Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 5

?רטער$ר'שע ב?עטער 312. 1 (244) רער ײדישער #ןןעזיע. װעלכע זײ הןןבן דורך מיר קענען געלערנט, װערסער, װןןס הןןפן םיר טײלװײז באעאלט םאר די מיען, װאם די אנסןןלןןגיע הןןט מיר םארשאםט. אין ײדיש• ליטעראדישע קרײזן הןןס מען נישט תמיד גענוי םארשסאנען די מעטןןדע, לויט װעלכער איך הןןב זחאםענגעשםעלס די אנטןןלןןגיע. מ׳הןןט זיך געװונדערם, װןןס באקאנטע דיכטער זענען אםם םארסראסן דןןרט מיט װײניקער לידער. װי אנדערע נישס־םןןפולערע דיכטער. דער אםת איז. אז פײ םיר איז אין דעם םאל נישט געװען קײן סראגע םון דער פןןפולאריטעס םון דעם געגעבענעם דיכטער. איך הןןב אלס סאטעריאל םאר מײן אנסןןלןןגיע געקליפן הויפטזעכלעך אזעלכע שאםונגען, װןןם זענען אמנןןענטסטן בום געשמאק און םארשטענדעניש םון א נישם־ײדישן לעזער. איך הןןב נישט ארײננענומען זאכן. װןןם טרןןגן א םפעגיםיש-ײדישן ןןדעד לןןקאלן כאראקטער. איך הןןב געװןןלט דעם נישט-ײדישן לעזער װײזן. װו דער ײדישער מןןדערנער דיכסער קומס זיך *ונויף אין זײן שאסן םיט דער אלװעלטלעכער דיכטונג. דעריבער זענען שאפונגען. װןןס זענען פארן ײדישן דיכסער כאראקטעריסםיש און װערם• םול םארן ײדישן לעזער, ןןםסמאל נישט אינטערעםאנט םארן םרעמדן. בוליב דעם זענען אײניקע באריםטע ײדישע דיכטער, װי לםשל ביאליק, םרוג, םרישמאן, — םיר פערזענלעך סײערע דיכסער,—נישט םארסרןןסן אין דער אנסןןלןןגיע. און דעריבער אויך איז ןןםטמןןל אויסגעקומען זיו נעםינען בײ א װײניק• פןןפולערן דיכטער םער םאר םיר נוגלעכן שסןןף. אײדער בײ אנדערע. װןןס זענען שםארק בארימט. װעגן כיבודים אײנטײלן איז יעדנםאלם קײן רײד נישט געװען. — םארבלײבט איר איגט אין פוילןז — איך סארבלײב דןן יעדנםאלס א לענגערע בײט הןןםנטלעך גענוג לאנג אויף ארויסךורוםן צו זיך אומבוםרידנ• קײסן און חילוקי־דעות דורך געװיםע ארנעטן, װןןס איך פלאן אינגיכן ןןננוהויבן. ױ^מכער^רערשעעז אלעקסאנדער דױמא (סןןסער) די מאכט פוז ליבע 880 זיטן ראםאן אין 4 םיילן ■רייז 21 זל. אלעסםאנדער דױמא איז שטורם פװ לײדנשאפטו 465 זייםן ראטאן אין 2 טיילן ■רייז 11,50 זל ראטאן אין 2 טיילן ■ו־יז 11,50 זל 465 זייםן ה• ח■ הײשריה אד א ציל־ י ■רייז 4 זל. 154 זיםן יאהאב װאםערמאז מאסהעס פוז ערװיז רײנער די ראםאן ■רייז 7.50 304 ז-סן ישראל ראבאז ד י ג א ס 286 זייםן ראםאן ■־ייז 7 זל• — םאר ניבליןןטעקן און םוחרים — גרויסער ראבאס — םים *אשםעלונגען זיך דןנדן■• ■3 6זו\2$311סכ5 ,8זװ26אז8^\ ,ג1,ו8}1)1ס0 .1 ■תז*\13>ץ^\ .