Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 14

?יעעד^די׳עע ב7טטטר גזע. / (244) זײס 4! געלט אױף הוצאות. זיך אלײן ארויסגןגנבעט אויס דער שטוב און אנטלאסן קײן זשיטאמיר. איז ער געקוםען אין דער ראבינעסשול א סארבימערסערהעלד. םארבי• טערט, װײניקסטנם א האלבזור שונא פון אײגענע טאטע־מאמע, און נאך מער םון זײער סביבה. און א גרויסער גבור בײ זיך אלײן. ״בעריםן די קײטן און געװארן א םרײער םענסש׳! ,געבראכט א קרבן אויף דעם מזבח פון דער הימלס־טאכטער, םון דער השבלהי! איז בײ דעם ,בחור״ פארבליבן פאר זײן גאנץ לעבן אזוי גוט די פארביטערטקײס אקײגן אנדערע װי אויך זײן אויםגעבלאזנקײט װעגן זײן אײגענער גבורה. ןןבער איך, אברהמלע גילדנפאדעם. ח״ם ליפא דעם זײגערמאכערם זון, בין קײנמאל נישס געװען פארביסערס און קײנמןל נישט קײן גרויםער גבור. מײן סאטע, אלײן א ײדישער משביל פונם אלטן דיר, האט געװאלט, אז זײן עלטסטער זון. אברהםעלע. זאל װערן א ײדישער מענטש מיט אלע םעלות. האס ער םיך געשיקט צו די בעסטע מלמדים אין אלם-קאנסטאנטין. געשיקט אין שול ארײן און — שפעטער מיך געשיקט קײן זשיטןןמיר. אםבעסטן האט זיך דערויף פארשטאנען אײנער פון אונ• זערע בעססע לערער אין דער ראבינער-שול, רבי יעקב אײכנ• בוים, דער מחבר פון דעם בארימטיגעװארענעם םפרל ,הקרב׳ איבער דעם שאך־שפיל. ער אלײן איז געװען א העברעישער דיכטער און האט געהאט אן אפן אויער ארויםצוהערן אוים יעדז שיר חוץ דעם קלאנג פונם לשון אויך די םײנסטע און באהאי■-נםרזד דא״דגינגען פונם דיכטערס נשמה. זענען געװען אין דער שול בװײ תלמידים, װעלכע האבן שוין געהאט א שם פאר די בעםטע שרײבער םון העברעישע שירים. דער אײנער מיטן נאמען שלמה מאנדעלקארן און דער בװײטער ,אני הקטך. שרײבט יעדער םון אונז בײדע ןן א שיר איבער ,בת שבע•. װערן בײדע שירים פארגעלײגט פאר דער לערער-קאלעניע. זענען פארהאנען חלוקי דעות, װעלכער שיר ם׳איז בעסער. איך מוז זאגן דעם אמת, אז מיר אלײן איז מײן חברם שיר זײער געפעלן. איך האב געהאט אביםל חולשת־הדעת. אבער אײכענבוים האט דוקא באװיזן, אז םײנער איז בעסער. ,בײם לײענען פון א שיר, אין װעלכן לשון ם׳איז, זאנט אײכענבוים, דארף מען ארויםגעסינען װיפל ם׳איז אין אים פאראנען געפיל• רײנקײט, דיכטעריש תמימות, און װיפל ,ראפינירטקײט׳, אוים• געקלוגלטע מוח״ספעקולאביע. דאם, װאם מ׳רופט אן אױףײדיש .גנבהשע שטוטשקעלעךי. בײ גילדענפאדעםם שירים איז די גרעסםע םעלה גראד זײער פשטות, זײער שטילער אױסגוס פון א בערגיקן רײנעם קװאל. (•1ף קיםס) קאאפעראטיװ ״ניכער*, װארשע ןישט דע״שלנען ד$ם באריםכוע װערק םטעפאן צװײג ראמען רןןלאז — סרײז 50׳׳7 גילדן — די אבאנענסן םון די .ליט. בלןטןר• קאנען באקיםען דאם בוך 0 אנשםאט 7.50 בלויז פאר 3,20 גייין |0 *$רםא נ*ר 60 נ״אשן דל הנחה איז נילםיק אין םעך פון חודש יפנואר. אדרעם פאר ברױד .ס2 1ז1׳*ס1סא ,0׳װס2*חסע\ ,''•61^0^8, .12)י6ק5 _אדדעם פ*ר נעלט 13.196 .0 .>1 .