Literarishe bleter · 1929-01-11 · 2 (11.1.1929) · p. Seite 27

־"ט 27?י^ר..*די־שזנ ד״זנעע־ ג:£. 2 (245) ש?. ב?1סענפטלד / ע יע ד י ז הלער אין איװאן גאל שײנקײס, ליקםום, שסילקײט אין גענים׳... גײדע קינםטלער סירן ס׳לעען סון א געבענסשס פזןרל. איז לענן םיר דאך ןןנער אינטערן עײכן סון רןמאן, הןןבן זיך די גןןלם אויך א נעם נעסון שרײנן ראפאנען און שיטן זײ פםש סונס ארבל... מיר־נישט, דיר-נישט, ןןט בנשיפה אחת, און א רןןםאן װערט געבוירןו ם׳פרענט סשוט אונסער די הענס. דער אםעריקאנער שריססשטעלער לודװיג יואיםאן, װעלכער אר- בעם די לעבםע יארן אין סאריז, חידושס זיך אין א געשסרעך פיס מיר איבער דעד נעשיקסקײש םון די גאלם און, דער עיקר, איבער זײער .גיכער האנס״... םאדאם קלעי גאל האס אין א קורבער גײט אסגעדרוקם דרײ ראםאנען, אנב, שרײבן זײ די ראפאנען יעדער סאר זיך-. א דײםשקע אין סאריז, דער טאנבוך סון א סערד און דער געגער יוסיטדר סארסירט אײראסע באאערקס רעם חוש םאר א געלונגע- נעם טיטל... אין די דאזיקע ראםאנען םילט זיך קודם-נל דער אטעם סון דײטשן ליריזם, אבער דער װיץ, די איראניע, דער םארקאזם איז אסט א הײנישער: ערגא ײדיש. זײער סובטעל איז דער אנא״ ליטישער סײל ם>ן אירע סארשוינען, קלער נאל באםעסערט איר סראזע םיט איםאזשוניזם און אםם װעבן זיך ארײן נאר שארםע געדאנקען און באםערקונגען בײם כאראקםעריזירן א סיטואביע אדער בײם באשרײבן א .סאל״. ס׳איז קאםיש, װאם בײדע, אי קלער אין אי איװאן, םײדן לחלוטין אוים אין זײערע ראםאנען פײזאזש שילדערונג. סון דיכםער, םארקערט, האט םען נעםעגט זיך ריכםן, אז זײ װעלן זיךאיײנלאזן אין די אויססירלעכסטע נאסור- באשרײבוננען. און אסשר איז עם אוםבאװוסט דער אוםקער בום קלאסיביזם, װעמען ס׳האט דערעיקר אינטערעסירט דער םענטש... אײגנטלעך איז איר ססור הםעשה נישט םאר קײן ראםאז• דער סױזשעט איז דערויף בו מאגער, דאס געשסעל — בו װאקל- דיק. די ארכיסעקסור נישט גענוג קאםסליבירט. אבער דאך לײענט םען די דאזיקע קאסריזנע נעשיכסע און קײנעם םום גישם באנג אױף דער גײס, װײל עם איז װי פיט יענע רעבעססן, װאס סאפער הײלן זײ נישם אויס, םאכז זײ דעיםאר אבער נישס קראנק... אין איר לעבטן ראםאן .דער נעגער יופיטעד םארסירט אײראסע״ נעפט זיך קלעריגאל בו אזא םין םעפל: די סראבלעם םון ראסע-געםיש. נאר ס׳װערט געשװוםען אין א תהים סון װער- טער יעדער געדאנק װאס האם באדארםס ארײסרוםן בײם לײענער עפעס װאם נאכביקלערן. כאסש די סארשוינען זענען נישס םער װי א סאר, נעלינגט דאך נישט דעם םחבר בו קאנדענסירן דעם סייזשעס. אזוי ארום האבן םיר נישט קײן גאנבע םענסשן. נישט קײן סראבלעםען. נישטא קײן בענסער, ארום * װעלכן ם׳באװעגט זיך די אקביע. נישטא קײן בולסער פערסאנאזש, װאס בוליב אים טוםלען זיך די םסאםיססן... איװאן נאל אבער םארטיפט מער שוין די סערזענלעכקײם אין באםיט זיך עסעס ארויםבוברענגען אין זײנע ראםאנען. װאס םען רוםט זײ םיט אם דעם נאםען סשוש גוליב באקװעםלעכקײט. ״דער מיקראב סון גאלד*, ״נידער מים א״ראסעי*. .אננוס געאי׳. װי איר זעל, זענען עם אױך טיסלען, װאס סארינסרינירן, װעקן נײגיר. ״דער םיקראב םון גאלד׳ איז א שטודיע װענן קסבײת בײ א סראװינגער בירגער. פיר איז שװער, סכעמאטיש אםילו. איבערביגעבן דעם אינהאלס םון די אנדערע גװײ ראמאנען סיז איװאז נאל. איבעריקנס, װאם םאר א װערט האט סוף כל םוף דער םוזשעט םון א בוך? פרובירט נאר םארבײלן דעם אינהאלט פונם באנאלםטן ראםאן, דערנאך סוט דאם נעםלעכע םיט סלאבערם ״םאדאם באװארי*, אשטײגער, און, װער װײם, אםשר װעט דאם דערבײלן םלאבערס ראםאן ארויםקוםען אוםאינסערעסאנס לגבי דעם באנאלסטן װערק. קלער-איװאן גאל זענען נישט םין די ערגםטע ראםאניסטן םון