סןןעםישע ןןדער• שלןןגט נןןך אין םיר... הוץ דעם האלט איך נןןך אלץ אין דער ״ארבעם׳ א גרעםער פןןעסיש װערק, װןןם קניפס מיך אויך מיט שטארקע פעדעם נו דער עדה םון די שאפנדיקע. ןןנער אויב איך זןןל אםילו נישט געװען גןןרנישס פןןעטישעם שאםן אין די לענטע יןןרן, װןןלס איך עס אויך געקןןנט נוריקםירן אויף אנדערע םיבות, װי מײן אויבנדערםןןנ• טער חשבוןיהנסש. ןןבער דןןס איז אן ענין, װןןס לןןזט זיך נישט לײכט בארירן אין א קורצן געשסרעך. — װי עם װײזט אויס, האלט איר, אלזא. אז אײער דיכטערישע טעטיקײט איז נןןך נישט קײן ןןפגעשלןןםענע תקוסהז — װארשײנלעך נישס, און אױפ םײן פןןעמע זןןל אמןןל געענדיקס װערן צו םײן אײגענער צוםרידנקײם. דאן װעל איך באשסימם נישט באטראכסן די תקוםה םון נישט-םארעסנטלעכן לידער אלס אן אומפאעס״שע תקוםה. ןןבער אין גרונט-גענומען שרעקט םיך בכלל נישט דער געדאנק סון אויםהערן שאםן פןןעטיש. װיסיל איך זןןל נישס האבן געשאםן לידע- פיז אהער. האב איך יעדעס מןןל, בײ יעדן אײנציקן ליד. בײ יעדער אײנציקער געלוננענער םסרןןםע ןןדער שורה, געהאט דאם געםיל, אז דאס איז אן אומנעריכטער נס. און אויף אומ• געריכטע דערשײנונגען קאן םען זיך נישס אװעקזעצן ארוים• קוקן און זיך םילן אנטוישס אדער דערשלןןגן, װען זײ לןןזן אויף זיך װארטן, ןןדער װען זײ װידערהןןלן זיך פכלל נישס. דורך םײנע שוין־געשאםענע פןןעטישע װערק םיל איך מיך םארברידערם צו דער גרויםער עדה פןןעטן. ןןבער איך שםעל זיך נישס פאר, װי אזוי םען בענקס נןןך נןןך־נישט־געשאפענע לידער, פונקט װי עס איז םיר אוםםארשטענדלעך די בענק• שאםט נןןך נאך־נישט־געבוירענע קינדער. — בענקט איר אויך נישט נןןך ליטערארישער אקטיװי• סעס בכללז איך קןןן מיר נישס סןןרשטעלן. איר זןןלט זײן א םתם זײםיקער צוקוקער. — דןןס איז א גאנץ באזונדערער ענין. םון ליטערארי• שער ארבעס בין איך נישס אװעק זינט איך בין געקוםען צו םײן .ליסערארישן• שכל... אין אםעריקע הןןב איך געשריבן א רײ סובליציססישע ארסיקלען. איך הןןב ארויםגעגעבן א פאר נומערן םון א צײםשריםס אונטערן נןןמען ,די געגנװארט׳, װעלכע איך הןןב אלײן אױםגעםילט און װעלכע הןןט דעם סובליציםס און עסײאיסט אין םיר געגעבן די גרעסטע באםרי• דיקוננ. איך גײ אויך דןן באנײען די דןןזיקע צײטשריסט. — און װןןם הןןט אײך באװויגן ארױםצוגעבן אײער ענגלישע אנסןןלןןגיע פון דער ײדישער םןןעזיעז איר הןןט דןןך אין דעם ארײנגעלײגם אזוי םיל םי און צײט. — דןןס איז געװען אן אלסער חלום םײנער. איך הןןב אםןןל נעפלאנט א דײסשע אויםנאפע סון דעם זעלבן מין, ןןבער אין יענער צײט (ארום 1920—1921) איז אין דײטשלאנד נישט געװען גענוג מעגלעכקײס ארויסצוקומען מיט אזא פוך. אין אמעריקע הןןב איך מיך ןןנגענוםען מיס כח און ארויםגע• געבן אן עננלישע אנטןןלןןגיע. אויב איך רוף דןןס ןןן א .חלום׳, קןןנט איר םארשטײן. אז די הויסט־טרײב-קראסס איז געװען ליבשאפס צו דער זאך גופא. ,באסראכםונגען׳, .חשבון־הנםש׳, דןןם איז א זאך םאר זיך — און םײן הײםע ליבע צו סןןעזיע בכלל און צו דער ײדישער פןןעזיע אלם װערטםולן םײל םון דער אלװעלטלעכער, דןןם איז וױדער אן אנדערע זאך. איך הןןב געװןןלם ארײנםירן מוםטערן פון אונ• זער םןןדערנער װןןרט־קונםט אהין, װו די דערםארונג הןןט םיך געלערנט, אז עם זענען םאראן םבינים און ןןסשאצער. די נישט־ײדישע ענגלישע פרעסע אין אמעריקע הןןט געזןןגט װעגן