Literarishe bleter · 1929-01-11 · 2 (11.1.1929) · p. Seite 34

(±45. 2 . 1 34?יד :־־\.די-£ע בליגםער ג אץ דןןס איז שוין דבר םארדיגםט סון ,הביםה*, װןןס זײ הןןנן םיטן ארײננעפראכטן אובר םון ײדישע תנועה און ננינה׳ ײריש-באלעפט די קןןםפןןזיפיןןגעלע םארקײלעכדיקטקײט.א סך ב< שולדיקן (און נישט איננאנפן ןןן רעכט), אז די ,הביםה־״לײט זענען צוגעשמידם פו זײער רןןלע, אז זײ זענען םארםיויח גע- װארן אויםן העכסטן םונקט םון שםיל. אפער אין דער םןןרשטע- לונג האנן זיך אויפגעעםנט בײ זײ קװאלן םון םאלקסטיםלעכקײט, װאס זענען פיז איפם געװען בײ זײ םארשטאםם. שלום-עליכם האט זיך דורכנעריסן דורך דער העפרעישער שםראך, פאלענם די תנועה, װאס האס שוין געהאלטן בײ םארגליװערט װערן, און דער- פירט ניז״בו דער אםתער םרײהײט םון זשעסט. רעדן װענן דער שייל םון אײנבלנע אקסיארן—איז א טעםע םאר א פאזונדערן ארטיקל. אין אלגעמײן הןןבן זײ נאך אםאל פאװיזן אן אינערלעכע םןןס םון שפיל אין טעאסראלער קולםור. דאס װערט נאך םער אונטערנעשטראכן םבד אײניקע פון די נײ• געקוםענע אין .הביםה״ (פען זאנס םעיקע), ןןבער װאם שיילן לויט א סארויס-גרײטער ,שטאפי״-בײכענונג. אין ,אובר־ האט זיך בום ערשםן םןןל דערםילם בײם ״הביפה״-עולם א .התלהבות הלב״. און װען דו רײסס זיך ןןפ אויף א װײלע פון דער רירעװדיקײט אויף דער בינע, דערזעםסו פניםער, פניפער, אלע צונויפנעגאסן אין אײן שפײכלדיקן םרײדיקן פרבוף. עם קורםירט אן אויסהער א פרײדיקער נעלעכטער-שטראם בװישן בינע און זאל,~ און אין דעם גענעבענעם סאל, װען דער געלעכםער רופט זיך ארױם נישט פיט ביליקע םיסלען, אח ער א גוטער פאװײז םאר דער יארשטעלונג. און בום סוף פון דויסן אקם, װען םען סאנבם אויף דער בינע, אפלאדירם םען א; אן אויסהער אין זאל, און דער זאל מ־ס דער בינע ניםן זיך בונױף אין אײן דיםהארמאניש הארםאניש קלאנג. װאס שײך דער םוזיק םון ש. ראזאװסקי, װײזט זי זיך נאר, װי א נינססיקער בליץ בום םוף פון דריסן אקם. און, איב לאזט נישם די געדיכס-אנגעזאיםע םארשטעלונג קײן םרײ ארט םאר פוזיק. און די דעקאראביעס סון א. אל-חנני טרןןנן פםעט נישט ארײן זײערם אין דע״ם אלנעמײנעם סך-הפל םון דער סארשםעלונג. בום נאנבן געבוי םון דער פיעסע װאלם ױך גוט בונעפאםט אסשי־ גאר דער םאלער שאנאל. און דעםאלט װאלט א*שר דערנרײכט געװארן אויךי די געװונשענע אײניקײם פון דער סארשםעלוננ. אין סך-הכל א גוסע סארשסעלונג, און דערעיקר א קלונע. םון שלום־עליכפם װארבל דורך דער םאכםענעריש-דראמאסורגי- שער פען סון בערקאװיסשן, יארבײ דעם געזונטן קינםסלעךיש- שעפערישן אויג סון א ד. דיקי םיט די ײדיש-סעאסראלע פיטלען פון ״הביםה־. ס*י־י דסי©,־ היי־וע דודישעיהי זילברבוש כתביפ נבחרים, ״״ יבפה שיקקד דכ; םזד דנים; דכביבון; ערבה חבוטד; באן קדשים; הברקת; בו*; םחירו 80 םנם <־> מעשה באשה אחת, הפיחםה. םחירו 40 סנם. לםוכרײםירים ולםוסדות תרביחײם הנחה נאיתה. 6 16)(ספתזס(־1 ,ס״\518ת3^\ *■מ£ע\£מ סוחת££8|<<א מײן טיפססן מיסגעסיל דריק איך אויס מ־־ן םרײנדין מאשע פעסאכאװיטש אין סאמיליע צום טױס םוץ איר ברודער א ב ר א ם געניע קלײנעו האט םיט א סראגישן ציטער נעדארםס דורכשנורעװען די נאנבע פיעסע אזוי איז נישט איבערגעװאקםן די אײננע ד׳ אםות םון קאםעדיע אויך די פיגור פון שלום-שדכן, װאס האס געקאנט א ן געםוזט זײן אנםירגדיק און םעכסיק. און אזוי, לסוף, איז ״קאפעדיע־ גובר אפילו די פראבלעם סץ ״ארפעס*, װאם די ״הביםה־ האס אלס ענססער אויף הײנסי- קע