Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 3

40 ■" ם 3?יסעדיאדי־שע ב<זעסעד בזס. 1 (244) דורך פוילן. םאר טײל איז פוילן בלויז אן אכםניא, 8 םין .םקלם-ליל׳, םאר אנדערע — אויך אן ןןרס סאר נײע קינסם• לערישע אײנדריקן, םאר נײעם אנוווקם םון גלויבן, באגײססעי רוננ. און דאם זעלבע -דןןם ײדישע קולטור־לעבן אין ראםנ■ םארבאנד: א קװאל םאר נײער אויםםונסערונג. שלום אש, פרץ הירשבײן, אסתר שוםיאטשער, י. אפאטאשו, זלםן רײזען. משה קולבאק, א. ניםענזאן, און איצם אברהם רײזען. ס׳זענען געקו• מען קײן פוילן ה. םעקלער, ױנה רזןזענםעלר. יעקב םילך און לעבםנם ז. שניאור. א דאנק דעם באזוך םון די שרײבער, קניפן זיך ןןן דןן און דארט נײע םארבינדונגם םעדעם בװישן דעם שריםםשםעלער און לעזער, ם׳שאםט זיך א נײע םאר• אינסערעםירונג צו די שרײבער און צו זײערע װערק. מיר הןןבן אין 1928 געהאט אויך א רײ שרײבערישע יובילײען: סון ז. סעגאלןןװיטש, יבחק קאבענעלםןןן, יואל מאםטבוים, דוד פינסקי, י. י. פרןןפוס. די ײדישע ארגענטינע הןןט געםײערט די ױבילײען םון פיניע ב״ץ, פנחם װאלד און ישראל העלפמאן. חוץ דעם הןןבן סיר געהאט דעם 25־יןןריקן יובל םון ״םרײנד״ און די יובילײען פון ,הײנט׳ (20 יןןרז, .ײדישע פרעסע׳ אין בוענאס־אײרעס (10 יןןר) און םון .עסעם׳ (10 יןןר). בו דעם 50<סן יןןרבײם סון יהושע פרדכי ליםשיץ איז דערװעקס געװןןרן דער אינטערעס בו דעם ײדיש״םןןרשער. א װיכטיקע באדײםונג הןןט געהאט םאר דעם ײדישן געדרוקטן װןןרט די ײדישע פרעםע-ןןפסײלונג אויף דער אינ■ טערנאביאנאלער פרעסע־אויםשטעלונג אין קעלן, הגם זי איז געװען אין םארגלײך םיט די אנדערע אםשײלונגען גענוג ןןרעם• דער 20־יןןריקער ױבילײ םון דער טשעינןןװיבער שפראך■ קןןנסערענץ הןןט, אויםער די םײערונגען אין כדערנןןװיץ גוסא, ארויםגערוםן אין דער גאנבער ײדישער פרעסע באגײססערטע און אויך בוריקגעהאלטענע ארסיקלען. אין 1928 זענען געשםןןרבן דער דיכטער םשה קןןרמאן, די זשורנאליסםן מאקם םײן, משה םרןןססיג, דער השכלה• שרײבער מ. ד. בראנדשסעטער, דער שריםסשסעלער לעןןן עלבע, דער געלערנםער חײם יחיאל בןןרנשםײן און בײניש מיכאלעװיסש. און כדי בו ענדיקן בכי־םוב זןןלן דןן דערמןןנם װערן די נײ-געגרינדעטע ןןרגאניזאביעם: ,שולקולם״ אין פוילן און די .ײדישע קולסור-געזעלשאסםי אין אמעריקע. װעלן די קולםור־געזעלשאםטן דערםילן די גרויםע אויםגאבן, װןןס זײ הןןבן זיך געשסעלסז — דןןם װעס דער הײ־יןןר באװײזן. א גרויסע קולםור׳באדײטונג און א געװאלםיקע מאני■ םעםסאביע םארן ײדישן װןןרט הןןבן געהאש די גאםםשפילן סונם מןןסקװער ײדישן מלוכה-טעאסער אין בערלין, פאריז, װין און אנדערע שטעס. דןןם ײדישע פוילן הןןט נישם גע■ האט די זכיה בו באקענען זיך םיט די קינסטלערישע אוים■ סוען םון דעם דןןזיקן טעאטער. סוף יןןר זענען די גאסםשפילן איבערגעריםן געװןןרן און דןןס סעאטער קערט זיך אום בוריק קײן םןןסקװע, דערװײל ןןן זײן שעסער א. גראנןןװםקי. הלװאי זןןל דער װײטערער װוקס םון דעם פראכספולן ײרישן טעאטער זיך נישם ןןפשסעלן. פארלאג ב• קלעצקין פראפ. ד׳ר פ• שניאררסאן דער וועג צום מענטש (די יסידװן סון םענםש״וויםנשפםש און די לערע טון נןי־װעישרךם) — פרײז 4.50 גילדן - םארבאנד) אויםן געביט סון פ ו ב ל י ב י ס ס י ק