Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 6

?יעעדיאדיישע בלזנטזנר נום. 1 (244) זײט 6 ►?.? עד״דעד/גי7*יז)דק די פסיכאלאגיע פון א רעטארישער פיגור 7 *1 1 ־ ־ד כדי צי קריגן אביסל מער אינםארםאגיע װעגן דער גיטאטע םין ,משיחס צײטן*, האב איך באשלאסן זיך גו װענדן זיי עטלעכע מענטשן און זען װי אזוי זײ װעלן זיך אפרופן אויף דעם געלײענטן אויסגוג. איך האב זיך נישט געװענדעס גו מענטשן, װאס הןןבן שוין אן אויםגעארבעטע באגױנג גי ליטעראטור. זײ האב איך גערעכנט, די ליטערא■ רישע מפינקים, װעלן מסתמא זײן גו קלוג אין איבערגעשפיצט. פין אזעלכע װעל איך װינניק׳װןןס קענען דערגײן. הןןב איך זיך געװענדעט גי ײדן פון א גאנץ יןןר, װןןס זענען נישט געװען באקאנט מיט אשס דראמע. דער רעזולסאט איז געװען, אז מײן נײגעריקײט האט זיך נןןך העלער ןןנגעגונדן אין מיר. קודם־בל האב איך אויםגעפונען, אז זײ הןןבן אלע הנאה געהאט פין דער ניטאטע, כאטש זײ הןןבן קײן שום השגה נישט געהאט פונם גאננן קאנטעקסס, םיט װעלכן זי איז פארבונדן. צװײטנס, אז דער נװײטער זאץ מאכט אויף אלע■ מען א שטארקערן אײנדרוק װי דער ערשסער. אין דריטנם, אז װען דער צװײםער זאץ װערט געלײענט באזינדער, םאכט ער נישט אזא שטארקן אײנדרוק, װי בעת םען לײענט אים ןןן אפשטעל גלײך נאך דעם ערשטן. איז, םילא. דער ערשטער פונקט — זענען מיר שוין גע• װוינס צו אים פין פריער. דאס איז דאך אײגנסלעך דער פינקט, װאס האט לכתחילה נעבונטעװעט סײנע געדאנקען. אבער אויב אנסיטעזן אפעלירן שוין יא, סארװאס זןןל די אנט־טעזע פונם ערשטן זאץ זײן שװא5ער? אויב דןן איז פאראן עפעס א געזעגמעסיקײט, װןןס רעגולירס די װירקינג פין רעטארישע אנטיטעזן, װאלס דאך באםת געװען א יושר אײסגוגעם־נען איי װאס זי באשטײס. א חיץ דעם, םארװןןם זאל די װירקינג פונם גװײטן זאץ אפנעשװיכס װערן, װען מען לײענט אים זעלבסטשטענדיק און נישס דירעקס נןןכן ערשטןי איך בין זיך מודה, װען איך װאלט געהאט דעם מינדםטן חשד. אז דא האנדלס זיך בלױז װעגן דעם, װי אזוי םען דארף אומגײן מיט רעטארישע עפעקטן, װןןלט מיך דעם גאנ■ צער ענין א האר נישט געקענט םארינטעריםירן. סוף״כל-סוף איז דאס נישט מײן םאך און נישט מײן לײדנשאפט. איך הןןב אבער אײנגעזען, אז ערשטנס, פארבינדם זיך דאס םיט א טיםן פסיכאלאגישן ענין, און גװײטנס, קען דןןס כאסש אביםעלע אויפהויבן די שװערע פןןרהאנגען, װאס פארשטעלן א םך טונקעלע מאםענסן פון די קונםטן, װעלכע האבן גו טון םיט שפראך. עס איז גלײכער, רעכן איך, בדי צו קומען נו עפעם א דערקלערונג, אנגוהויבן מיט דעם קזןנקרעטן פאל, װאס מיר האבן פאר זיך, אײדער מיר םרעטן־נו נו דער אלגעםײנער פראגע װעגן דעם באזונדערן חן פון רעטןןרישע אנטיטעזן. מיר האבן דא פאר זיך נװײ זאצן, בײדע זענען זײ אנסי■ טעטיש געבויט, נאר דער ערשטער מאכט א שװאכערן אײנ■ דרוק. פארװאס? עס װןןלט געװען אן איבערגעאײלטער צוגאננ גום ענין, װען מיר זאלן זיך גלײך שטעלן אויםן שטאנדפונקט אז דןן איז פאראן אן אײן אײנגיקע םיבה. א זאץ איז א זײער פארפלאנטערטע קאנסטרוקניע, עס גײען אין אים ארײן א סך מער עלעםענטן, װי עס קען זיך אויסװײזן םון ערשטן נליק. איך האב אנומלס ארײנגעקוקט אין שלום אשס ,משיחס נײםן*, געלײענס א מןןנןןלאג דא אין דןןרט, און זיך ןןפגע• שטעלט בײ די װערטער סונם אלטן חנן, װאס ער זןןגט צום אנקל קןןן, אײדער ער פארס קײן ארץ־ישראל: .