Literarishe bleter · 1929-01-11 · 2 (11.1.1929) · p. Seite 26

שאםט גו דער שפה עבריה, אין א ״לוססיקער און געלוסםי קעד שעהי געמאכט חנדלעך, געװןןרסן גנבהשע אליקן זו דער .דינסם-םויד״, בום .זשארנאן׳. אזוי הןןט, לסשל, דער באקאנ• טער העברעישער םוםר און םשורר, מײן געװעזענער לערער אין דער אלט־קאנםטאנטינער שול און שאעםער אין דער זשיטאסירער ראבינער־שול — א. ב. נןןטלןןבער — ןןנגעשריבן א פארןןדיע בו שילערס .נלןןקע״ טיםן טיםל .דער קוגל׳ אין זײנער א נןןענסער חבר—םיסן טיטל .דער לעקעך׳.—אלבדינק װןןס סיא־ז ,פעסס-געברענט אין דעם אויװן״. אין דער התחלה הןןבן זײ דןןס באשדאכט פאר א שפילערײ. ןןבער פין אזא שפילערײ קימם ןןפססאל ארויס גאר אן ערנסטע זאך. איבעריקנס הןןב איך אין דער זש־שןןמ־רער ראבינער-שיל באלד געהאט ,א שסארקן בד אין דער םשפחה•. חײם זעליג סלאניםסקיס, דעם אינספעקטןןרם, װײב, א װארשעװער ײדענע. װעלכע האט זיך ליב געהאט בו קהלן, װןןלס םאר םיר נישס גענומען א זאק בארשט. אט איז איר פלובל־נג אײנגעפאלן. און זי האט זיך פאדעקשנס, אז די תלםידים פון דער ראבינער• שול זןןלן שפילן די ײדישע קןןםעדיע ,סערקעלע׳ פון דןןקםןןר שלמה עטינגער. די רעכטע האנט בין איך בײ איר געװען. בײם באזןןרנן די דעקאראביעס און בײם אײנלערנען מים די תלמידים, בין איך געװען בםעט דער גאנבער קנאקער. די רןןלע ,סערקעלע׳ האב איך אלײן געשפילם. דערפאר הןןט זי םיך אײנמןןל ממש נעראסעװעס אין מײן גרעסםער נויס: בײ מיר האס זיך געטרןןפן א םכשול. םארבײגײענדיק פאר א קלויססער, איז בײ מיר געשאפן גע• װןןרן א חוזק-ליד, װןןס א גוישער בעטלער זינגט זיך בו, װען ער זיבט דןןרס אין א װינקעלע און ,טוס זײן באדערםענישי. םארשפרײם זיך מײן ליד בװישן אלע םײנע חברים. זײ זינגען עס שטילערהײט. םונדעסטװעגן בלײבט עם נישט קײן סוד. װי אזוי דןןס איז געװען, איז נישט קײן גרויסע נםקא־םינה. איך װיל קײנעם פון מײנע חברים נישס באשולריקן. ןןבער אין אײן טןןג םון יענע טעג איז אין דער ראבינער־שול םמש אן איבערקערעניש אויף די לערער ביטערם ד.י הויט. חוץ דעם װןןם איך אלײן בין אין דער גרעססער סגנה םארשיקט בו װערן קײן םיביר, איז גאר קײן ספק נישט, אז די מםשלה װןןלס םארשלאסן די ראבינער-שול. איז מען באלד גרײס בו םאכן א משפט איבער מיר. דער חשבון איז א פשוםער: װען די לערער װעלן מיך אלײן םארמשפסן אויף םארסריבן בו װערן םון דאנעט, װעט װײניקססנס די ראבינער׳שול זײן גע ראטעװעס. און נאך מער. נישס בלויז װאס אויף זײ איז נישט םער חל דאם אחריות. קומס זײ נאך גןןר א ײשר־כזז דערפאר. װןןם זײ האבן באװיזן בו ,פרןןטעססירן׳ אקעגן זײער אן אײ גענעם תלמיד. װען ער איז ארויס ,לתרבות רעה׳. — ןןבער םיאיז נישט געקומען בו קײן משפט. זײ, די גרײז ג־אע פרא• פעסארן, האבן געםאכט דעם חשבון ,אן דער בעל־הביתטע׳. װען סלאנימסקיס ײדענע איז דערםון געװאר געװאין, איז זי געקומען בולײפן א םארסאפעםע. געםאכס מיט די הענם און געזאנט קורץ און שארף: — שא.