און ע ק ןן ■ נ ןן מ י ק. עסלעכע ביכער אינגאנבן, ע״פ רוב נישט קײן װיכסיקע. ם׳ט״לם זיך דןן אויס דער באנד ״שריםשן םאר עקןןנןןםיק און םטאסיםסיק׳ םון דעם ײד. װיםנש. איםםיםוס, רעדאקסירט און ארויםגעגעבן דורך יעקב לעשבינסקי אין בערלין בײ דער םיטהילף םון י. קןןראלנ ק• לעדנביכער און קינדער און יוגנט ■ ליטעראסור דערשײנען בײ אונז ג ןן ר װ ײ נ י ק . םזע■ נען זײער דרןןענדיקע ביםערן. די םןןדערונג איז א קלײנע און דער ןןנבןןט אויך א נישטיקער. אין םארגאנגענעם יןןר זענען ארוים אײניקע לערנביכער םאר די ױנגערע קלאםן םון ס. הײלםערין, ם. װײנרײך און י. פאט. אויך ש. פאסטןןמםקי דרוקט נןןכאנאנד איבער (און דןןס רוב זײער שלעכבןז זײנע לערנביכער. אין ניו־יארק זענען דערשינען עטלעכע קינדער• ביכלעך. ם׳זענען ארויםגעגעבן םאר דער יוגנס: שענקעװיטשס ,איבער םדבריות און װיסטענישן׳, ביטשער םטןןוס ,םעםער סןןםס שטיבל׳ און ,ל. טןןלםטןןי םאר יוננט׳. דערסאר זענען אין ראטנםארבאנד ארוים םיל לערנפיכער און גןןך םערער — קינדער• און יוננם-ליםעראטור, — און זײער שײן ארויםגעגעבן. ז ש ו ר נ א ל ן. אויםער די םריערדיקע ײדישע זשורנאלן .בוקונפם׳, .דער האמער׳, .אויםקום׳ אין ניו׳יןןרק, הןןבן אין םןןריקן יןןר ןןנגעהויבן בו דערשײנען דוד אײנהןןרנם .די עפןןכע״ (ארוים בלויז עטלעכע נוםערן)( .די ײדישע װעלם׳, חודש־שריםט םאר ליטעראטור, קריטיק, קונםם און קולטורו .ביכער־װעלם׳, קריםיש־ביבליןןגראפישער זשורנאלז .אונזער בײט׳ און ״פרןןלעטארישער געדאנק*, — סןןביאליסטישע חודש• זשורנאלן םון בונד און פועלי-בױן (לינקע). ם׳זענען אויך דערשינען א 2 נוםערן םון ד״ר י. נ. שטײנבערגם .סרײע שריםםן׳. םון די סןןז־סיװע דערשײנונגען אין 1928 איז בו םאר• בײכענען דעם װוקס און אנטװיקלונג םון דעם ײדישן ס ע ן ק ל ו ב (אין װארשע, װילנע, ניו׳יארק). ס׳זענען ארויס 2 נו• םערן .סען־נײם׳, א םןןרשטײער םון דעם ײרישן פעןיקלוב (י. זןפאטןןשו) הןןט זיך באםײליקט אין סען־קןןנגדעם אין ןןםלןן. די ײרישע ליסעראטור האט אזוי ארום באקומען אן ארם בװישן די װעלם־ליסעראטורן. םון דער בװײטער זײט אבער — איז נישם בושםאנד געקוםען די פען־קןןנסערענץ, װןןם מ׳הןןס געפלאנם בונויםרוםן אויף פסח, דערנןןך שבועות און שפעסער הארבםם־בײט. ם איז געבליבן בלויז א פרןןיעקם אויםן פאפיר. ם׳רירס זיך אויך םון ארט נישם דער באשלום בו ארגאניזירן פרעפיעס םאר די בעםטע װערק םון דער ײרישער ליםערא■ טור. דער ײדישער שרײבער קאן םער רעדן (און שרײבן), װי עפעם םון. אוניער ײדישע טאג־פרעםע הןןט אין 1928 םונםנײ אײנגעסירט ןןדער באנײט די םפעביעלע זײטן םאר דער ײדי• שער ליסעראסור. .הײנם׳, ,םאםענם״, ,םאלקם־בײטונג׳ אין װארשע, .םארװערטם׳ אין נױ־יארק. .די ײדישע בײםונג״ און ,די פרעסע״ אין בוענאס־אײרעם, .אקםאבער׳ אין מינסק האבן װאך-װעכנטלעך ליסעראםור־אפסײלן, װו ם׳װערן מער־װײניקער םארנאטירט, רעבענזירט און באהאנדלט די אלע נײ-דערשינענע ביכער. נישם אלע אס די ספעביעלע ליםעראםור־זײםן שטײען אויף דער געהעריקער הויך, אבער דער עבם־םאקט איז א דערםרײענדיקער. א ססעביעל קאסיסל בװישן די ליטעראםור־געשעענישן זענען די ג ע ם ס. ײדישע שרײבער לאזן זיך םון אײן לאנד בוס בװײםן, און דאם רוב םון אםעריקע קײן ראטנםארבאנד