הײנסיקן םראנקרײך. פון ליד צום ראמאן: האט איר דען אין װארשע א באגריף, װאס סארא ראםאן- עפידעםיע עס הערשס איבס אין םראנקרײך? ם׳הערם דא םער נישט, װי ראםאן, נאר ראםאן, א ל ץ רא- מאן! װער עס האש נא- נאס אין הארגן און א םעדער אין האנם, האט זיך א־ועקגעזזובט און אנגעשריבן א ראםאן. די שריםטשטע- לערישע װעלס סאריאזס די לעגטע יארן אלע איבדיקע ליםערא- רישע םארםען בוליב דעם אײנביק; ״ליבליננ״, דער ראסאן, װאם איז הײנם אזױ^יטארקאין דער םאדע. היםל און ערד און ראפאן: ערב דעם נאנקור-סרײז זװאם װערס, בידוע אסנענעבן אלע יאר םארן בעםש, ראםאן) האס זיך ראני דער עלסערער, אײנער םון די בען נאנקור-אקאדעסיקער, געקלאנם: ״םון די דרײ הונ ■ דערט ראםאנעז, װאם ם׳האס םיר די לעבסע סאר חרשים בונע- שיקט, לאזס זיך אסור גאר נישס זאנן קײן גוםס. איב, האבן זײ נעםוזס אלע םראנן די אײגענע חתיםה, אויף אזוסיל זענען זײ גלײך לאנגװײליק, נישטיק, געדאנקלאז, פוםס, שאבלאנארט־ק, גרוי, נודנע, אן כאראקסער, אן סעריענלעכקײט*. די הײנטיק־ע ראמאן-םגסה האט אויך נישט נעשאנעװעס דאם זײער אריגינעלע נעא-פאריזער סארל: איװאןאון קלער גאל. דוכם זיך, איבריק זײ סארבושטעלן; עס זענען בװײ װויל- באקאנסע נעםען נישס בלויז אין אײראסע, נאר אויך אין אםע- ריקע. דער עלזאסער איװאן אװי גום, װי די דײטשע קלער (זי שאקירס זיך, אז פען דערםאנט איר דעם סארנאםען: קלארא) האבו א םך לידער געשריבן, םיט טאלענט און געשיקםקײט. פיט חיש יואר אונזער גײס, אםתע סארלויסערם. סיאנערן זי אױ באר- סער פעלאנכאלישער, אסט םיםער און עלעגישער; ער מיט םער שװונג; עלאססישער. םעיק אוןסיסיק װי ס׳דארף בו זײן... קונםט־ קריסיקער סאר דײטשלאנד, געשיקםער און פלײסיקער איבערזע- בער םון סראנבויזיש אױף דײטש. בײדע זײער און זײער באנאב- סע דיכטער אין דײטש, האבן זײ אין סראנקרײך םון נאך דער םלחפה םארדינט די נרעסטע אויםפערקזאםקײס, סיםפאטיע און סרײנסשאסס. זי, די ליבלעכע קלער גאל, אדעליקאםע בלום םין א װינ- טער-נארסן: ביסערם סארן םינדססן װינטל, האט םורא םאר א ליאדע רעגנדל: א שװאכלר קערסער אין א קיעסשיקן גײםט. ער, סיזיש-נעזונסער, םאכם תםיד דעם אײנדדוק םון א פלאגץ, װאם ם׳חאם איבערגעזעבט אין א נישט-סאםנדיקז קליםאט. עסעם ײכט זיך, אז ער בענקס נאך אן אניערשװו, םילט ױך נישט באקװעם אין דער סאריזער אםםאססער, װו ם׳באגעגנט אים אםארכפירעטן, אן אנגעדרײםן, די נאז םאריםן, די אויגן םארזשםורעס. און דאך, םײנם נישם, אז דא האט איר בו םון םיס אן עמיגראנטן-גײסט. חלילה! קײנער איז נישס גליקלעכער אץ סאריז 0אר זײ. דאס נליקלעכע סארל איװאן און קלער נאל האס זיך בכלל נאטורא- ליזירט, םראנבעזירס ביז גאר. דעם עישםן שריס האש ער געםאכס, איװאן — סארט א סאנםביל... הײנס שרײבן די גאלם גלאט סראנבױזיש און אזוי ארום האס די םראנבויױשע ליסעראסור בוגעקריגן נאך בװײ ראםאניסטן. קורם איז געגאננען אםעריע לידער אויף א זאר אריגמעלן אוםן. פון 1925 ביז 1927 האבן םאן און װײב ארױםיענעבז עס- לעכע ביכלעך-לידער, װאס האאן שטאייק סאראינסערעםירט: לי בעם-סאעםע ן, א ײסערזוכט-פא עפען, פאע־ פ ע ן ם ו ן ל ע ב ן א ו ן ם ו ן סויס. דאם זענען נישם געװען קײן לידער, װאס בװײ דיכטער שאםן אינאײנעם. װי עם סירם רך נישם-זעלסן בײ די םראנבויזן. נײן. אײן ליד האס נע• שריבן קלעי־, װו זי בװײסלס אין איװאנם געםרײשאסט, ענטםערס ער אין א בװײטן ליד, אז זײן ליבע אױ הײליק א. א. װ. אן אםתדיק סשעקאװער אײנםאל. םיר זענען דא װײט םון אלםאנם דאדעם דערבײלונגען, אין װעלכע דער באריםסער מחבר םין .טארטארען• איז שטארק םםוסק אין א סרידלעך סאםיליען-לעבן *װישן א קינססלער-סארל. בײ די גאלס אױ סונקם װי אין באדלערם סאעםע; ״םדר און