׳... ם האט קײנער נישט נעזונגען און םיהןןט קײנער נישט געהערטז... ם איז א בילבולו... — גאלדםאדען קוקט אויםן זײנער. ם־איז שוין נאך בװעלף. שמײכלט ער און זןןגט: — גענוג ױנגערםאןז גענוג מיך נענוםען אויפן םארהער... בין העכער און ברײסער םון נחםנען םיט זײנע זיבעבן יאר. נחםן, דאס געפובסע בחורל םיט דער שװארבער טשופרינע אויפן קאפ, מיס דעם אויסגעבלײכסן פנים, םים די שװארבע הערעלעך, װאס באװײזן זיך שוין אויף זײן אויבערשטער ליפ, ועל כולם מיס זײן שײן זינגען םון ײדישע לירער און לידלעך, איז שסארק נושא-חן בײ די אלט-קאנםטאנסינער מײדלעך. און מײן סאטע האס פשוט םורא, טאםער װעל איך דורך איפ ,קאליע׳ װערן. ביס עס אנער םיך בו נחםנען, װי םיט א מאגנעס. װײם ער אלע םײנע סודות. זינג איך םאר אים אלע מײנע לידלעך, און ער זינגס זײ מיר נאך מיט א באזונדער םתיקית. דער• װעקס זיך בײ םיר דער חשק בי שאםן נײע לידער אין נײע ניגונים. הער איך שוין אײנםןןל זינגען מײנע לידער און לידלעך פון נחםנס א חבר. אויך א משורר בײם חזן. זיננען שוין מײנע לידלעך םײדלעך און וױיבלעך, זיבנדיק אין א זומערדיקן שבת־נןןכםיטאג םאר זײערע הײזלעך אויף דער פריזבע. האב איך דערסון גןןר א באזונדערע הנאה. גרןןד דער סור הןןט םאר םיר באזונדערם קיבלדיקס. איך שטעל מיר פאר, םיט װןןס םארא אויגן זײ װעלן מיך אמאל ןןנקוקן, װען זײ װעלן זיך דערװיםן, װעםעס לידער זײ זינגען. טרעםט זיך אײנפןןל: נחמן איז אין דער װערקשסאט נישסא. איך הןןב נויטיק בײ אים אויםבובןןרגן זײנם א מעםערל. גראבל איך ארום אין זײן אפענעם שוסלעדל. געסין איך דןןרם אן ןןנגעשריבענעם העםס. לײען איך אויף דעם שער• בלעסל אין כתיבהטע אותיות: ,לידער און לידלעך. םארפאסם און בו זײ נעמאכט אײגענע ניגונים פון נחםן ברןןדער׳• לײען איך און לײען. װער איך גאר א בערודערטער. דאס זענען דןןך ם ײ נ ע לידער. װןןרט בײ װןןרט אין אות בײ אות. אזױ װי איך האב זײ אים איבערגעגעבן. דעמןןלם איז געקוםען די בײט. אז איך זאל נ ת ג ל ה װערן. ,נחםן ברןןדער׳ הוןס בכבודו ובעבמו געםוזט םודה זײן םאר אלעםען. אז די שײנע לידער און לידלעך זענען נישם זײנע. נןןר גאר םון זײן בעל־הביתס זון, םון אברהסל חײם ליפאס. — הןןבן אײערע לערער אין דער ראבינער-שול געװוםט, אז חוץ אײערע העברעישע שירים. שרײבס איר אויך ײדישע לידערז — אװדאי. און נאך װי אזוי זײ הןןבן דאס געװוססז בײ םײן ןןנקוםען אין דער ראבינער-שול הןןס עס דןןרס אנ• געהויבן גןןר םרײלעך און גןןר לוסטיק בו װערן. חברה תלמידים האבן אין א הססקה גאנץ געשםאק געזונגען מײנע לידער. דערװיםן זיך באלד דערפון די לערער. מאכן זיך א טײל םון זײ װי אליעזר הכהן בװײפל און חײם זעליג סלאניפסקי, נישט הערנדיק. נישס װיסנדיק, און א םײל פון זײ װי יעקב אײכענבוים און אנדערע פארברענסע חסירים פון לשון־הקודש. זענען מ י ר דןןס פוחל װעגן מײנע קונביקע העברעישע שיריס. א־ן יענער ב־יט הןןבן שוין נישם־װײניק םון די פאר• ביםנססע העברעער. װעלכע הןןבן געשװוירן אײביקע געטרײ•