Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 7

זײס 7 װיססזײן םץ אן אנדער אנטיםעז (,םיזיש״-״גײםסיק״ אץ ,װײט״-,נאנס״), ארער די םעלה איז, װןןם זײ זענען בײדע סארײניקט דורך אײן אלגעמײנעם זינען. אויף אזא אופן קוםס בי א דריסער אנסיםעז, די קעגנשטעלונג פינם סארשטאנענעם אנטקעגן דעם אויסגעדריקטן. סונקט דאסזעלביקע איז אויך אמת װעגן דער בװײטער העלםט: ,איך לאז אײך איבער אין א לאנד, װןןס איז זײער נאנט און זײער װײט*. נעמען מיר אבער די בװײ העלםםן װי בװײ גאנצקײסן, הןןבן מיר ערשסנם דעם אנטיטעז םין ,איך גײ אפ״ אין ,איך לאז אײך איבער״. בװײסנס האבן מיר דאם. ײןןס םריער הױבן מיר אן מיט .װײט״ און ענדיקן מיט .נאנט״. בעת דןן הויבן מיר ןןן מיט ,נאנט*, אין ענדיקן מיט .װײט״, און דריםנס — װאס איז זײער װיכטיק — האבן מיר די ענלעכקײט װןןם אין בײדע םאלן געםינט זיך דןןס װארם .לאנד״ אין אט דער אלגעמײנער הינטערגרינט-לאנד— ברענגט נאך בולסער ארוים די קאנטראםטן. מלאיך לאז דא אוים א םך פרטים, אויף װעלכע עס װאלט אפשר געװען נויטיק זיך אפבושטעלן, ןןבער םאר װעלכע דא איז נישט דער פלאץ. יעדנפאלס קענען מיר םין דעם אויך שוין םארשםײן, םארװאס דער ערשטער זאץ מאכט א שװאכערן אײנדרוק םונם בװײטן. עס איז שוין אויך נישט שװער זיך ןןנבושםויםן, םארװאם דער בװײטער זאץ מאכט א שװאכערן אײנדרוק. װען ער װערס נעלײענט באזונדער. װײל װען מען לײענט זײ ביזאסען װערט ערשםנס געשאפן א מןןס בי מעםטן די קװאליטעט םין ענלעכע קןןנסטריקביעס, אין בװײטנם װערט דירך דעם גרעסער דער אלגעמײנער הינטערגרונט, און ממילא בולטער דער אנטיטעטישער כאראקסער םין די אויסדריקן. װארום .םרעמד״ אין .װײט*. .הײם״ אין .נןןנט״ זענען דןן סינאנימען. שאפן זײ אן אײנהײטלעכן געמים־בישטאנד, םון װעלכן קאנטראסטן קענען זיך קלארער ארויסשײלן אין ארויס• ברענגלן א טיםערן אײנדרוק. דאם אלץ װאס איז ביז איבט געזאגט געװןןרן, איז גע• בויט אויף דער הנחה. אז מיר םארשטײען שוין דעם עבם אסעליר בוח פונם אנטיםעז. אבער אזוי װי דןןס איז נישס ריכטיק, קומט אוים, או דערװײל האבן מיר א בנין אן א פינ• דאמענט. אין איך מיז מודה זײן. אז בדי אװעקבישטעלן א געזינטן סינדאמענט םאדערט זיך א סך גרינטלעכע און ערנםטע ארבעט. װעל איך זיך דערװײל מוזן באניגענען מיס עטלעכע באלקנס אויף אינטערבושפארן די געבײדע, ביז עס װעלן אנקימען בעסעיע געלעגנהײטן. אין געװיםע פםיכןןלאגישע עקםפערימענסן שפילן קןןנ• טראסטן א גאנץ־באזינדערע ראלע. איך װענד זיך למשל בו א מענטש מיט אזא בקשה: איך, זאג איך בו אים. װעל ארוים• רעדן א װןןרס. און דו װעםט מיר ענטפערן מיט דעם ערשםן װןןרם, װןןם קומט דיר ארײן אין געדאנק. װײזס זיך ארויס אזײ, אז װען איך זןןג. למשל, אזא װןןרט װי .שװארץ״, װעט אים אין ם׳רוב םאלן גלײך קימען אין זינען ארײן דוןם װארם ,װײם״. װעל איך זאגן ,טאג״, װעט ער מיר ענטםערן ,נאכט״, אויף .גרוים״ װעט ער ענטםערן ,קלײן*, אױף .שםארק״— .שװאך״, אויף ,װײך״-.הארט״, אויף .קרים״-,נלײך*, א,אז.װ. אריסטאטעל האט שוין באמערקט די דאזיקע טענדענץ. אץ ער רעכנט אוים םיר געזעבן. װאם נעמען־ארום די םארשידע• נע אוםניס, אױף װעלכע סאקטן םארבינדן זיך אין אונזער פםיכיק. םארבינדונגען דורך קןןנטראםסן איז אײנס םץ די דאזיקע געזעבן. אמת. הײנטיקע בײטן רעדט מען שוין נישט װעגן םיר געזעבן. נאר װעגן אײן געזעץ, און דאס געזעץ?יע׳עדיאדי׳שע ב?