Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 8

דיס 5 ■)?יסעדעדי״^ע בלעםטר נום. 1 (244) זןרעם הןןבן א םך נװישן-מדרגות, ןןנער ״רײך״ איז םין אײן זײט די װײטססע גרענעץ, בעת ,ןןרעם* געסינט זיך ■ונקט אנטקעגן אויף דער אנדערער זײט סון דער ליניע. בײדע ניזאמען זענען אויף אזא אופן די װײטסטע גרענענן םון דעם געגעבענעם םיססעם, און שליםן אײן אלץ, װןןם אין דעם סיסטעם געפינט זיך. זײ שליםן אױך אײן אלץ װןןם געםינט זיך אין אלע אנדערע סיםטעמען, בו װעלכע ױי הןןבן א שײכות. דעריבער װען אזעלכע װערסער װי ,נןןנס• אין ,װײס׳ װערן אװעקגעשטעלס אין א ליסערארישן קןןנסעקםס. גיבן זײ אונז דןןס פארגעניגן סונם װײטםםן פלי — סון ברעג ביז ברעג — איבער א םך װעלטן, װןןם שפילן אזא אוםגע• הויערע רןןלע אין בםיכישן לעבן. דער קןןנטראסט איז דעריבער נישם קײן קןןנסראםט אינם זינען, װןןם ער װײזט אונז םינקט םארקערטע אײגנשאםסן. דןןס אלײן איז אײגנסלעך נישס אזוי װיכטיק, און װןןלם אונז באין אוםן נישט געקענט דערקלערן די םםעביעלע געםילן, װאם זענען םיט אים םארבונדן. דער קןןנסראסט איז א קןןנ• טראסס אינם זינען. װןןס ער שטעלט אװעק די װײטסםע אנטקעגנדיקע גרענעץ םין א סיסטעם, װעלכע םיר װילן װןןס װײטער און טיסער דורכנעמען. איז דעריבער, װען םיר דעענענטערן זיך בו דער ליםערארישער װעלם, און רעסןןרישע עםעקטן םירן ארײן אונזער באװוםטזײן אין דער םכיבה םון שפראך־קןןםבינאביעס אין װערטער״םיסטעמען—און םיר װערן דערװײטערס םון דער בינדנדיקער נויטװענדיקײס םון קןןנקרעטע זאכן, — דעםןןלס עםענען זיך מענלעכקײטן םאר דעם װײםסטן סלי. אױף װעלכן אינזער נשםה־לעבן איז פעיק. דער רעסןןרישעד אנטיטעז קוםס אינז דןן בו הילף אויף גןןר א םײנעם אוםן. דןןס אלץ איז אײגנטלעך נישט םער װי אן הקדמה בו די ענינים, װןןס דער אויסבוג םון ,סשיחם בײטןי קען דעד• װעקן אין אינזער דענקען. װעלן מיר זיך דערבו נאך װען עם איז םיזן אימקערן. װארום בוזאםען מיםן אלטן חנן םיל איך, אז ,איך לןןז אײך איבער אין א לאנד, װןןס איז זײער נאנט און זײער װײם׳. ביבליאסעק םארק ראקןןװסקי ד ע ר ש י נ ע ן אנרי בארביס מ ל ח מ ה *ני■ בארבים שרײבט אין זיין װןנדינג: .איך בדןננ דא םארשידענן •אקסז. איך ה׳וב נארנישס אויסנןם־אכס םין די דאזיקן נעשירסןס םו, דער שרןק• לן5עד םאדעינער *'!זיליזאב־ע. סר״ז 2,25 זי• הױיס׳םארקויף: א2 ,3׳ײ28יזא^\ .12){סק5 םארלאג שלמה גאלדפארב ם׳דרזקס זיך בערנארד שאום נײ װערק די פרוי און םאציאליזכם ■>; ןננליש — אסתר קרײשמאן םון קןןנטראסטן איז אװעקגעשטעלט געװארן אין אן אנדער רובריק. דןןך װען עס קומט, נישס בו פאקטן בכלל, נאר בו װערטער, שםראך, פארנעםען קןןנטראסטן א גאנץ באזונדערן פלאץ, װןןס םען דארף באזינדער דערקלערן• װערטער זענען נישט בלויז א באקװעםער אינםטרוםענט אויף אויםבודריקן נעדאנקען, אדער אויף קומען אין באבױנגען מיס אנדערע