בײם ארײננעפירם אין דער פיעסע. דער אםעריקאנער בעני בען װערט פײ זײ אן אינזשיניער, װאס בויס אן אײזנפאן םאקע דארס אין ששעסל, און םיס ארפעס סאקע דארס אין שטעסל װ*ל ער בעסרײבן אלע אײנגלויבעגישן און אויסלײזן דאס שטעטל סון קלעם אפער נישט געקוקט אויף דעם נעזונםן װילן םון א. ד. דיקי אץ די עדנטטע שטרעבונגען פונס קאלעקטיװ, װערם די םראבלעם אפנערוקט אין א זײט םון שלום עליכםס באפלדיקן, סליסנדיקן לעבי, װאס לאזט זיך נישס פארשפיבן אין אן אב- ססראקטן געדאנק. און דװקא אט דאס לעבן, און נישט דעם אינזשעעי בעני-בענס סיטיננ-רעדע, — דװקא דאס לעבי, אן אויסנעברויזסם שון טיפע װאיצלען ארויס, הויבט אויף די *אר- שטעלוננ בו די העכססע מאטענטן אירע. אט איז דעד סוף סון דריטן אקט. אין דער הויך, איבער דעם פיסט-געװארענעם, םינסטערן בית-עולם בינדס זיך אן, אין דער גאנבער ברײט פון דער בינע, א שארלאך-רויסער פאם אן אנגעזאפסע שסילק־יט. אין פלוצים םוזיק, םארשסיקסע םוזיק פון דערװײטן. איבער אלע אנגעשטעלטע םבבות הריבט זיך אויף א ייגור סון אן אלטן קב־ות םאן, װאם פאכט םיט די הענט בו דער אויפגײענדיקער זון, בו די אלץ שטארקער װערנדיקע קלאנגען פון םוזיק. און אס רײסן זיך ארײן אײנביקװײז, פארלעכװײו (בוריק סץ די בװײ חופ־ת) ײדן, ײדענעס, א חדר-ױננל, א גארא- דאװאי א םשוםר או• אסילו... א לעבעדיקע ציג. און םען טאנבט און םען טאנבס. םען סאנבס ״נשםה יתירהדיק״. אויס קאםישעײס. עס זענען שוין ״םיר שבת ױס-סובדיקע ײדן״ א נראנדיעז בילד. און סארענדיקן פארענדיקט זיך דער סאםענט םיס אן עכט־ נאנאלש ״טױט-בילד״. און אויב אץ עבם שאדם נישט דאס בילד דער נאנבקײם פץ דער םארששעלונג (װײל היםאר, אפילו םון אזוינע סארשײדענע װארבלען, װי גאנאל און שלום-עליכם, װזרט גלײך אין די העכםסע שטאפלען םון״זײן םארקערפעריננ) _ װײזט זי א. ד. די ק י ס *) אביסל פרעמדן בוגאננ. אט דער פרעמדער בוגאנג גײט דורך אויף א צװײערלײ איםניס דורך דער נאנבער אױיםירונג. ם ו ן א ײ ן ז ײ ט האט א. ד. דיקי ארופגעכאפס דורך זײן אביעקסיװ-קלוגן אויג די גאנבע סארשסעלונג, ארוםגעכאפט זי ארים און אדום אץ געשאפן אן אינטערעםאנםע רעזשי-קאמפאזיביע. און פון דער אנדערער זײט האט ער נעהאידלט בו■ נאקזט, בו-איגעריםן, אן אסאביאציע-םעדעם םיסן לעבן, — א,ן ער האש ביםיל אויםנעטײטשס, אונטערנעשטראכן דאס אלײן פץ דך סארשסענדלעכע און געדיכט אננעפיקעװעט, איבערגעלאדן די סארשטעלוננ םיט תנועות אין מיזאנםבענעס (דערעיקר אין ערשטן אקס). און װײטער — א.ד. דיקי האט ארײנגעבראכט אן א שיעיי נעזונטע זאםטיקײס, קערנדיקײס און םרישקײס אין דער פאר- שטעלונג — און סין דער אנדערער זײם סזוכט ער טרוקן אין איר דאם װארט, שסופט עם אפ און לאזט עם װײניקער פלאץ, װי עס סארדינט אפילו אלס א פשוםער באשטאנד-טײל םין א םעאטער- שפיל. און לסוף, א ד. דיקי האס געםאכט יעדן פי־ט אין נאפען ױן גאנבן. אינעילעך-בארעכטיקט (לוים סטאניכלאװסקים שיסהן יעדע קלײניקײס און געפירט זי בו אײן ביל. בו דער אײניקײט םון דער םארשםעלונג, אין םון דער אנדערער זײט בלײבס בײ איס יעדער פרם אינטערעםאנט פאר זיך, יעדער ״סריוק׳ געװאגט נעבויס םאר זיך (לםשל, די ארײנגעםירסע מאסקעס) און זײ סירן סאקע, אבער דערםירן נישש ביז בו דער געװונשענער אײניקײט. װײל א. ד. דיקי, אין זײן אינסערעסאנט-קינססלערישער איבערפלאנבינג, רעדט םון םאלק, אבער נישט בום סאלק. *) *. י. י י ק י — *־ *קזי#י אין רדזטיסער מין כי*םקװ?י צװײטן קינםשלערישן ש**סער.