Literarishe bleter · 1929-01-11 · 2 (11.1.1929) · p. Seite 28

9 ז"ט 28?יסזנד^די־שע ב?27טער ב1מ. 2 (245) א שמועס מיט יצחיה מאבגער אינטערעסאנט איז דאס, װאס שטײנפארג הןןט ארײנגע• טרןןגן אין משל, — װעלכער איז לויט זײן גאנפן מהות קלא• םיש — דעם װיברירנדיקן נערװ סון אונזער,צײם. און דער ריאסענט, לויט מײן םײנונג, שסעלט אים, דעם קלאםיקער םין דער ײדישער םאבל, אויף דער ליניע אין אין צענסער םין דער מןןדערנער יאעזיע. יעקנ שסערננןרג. —א װילדער אפןןקאליםטי• שע רײטער דורכן מאדערנעם שטורם און דראנג. זײן אנט• װיקלונגם־ליניע גײט םין דער קריםטום־װיזיע נ! דער קאליברי• װיזיע. קריםטום, - די טרויריקע דעקןןראג ע, װןןס הענגס אינער אלע פעםאראבער װעגן, אין קומט אינאײנעם םיט די םארנאכטן אין ײדישן שטעסל ארײן אין שסעלם זיך אויף די שװעלן. װי א סימבאל םון עלנס אין אײנארטיקײס. קאליפרי, — דאס םארביקע גאםן מײדל, װןןס סרןןנס אין די פאלדן םין אירע קלײדער די ארגיע םון שםאם, װאם סר\גס אין אירע חן׳גריבלעך דעך סם ױן איר םארלענדונג. א שסרונג םין לי• דיש־עלעגישער םארשלײערונג ביז בו םאנםאםטיש-דינאמישן ריטם. אונטערן רעפלעקטןןר םון שטערננערגס אקרןןבאטישן שםרונג פארשטײ איך זײן צוגאנג צי םאביאלן גראטעסק. אין דןן שטײם ער לויט טאלענט אין ןערנרײכינג אויף דער ליניע םיט משה לײב האלפערן. משה אלטמאן, דאס איז די פןןעטישע סראנסםארמאציע פון בעםאראבישן סטעפ, אין פון ײדישן שטעסל. װאס האט פארבלאנדזשעט אין בעםאראבישן סטעפ. די בלוד-אילומינאציע, װאם םאלט אױף זײנע נןןװעליםםישע לאנדשאםטן, םארװאנדלם דעם רעאליסםישן םאל אץ איבער־רעאליססישער האלוצינאציע — דערלויבט. פעסאראביע איז דאך פשטות, שװאדצערד. מיט װאס דערקלערט זיך אײער אלעםענס ראםינירטקײסז — דןןס, װאם פארבינדט אינזער גרוסד, איז קודם• כל דער םאדערנער גײםם און אוםרו, װאם אינםפערירס אינז. םיאיז שוין נישס קײן פראגע — געםינען די עקספרעסיע םאר דער בעםאראבישער פשטות. ערד איז קרײז, און אין קדײז שטײט דער מענטש. דער װירבל פונם קרײז איז זײן פראב• לעם. דערסון נעמט זיך די אינטעלעקטועלע ראסינירסקײם םין דעי ײדישער שרײבער-גרופע אין רוםעניע. גורם איז אויך די השפעה פון מערב־אײראפע, באזונדערם םון םראנקרײך. די דא• זיקע השפעה סיםבאליזירט מים זיך בולט בוקארעםם. — נו, אין יצחק מאנגערז — װעגן זיך אלײן איז מיר אביסל שװער צו רעדן. ןןבער א פןןר שטריכן קען איך אײך שילדערן. געבוירן בין איך א־ן צוג, צװישן אײן םסאציע און דער צװײטער. םין דאנען נעמט זיך אםשר דער װאנדער־דעמןןן אין מיר. װען איך בין נאך אלײן א קינד געװען, איז אויף םײנע הענס גע• שטארבן דןןם קלענסטע בדודערל מײנס. מײן ערשסער באריר םיט דער טויט־מיםטעריע. דאס ערשסע םןןל הןןב איך דע• מאלם דער באלאדע אין אירע םױטע סונקעלע אויגן ארײנ• געקיקט. שפעטער מיט א יןןר האט דער דאזיקער םןןםענס באקימען פןןרם אין מײנע באלאדן. די לעצטע צײט פריװ איך אנטלויפן םין מלכות נאכט. טויט, שגעון. ס־איז בײ םיר אן איבערװערטוננ פין סימבאלן. װעגן דער ײדישער ליטעראםור אין רימעגיען און װעגן דער ײדישער קולטור־באװעגונג בכלל װעל איך אויסםירלעכער רעדן