסור און װעלם־ליםעראסור זענען נישם קײן נװײ גןןר נאזונדערע זאכן, אזוי װי נאניע און װעלס זענען נישם קײן נװײ נאזונדערע זאכן. נאניןןנאלע ליסעראסור דןןם איז א געװיסע םדרגה און א געװיםע םןןרם םון װעלם־ליטעראטור. םוז אינאײנעם םיס דער נ א נ י ןן נ א ל ע ר רןןלע םון דער ײדישער װןןרם-שאםונג קלןןר װערן איר אלגעמײן-מענסשלעכער װערס. אויב זי איז שױן באםת א נאניןןנאלע ליםעראםור, םוז זי שױן זײן אױך א סײל םון דער װעלט-ליסעראסור. איז זי עסז און אויב יןן — אק װןןםער זינעןז ןןבער אײדער םיר ענםםערן אויף ןןס דער םראגע. סיזן םיר םייער װיסן, װןןם םײנען מיר םיסן װןןרם װעלם• ליםעראסור. אכטונג,?־יאדז און אומגעגנטן ■■ אלע אויםגאבן פון האאפעראטיח־ ״ביכער׳ (ב• הלעצהין, ,צענטראל־1״ א• א) צו באהומען בײ ■■נ. בערלינםקי לאדזש. אלסשםןם 12 ני זײן די אײנניקע ליםערארישע גריםע, װעלכע הןןם אן עקםטעריםןןריעלע םןןרשטײערשאפט! איז עם נישם קײן װיכסיקע דערגרײכינגז געװיםו און אזוי װי ןןם דער שריט איז םעגלעך גע• װןרן א דאנק םריערדיקע אויפטואינגען, װעם ער, םין זײן ים, פעגלעך מאכן נײע נגחונות אין דער ניקונםס. םעגן מיר זיך אװדאי םרײען און שסןןלץ זײן דערמים, װןןם די שאםערם םון דעם ײדישן װןןרט זענען ארײנגענוםען געװןןיץ אין דער ןןרגאניזאניע םון דער װעלט־ליםעראטיר. ןבער... די $ ר ג א נ י ז א נ י ע םון דער אלװעלסלעכער ליםעראסור איז נןןך נישס די אלװעלםלעכע ליסעראםור. ז״ן א םיפגליד פון דער אינסערנאניןןנאלער ם. ע. סאסןןגיאניע הײסם נןןך נישט סארנעמען אן ארט און הןןבן א װירקוננ אין דעם לימעדאריסן לעבן םון די סעלקער. װערן ןןנערקענס פון דער װעלס ארגאניזאניןןנעל הײסס נןןך נישט הןןבן איר םולע גײסםיקע און ליםערארישע הסכםה. דןןם דארף ערשט קוםען. דעם דןןזיקן- אינעװײניקסםן עקזאמען דארסן מיר ערשם אויםהאלסן. און דןןס איז נישם אץ ערך שװערער, װי דןןם ארײנ• גענומען װערן אין דער אינטערנאניןןנאלער אסןןניאניע סון די שריפטשסעלער. די ןןרגאניזאניע םון דעם שריםסשטעלערישן .אינסער• נאניןןנאל׳ האס זיך גערעכנט מיס דעם ם א ק ם , װןןם עס עקזיסםירס א ײדישע ליסעראםור און װןןס איר עקזים• סענץ איז א מ ם ש ו ת ד י ק ע . װןןם סאר א װ ע ר ס די ליםעראםוד האט םאר אנדערע םעלקער, װןןס איז דער חלק, װאס זי לײגט' ארײן אין דעם שותפותן װארס־שאפן םון דער גאנגער מענסשהײם — די םראגע הןןבן זיך די סןןרשםײער פין ם. ע. ן. נישט געשסעלס, װען זײ האבן באסראכס דעם םעמןן■ ראנדום פון דעם װארשעװער ײדישן ליםעראםן-פארײן, פונקס אזוי װי זײ האבן נישם דיסקיסירם דעם װערם םון אנדערע נאציןןנאלע ליסעראסורן. םאר זײ איז גענוג די רןןלע, װןם א ליםעראטור שפילם אין דעם לעבן םון איר א״גענעם םןןלק. זײ לאזן םינט;עד ןןדער בולגאריע שיקן זײערע ליסערארישע םןןרשסײער או־ף די פ.ע.נ.־קןןנגרעםן אין סארלאנגען נישם פין זײ קײן באװײזן, אז זײ קןןנען עפעם זןןגן דער גאננער װזל*ס, נישט נןןר זײער הײמישער אוידיסןןריע. איז דןןס אײ• גענע אויך פיס דער ליםעראםור אויף ײדיש. םען הןם איר אד־עגעבן סאקע םער כבוד, װי זי הןןס אין דער .נאגיןןנא• לער הײם• און אין די העברעיסםישע שולן, פען הןןס איר נעגעבן נישט קײן קלענערע פ. ע. ן. רעכם, װןןם עס הןןבן נדערע ליםעראסורן, ןןבער דןןס רעכם נו םארנעםען אן ןןרם אין דעם א י ג ע װ ״ נ י ק ם ם ן ליסערארישן לעבן סון דער װעלס. י ים רעכס נו לןןזן הערן איר אײגענעם סןןן אין דעם אוניװעדסאלן כןןר פון דענקער און דיכםער— די דןןזיקע פרי• ״ילעגיע קאן איר קײנער נישם געבן. און קײגער דארף עס איר נישם געבן. דןןם איז אזא רעכס, װןןס כדי עם נו הןבן, דארף םען עס םארװירקלעכן. איז די םראגע: , ני םארװירקלעכן, - און אין װןןסער פןןם אין אק װןןסער זינען םארװירקלעכן-די שאםער םונם ײדישן װןןרס זײער אינעװײניקםם רעכם גי זײן א םײל םון דער װעלם• ליסעראסור, א סײל, װאם םרינקענריק םון אירע םיסע קװאלן, םאכם ער זי צו גלײכער נײס םולער און םרישערז די םראגע חןןס םאר דער ײדישער ליםעראסור נישס עקזיסטידס אין די סריערדיקע תקיסות. זי איז געװען דאן