עםזגר גזם. 1 (244) דער אױסשסעל םון די װערסער, די בןןל טראםן סון יעדן װןןרט, דער ריסם, דער געדאנק, בקיבור, א היפשלעך• קןןמפליבירסער ענין. ןןבער םונם שטאנדפונקם פונם םסעביםישן שפראך־באװוםםזײן װארםט דך אין די אויגן דער םאקס, װאם דער אנטיטעז םון ןןט דעם זאץ באװעגם זיך אויף בװײ באזונדערע פלאכן. לןןמיר זען: ,א םרעמדער בין איך שטענ■ דיק אין מײן הײם געװען. און א הײמישער אין דער םרעמד״. סון שטאנדפונקס םון קלאנג לײדט דןן דער אנסיטעז םץ דעם. װןןם .פרלמדער״ און .הײם״ הןןבן נישס דיזעלביקע באל טראםן, בעת לויםן זינען הןןם .םרעמדער״ א שײכות בו א םענטש און .הײם״ בו א זאך. אמת גראמאסיש געהערן בײדע בו אײן קלאם. הויפטװערטער, אבער פםיכאלאגיש איז זײער װירקונג װי פון בװײ באזונדערע שפראך־טײין. די בװײטע העלםט םונם זאץ .און א הײמישער אין דער סרעםד״ איז פון שסאנדפונקס םץ קלאנג נןןך ערגער. װארום בעת .הײםישער״ האט דרײ סיאפן, האט .פרעמד״ בלויז אײנעם. און פון שמאנדפונקט פון זינען האבן מיר דא דיזעל• ביקע ברה. װןןם אין דער ערשטער העלפט. װען םען זאל, למשל. סרענן בײ א םענטש. װאט געםינט זיך אין א םרעמדער דירה, םארװןןס ער םילט זיך דארט אזוי פרײ, און ער זאל אונז ענספערן: ,איך םיל זיך הײמיש אין דער סרעמד״, װאלם זיך כםעס אינגאנבן נישס ארױסגעזען דער אנטיטעטישער געבױ םונם זאץ, מחמת די ןןנגעגעבענע טעמים. אי םארװןןס סילן םיר בכלל א גאנץ־קלןןרן אנטיטעז אין חננס ערשטן זאץז דןןס נעםס זיך נישט אזוי־װײט םון די אינעװײניקםסע טײלן םון יעדער העלפט, נןןר סון דער קעגנשטעלונג סון די בװײ העלםטן. װןןרום בעת אין דער ערשטער העלםט הויבט חנן אן פיס .סרעםדער״ און גײט איבער בו .הײם״. הויבט ער אין דער דער בװײטער העלםט אן מיט ,הײמישער און גײם איבער בו ,םרעמד״. הײסס עס. אז כןןסש יעדער העפלט פאר זיך אלײן לןןזט איבער א נישטיקע אנטיטעטישע װירקונג, װען איר באטראכס זײ ןןבער װי בװײ גאנבקײטן, װאם שטײען אײנע אנטקעגן דער אנדערער, איז שוין דער אײנדרוק פון אן אנטיטעז גאנץ בולס. די אנגעװיזענע חםרונות זענען, װי איך זע אײן, גאנץ• גענוג בו דערקלערן םארװאם דער ערשטער זאץ מאכט נאך אלעמען א שװאכערן אײנדרוק װי אן אנטיטעז. און דאס אלײן װעט אויך שוין זײן גענוג בו דערקלערן די קראפט םונם בװײטן זאץ. םיר לײענען: .איך גײ ןןפ אין א לאנד. װןןס איז זײער װײט און זײער נןןנטו איך לאז אײך איבער אין א לאנד, װןןס איז זײער נןןנט און זײער װײט״. אין דער ערשטער העלפט הןןבן מיר דןן אזא קלןןרן אנטיטעז װי ,װײס״ און .נןןנט״ װןןם זענען גלײך אין קלאנג (איך מײן אײנטרא• םיק. אפת, ,נןןנט* הןןט אםשר מער װי אײן טראף, אבער דאם לןןזט זיך שטארק נישט םילן), און קאנםראסטן לויט זײער זינען. אבער דןן איז םאראן נאך א קאנטראסם, װאס איז פםיכאלןןגיש א סך װיכסיקער װי די שטח־באגריםן .װײט״ און .נאנם״• װארום דער קלןןרער זינען םון דער םראזע איז: ,איך גײ אפ אין א לאנד, װןןם איז פ י ז י ש זײער װײט און ג ײ ם ט י ק זײער נןןנט״. הןןבן םיר דןן אײגנסלעך בװײ אנטיםעזן, אן אויםגעדריקטן און א םארשםאנענעם. בײדע גע• פינען זיך, םארשטײס זיך, אויף בװײ באזונדערע ססיכישע פלאכן, װןןרום ,אויםגעדריקטקײט״ און .םארשטאנענקײט״ הןןבן זיך זײערע באזונדערע אײגנשאסטן, ד. ה. זײ זענען באזונ• דערע סיסטעםען םון אײגנארםיקע שײכותדיקע עלעמענטן אין סםיכישן לעבן. און יעדער סלאך סרןןגס אין זיך דןןס בא•