אין א רעפעראט. קײן װארשע איז געקימען צופארן דער ײדישער דיכטער םון רוםעניען יצחק מאננער. רומעניען גרענעצט זיך םיס פוילן. אבער דאך איז די ײדישע ליטערארישע רומעניען װײטער פון אינז װי די ײדישע ליסערארישע אמעריקע. לעצטנם. אדאנק די םײעריננען. װאס זענען ארגאניזירס געװען דורך דעם ײדישן שיל־םארײן לכבוד דעם יובל םון דער טשערנא• װיצער שפראך־קאנםעיענץ. האבן זיך אנגעהויבן צי װעבן םעדים צװישן די ײדישע קולסורן אין רומעניען אין אין פוילן. איצם האבן מיר בײ אונז צום ערשסן מאל א םיסגליד סון דער ײדישער ליםערארישער םשפחה אין ריםעניען. מיר הןןבן גליץ בײ זײן קימען געכאפט םיט אים א שמועס. ״ איך בין געקימען קײן פוילן קודם-כל הערן אין זען, םאר םיר זענען נישס נאר די פוילישע װעלדער לעגענדע, נאר אםילו די װארשעװער נאלעװקעס. דעם ערשםן טעאטרא■ לישן אימפעקט םין די װארשעװער נאלעװקעס האב איך שוין געכאפס. איצט װארט איך מיט שסאנינג אויף װײטער. (אנםשולדיקט פאר דער טעאםראלישער פריזמע. דורך װעלכער איך האב געװארםן מײן ערשטן בליק. שוין א םאר־ םאלענע זאך, נישט איםזיסט קים איך םון דעם לאני, װו גאלדפאדן איז נאך בײ הײנטיקן טאג א לעבעדיקע סראדיציע). געסריבן האט מיך אײנפאך קײן פוילן די בענקשאפט קײן פוילן, די בענקשאפט זיך נענטער צו באקענען םים אײנעם םין די װיכטיקסטע ײדישע קילסור-צענסערס. ביז איצס האט זיך אונז אלע אויםגעדאכט, אז מיר זענען עס די אוראײ• ניקלעך סון יענעם מיטישן טאנטאליס, װעמען די געטער האבן םארשאלטן, אים צוגעשםידט צו די פעלזן אין איבער זײן קאפ אויסגעהאנגען א בוים מים זאפטיקע פירות. אונטער זײנע פים אויםגעשפרײט א קלאר זילבערן װאסער. נו, האם ער אויסגעשסרעקס די האנט צום בױם. איז דער בוים םון אים אנטלאפן, האט ער אנגעבויגן דעם קאפ צום װאסער, איז דאס װאםער פון אים אנסלאפן. דער משל איז נישס צופעליק. מיר לעבן אין שכנות םיט די צװײ פון די װיכטיקססע ײדישע קולטור־צענטערן. פוילן און רוםלאנד, נאר בארירן האבן מיר זיך מיט די דאזיקע צװײ װיכטיקסטע צענסערן נישט געקענט. דער ערשסער *סאלסא מארטאלים׳ אריבער דער דאזיקער מיםיש־פאנטאםטישער קללה איז מײן איצטיק קומען קײן פױלן, און איך גלויב, אז כ׳װעל קײן אנטוישונג נישט האבן. — װעגן דער רומענישער ײדישער גרופע װײסן מיר שוין אין אלגעםײן. דערצײלס אונז אויםפירלעכער װענן זײ. — די נעםען פון דער רוסענישער שרײבער־גרופע איז שױן צו אײך דערגאנגען. איצט פעלם אײך נןןך דער פאר־ סרעט פון יעדערן באזונדער. פארשטײט זיך, אז אין אונזער הײנטיקן געשפרעך קען איך אײך די פארטרעטן נאר אנדײסן, װײל צײכענען — הײסט שרײבן גאנצע םאנאנראפיעס. (ס׳װאלט אװדאי כדאי געװען, װײל יעדערער םון דער גײפע איז א ביז גאר אינסערעסאנטע װעלט פאר זיך). אליעזר שטײנבארג—אן אויםסערלישער םינטעז פון דוב נער מגיד און האנס קריםטיאן אנדערסען. דער טיפזיניקער אײנפאל געפארט םיט לײכסן קינרער־געמים. ער איז דער קלוגער ײדישער זײדע, ײאם דערצײלט, און דןןם נאיװע גלוי• ביקע קינד, װאס הערס גלײכצײסיק. דעם זײדן מיסן קינד םארבינדס דער רויטער פןןדים פון הימןןר — א זעלטענע קאנ־ סטריקציע װאס םען טרעפס נאר בײ גרויםע טאלענטן.