מענטשן, נןןר אויך אן אויםדרוק פון א לײדנשאםט אריבערבושםאנען די ענגע גרענעבן םין קןןג• קרעטע זאכן. א שװארבער טיש, לםשל, איז א גאנץ קלײנטשי• קער, באגרענעבטער פאקט אין דער װעלט. אבער םיט דער הילף פון שפראך קענען מיר די קןןליר—שװארץ—אפרײסן פון דער זאך, כאםש אין לעבן גוםא גײען די בװײ תמיד בװאמען. אין כל־זסן איך קען זיך באנובן מיט דעם װןןרם ,שװארץ׳, קענען עם שוין פאדנעמען אן איםענדלעך ברײט םעלר אין מײן באװוםטזײן, װײל עם קען זיך באביען אויף אן אימגעהויערער בןןל םאקסן, און דארף מער נישס זײן בוגעבונדן בו עפעם א טיש, ןןדער אן אנדער שװארבער זאך, װןןס איך האב איבט בוםעליק פאר מײנע אױגן. ןןט די לײדנשאפס, דער דינאמישער בוח םון שפראך, גיס דעם װןןרט א סך םער װי א רײן־שפראכלעכע ראלע אין דער װעלס, װןןרום זײן מעגלעכקײט אויף אויסבישפרײטן זיך הןןס ממש קײן גרענעץ נישט. אזױ קען דןןס װארט .שװארץ׳ *אװעגן זיך נישט בלױז אױף דער םדרגה םין קאלירן. נןןר קען אויך ןןננעמען גײסטיקע אויםסײטשונגען (שװארץ סזל, שװארץ-םאהניק, .שװארץ שװוילטןןג׳, שװארבע ליסטע א.אז.װ.), אין דא איז שוין באלד קײן ברעג נישטא בו דער װײסקײט, װוהין דאם װארט קען גרײכן. ןןבער װערסער זענען נישט, םתם אזוי זיך, ןןנגעװןןרםן אין אונזער זכרון. זײ געפינען זיך אין א באשטיםטן סדר אין אײנגעפאסט אין א באשטיםסער ראם. דןןס װארס ,שװארץ״ איז אײנגעםאםס אין דער אלגעמײנער ראם פונם באנריף קןןליר, דןןם װארט ,װײט׳—אין דער ראם פונם באנריף שטת, א.אז.װ., ןןבער אזוי װי דאס װןןרט האם א טבע זיך אויםבו־ שפדײטן, בי װערן אן אלגעמײנער סימבןןל, סמילא קען עס זיך ארײנרײםן אין עטלעכע ראמען מיטאמאל. למשל .שװארץי קען זײן אי קןןליר. אי מאראל, אי עסםעםיק! ,װײטי קען זײן אי שטח, אי גײסטיקע שײכית, און אזוי כםדר. אט דאס גיט אינז א םעגלעכקײס. אז מיט דער הילף םין װערסער זןןלן מיר קענען ןןנשפארן װײם איבער די גרענעבן פון קאנ• קרעטע םאקטן. אין דורך דעם שטילן דעם לײדגשאססלעכן דןןרשט בו מאכן װאס־רײכער און פילזײטיקער דעם זינען םין לעבן• ןןבער נישט אלע װערטער, און נישט אלע שפראכלעכע קןןנססרוקביעם קענען אינז געבן דיזעלביקע רײכע מעגלעכ• קײסן. עס װענדט זיך ןןן דער פןןזיביע, װןןס זײ םארנעםען, אין דער ראם, ןןדער ןןן דער רןןלע, װןןס זײ שפילן און דער סיסםעם, פון װעלכן זײ זענען א טײל. דןן זענען מיר פארינםעריסירס אין א םפעביעלן סןןרט װערטער אין קןןנסםרוק• ביעס, דןןם זענען יענע, װןןם הןןבן דירעקטע היפוכים. אזעלכע װערטער װי גרױס, רײך, שװער, ליכטיק, הןןבן קעגנזאבן אין קל״ן, ןןרעם, לײכט אין פינסטער. אבער סיש, ןןדער װאנט, ןןדער שםײן א. ד. ג. הןןבן קײן דירעקטע שפראכלעכע היפוכים נישט, ממילא טראגן אין זיך די ערשסע אן אײגנ- ארטיקע װיכטיקײט. א װןןרט. װןןם האס א גרןןדליניקן קעגנזאץ געםינט זיך אויפן סאמע ראנד פינם ראם. אין װעלכן עס לעבט. רײך אין