א םרעמדער בין איך שטענדיק אין מײן הײם געװען, און א הײמישער אין דער סרעמד. איך גײ אפ אין א לאנד, װןןם איז זײער װײט און זײער נאנט־ איך לאז אײך איבער אין א לאנד, װאס איז זײער נאנט און זײער װײט*. זיך אפגעשטעלט, געטראכט א װײלע װעגן דער געניקלט■ קײט פונם לשון, און םיר האס אנגעהױבן עפעס נו װערן קשה. איך קען נישס זאגן, אז אין די דאזיקע צװײ זאצן איז פאראן עפעם באזונדערס. דער אופן, אויף װעלכן חנן דריקט זיך אוים, די גאננע רעטאריק פון די נװײ זאנן, איז שוין גאנץ אלט און באקאנס. סױזנטער װערטלעך און אפאריזמען װערן טאנ־סענלעך ארויסנעבראכס ־- סײ בעל־פה. םײ בבתב — װאס זענען געבויט פונקט אויף אזא אופן. אנטיטעזן און קאנטראסטן זענען אן אלסער רעסארישער ליבלינג, און עס זעט גאדנישט אויס. אז זײ זןןלן װען״עס־איז אונסערגײן. מיר דאכס זיך, אז א חוץ מעטאסארן און פארגלײכן, איז דער אנטיטעז די סאםע פאפולערסטע רעטארישע פיגור, און ער װײזט ארויס א גאנץ באזונדערן כח נו אפעלירן נו מענטשן. אין דעם גופא איז קײן שום נײעס נישטא. איך האכ זיך אבער פלוגלונג געכאפט, אז דער גאננגר ענין. כאטש אלס און באקאנס, איז מיר אבער לחלוטין נישט קלאר. פון װאנען נעםס זיך דער דאזיקער כוחז װו ליגט די מאגנעםישע קראסם פינם אנטיטעזז םעטאפאדן אין פארגלײכן גיבן כאסש א בילד, װאס מאכט גרעסער אין שענער דעם עניי, װעגן װעלכן עס האנדלט זיך. װען מדן זאגט, לםשל, אז זײן גע־ לעכטער האט געקלינגען, װי םען װאלט שיטן װעלשענע נים אין א קופערנעם בעקן (ראבאי), האבן םיר א בילד פון דער םעטאלישער קװאליטעס פונם קיל, פון דער פר־יד פון פאלנ■ דיקע ניס, פונם געזונטן אפגלאנץ פון א קיפערנעם בעקן. א. אז. װ. אבער אינם אנטיטעי -װארז מיט װאם װערן חננם געםילן פון הײמישקײט און פרעטדקײט קלארער אדער עפעקט־ פולער ארויסגעבראכס דורך דעד רײן־שפראכלעכער קאמבי■ נאניע םון אװעקשטעלן די צײײ װערטער (,הײמיש׳ אין .פרעמד׳) אין אנטיטעטישער שײכותז אט דאס זענען די פראגן, װאס האבן פלונלינג פאי■ טשעפעט מײן פטיכאלאגישע נײגיר. און װאס מער איך האב אנגעהויבן צו םראכטן אין דער דאזיקער ריכטונג, אלץ גרע■ םער איז געװארן די צאל קשיות, װאם האבן זיך גענומען באמבלען אין מײן מוח. איך האב אנגעהויבן אײנצוזען, אז מיס נאך א םך רעטארישע פיגורן—אפשר םיט אלע—איז עפעס נישט אין גאננן גלאטיק; אז שטרענג גערעדט. זענען פאראן א סך םער םיגוראטיװע פארמען, װי ה־סטאריקער זענען גע• װוינט־ אויםנורעכענען־ אז די ידיעות, װאס םיר האבן סון דער ליםערארישעד קונסט, קענען נישט גײן א טראט װײטער פון די פסיכאלאגישע ידיעות, װאם םיר האבן װעגן דעם םהות םון שפראך. םיט אײן װארט, די אומשולדיקע קשיה װעגן אן אוםשולדיקער רעטןרישער פיגור האט אין מיר דערװעקט א װעלס םון פראבלעמען, און סםקות און אומרויקײס.