ק נישט-װ״ניק מיט א םך םער םון פרנםה־בהרחבה, װ$ס זײער ײדישער גײםט איז געבליבן סריש און זײער ײדיש הארץ איז נאך באפלדיק. און ם׳פארסערט זיך יעדעסםאל די באל בװישן זײ װאם װען מען מאנם זײ בום .עגל״, געבן זײ נישט, אבער װען םען מאנט זײ בום ,משבך. געבן זײ און געבן נאך. ם׳דארף זײ נאר קענען — ארײנזינגען אין אויער ארײן. — איך האב געהערט — בין איך מיך מתכװן םיס אים בו פארפירן א װןןכנדיקן שםועם — אז יבחק יואל לינעבקי, אײער שותף ב״ם ,ישראליק״, איז געװען אײער חבר נןןך אין דער זשיטאמערער ראבינער־שול. און םארװאס האט ער זיך איבט סון אײך אפגעטײלסז גאלדסאדענען איז מײן פלובימדיקע פראגע נישס זײער ניחא געװען. פונדעססװעגן האט ער באלד מיט א שםײכל געענטפערט: — איך װיל סון אײך דערװארטן, אז איר װעט פון מיר נישט פארלאנגען אײך אנבוגעבן אלע טעמים. איר מוזט אײך בוסרידן געבן מיט אײן טעם: לינעבקי און איך זענען חברים םון דער ראבינער-שול. אבער איר דארפט נישט פארגעסן, אז יבחק ױאל איז א םיוחסל, א רבניש קינד, דער זון פונם װי• ניבער רב, און איך, אברהםלע גאלדענםאדים, בין א פשוטער בשר־ודם, דאס קינד םון א בעל־םלאכה, דער זון םון חײם ליפא דעם זײגער-מאכער אין אלם־קאנסםאנטין. איך אלײן האב יונגלװײז בײ מײן טאטן אויך געלערנט זײן מלאכה. םארשסײ איך אפילו דאם .בײסנדיקע׳ םון זײן תשובה. םונדעססװעגן באגײ איך א נארישקײט. ס׳קיבלט מיך מ״ן לםדנות. װיל איך אים װײזן, אז איך װײם, װאס אונזערע חכםים האבן געזאגט, אז .װער ס׳איז זיך םפרנס פון .יגיע בפו׳, איז חשובער םון א ירא שמים׳ און .װער ס׳לערנס נישם זײן זון א םלאכה, לערנם אים גזילה׳. און איך רעכן אים אוים דאס גאנבע בעטל םון תנאים און אמוראים, װעלכע זענען געװען בעלי־םלאכות. רבי יבחק דעם קאװאל, רבי ױחנן דעם שוסטער, רבי יהושע דעם קוילננראבער, הלל דעם האלץ• האקער, און נזןך און נאך. — .איבריגנס׳ האב איך באלד םוסיף געװען .װײם איך. אוים דעם שיר, װאס איר האס אפ■ געדרוקס אויף דעם ערשםן בלעטל פון אײער ספר .ביצים וםחחים״, סון אײער טאטעס בבוד װעגן, אז איר זענט אויף אײער טאסע מער שטןןלץ װי דעם גרעסטן רבס א זון אײף זײן סאטע*. לאכט גאלדםאדן אױף א הויך קול און זאגט: — ױנגערמאן! מ׳זעט, אז איר זענס א למדן, א בקי. פונדעםטװעגן האם איר דאך נאך עפעס פארגעסן. איר האט םארגעסן ןן דעם לשון, װאס אונזערע חכםים האבן אויסג״ע• װײלט, װען זײ הןןבן געװאלס זאגן. אז דאם אץ דאם קען םון קײנעם נישס אנדערש אײםגעטײטשט װערן. זײ האבן נישט געזןןגט .א רב און א זון פון א רב׳, נאר .לית נגר ובר נגר דיםריקיניה׳. דןןס מײנס: ס׳איז נישט פאראנען א ם ט א ל• יער און א זון םון א סטאלער, װאם זןןל עם קענען אנדערש ןןפהיבלעװען. איבט הןןב איך געלאכס, און גןןלדפאדן איז װידער ערנסט געװארן, װען ער הןןט געזאגט: — זעס איר, מײן ליבער ױנגערמאן. דאס איז אויך געװען דער חלוק בװישן מיר און דעם רוב פון םײנע חברים אין דער זשיטאםירער ראבינער־שול. א מױחסל, א רבס א זון, האט אין דערהײם ב ג נ ב ה סאר זײן טאטע־מאמע און םאר זײערע ארומיקע ,לפבי־דריגיניקעס״ געלערנט טריפה־פסולים. אױם דער מאמעס קעשענע ארויםגעגנבעט בײנאכט