Literarishe bleter · 1929-01-04 · 1 (4.1.1929) · p. Seite 2

'קיטעדיאדײעע ב?עטעד גזס. 1 (244) ריןזענפעלר, ז. סעגאלאװיסש, יהושע פערלע און נזןך זוון נןןך). פין עווישן די 10—12 דערשינענע ד ר א ם ע ם איז עו דערמןןנען ש. אשם ,קײלן׳, ה. לײװיקם ״שמאטעס׳. ,שאפ׳, א. קושניראװ—,הירש לעקערס׳, א. לעיעלעס—,אשר לעסלען׳, און די דראמעם. װאם האלםן בײם דערשײנען אין א בוך• פארם: דוד בערגעלםאנם .אױבן און אונטןי, ם. בזןרײשןןם ,דער קעניג דודי און אהרן צײסלינס .יעקב םראנק׳ און ,ברענער״. אהער דארף מען נאך בורעכענען די בװײ אינ• סצענירונגען פון ש. אשס .קידוש־השם׳, װזןס זענען אויםגע• פירם מים גרוים ערפזןלג אין װארשע און נױײןןרק. אױף דעם געביט פין פ א ע ז י ע איז נזןך גילםיק די אלטע װארנונג: ,לידער ניע זשעלאיעם:' דער ײדישער לעזער און ממילא אויך דער םארלעגער װײכן םון לידער-ביכער. ם׳זענען דערשינען איבער 20 ביכער און ביכלעך. םיהאט גע• צויגן אויםמערקזאמקײט דןןם לידער־בוך םון רחל ה. קןןרן ,דארף׳. מ דארף דא אויך דערמןןנען די אנטןןלזןגיע ,די ײדישע דיכסערינס״, װןןם איז דערשינען אין אםעריקע. דןןם רוב לידער־ביכלעך הןןבן א קנאפן דיכטערישן װערט. װעגן ראטנפארבאנד זענען אין םןןריקן יןןר דערשינען דרײ ביכער: ה. ד. נזןםבערגס ,םײן רײזע איבער רוסלאנד״, ב. גלאזמאנם .סטעפ און ישוב׳ און י. י. זינגערם ,נײ רוסלאנד׳. אויספירלעכע אײנדריקן פון ראסנפארבאנד הןןט פארעפנםלעכם אב. קאהאן אין .םןןרװערטם׳ און איצס יוםף אפאםאשו אין ״סאג״. גאנץ באזונדער דארף דערמןןנט װערן יהואשם מ נ ׳ ך איבערזעצונג. עם זענען לעצטנס דערשינען ״נביאים ראשונים׳, 2 בענדער. ס׳איז לעצטנם ארוים אויך דער צװײטער םײל םון .תלמוד אין ײדישי —מםכמא פאה, איבערגעזעצט, םים א גע• נױעם פירוש פון ד׳ר י. ם. זאלקינד. םארהעלסגיסםעסיק איז פײן פןןרגעשטעלט אין 1928 דער געביט פון ליסעראטור׳נעשיכסע. ם׳זענען דערשי• נען צװײ בענדער ,סילאלןןגישע שריסטן׳ פוגם ײדישן תיסנש. אינסט. (צאנד 11 אץ 111), די מינסקער ,צײםשריפט׳ ןבאנד 11), און די װערק םון מ. װײנרײך .בילדער פון דער ײדישער ליטעראטור־געשיכטע׳ און םון מאקס עריק .די געשיכטע םון דער ײדישער ליטעראטורי. די בײדע בענדער הןןבן געבראכט א רײ אפרופן פון י. צינבערג, ש. ניגער, נח פרילוצקי א. מ גןןר א נײעס איז דער ,ציבליןןגראםישער יןןרבוך׳ פונם ײװ׳א. ס׳איז אויך םארעפנטלעכט געװארן דיר י, שיפערס .די ײדישע פאלקס־דראמאסיק ביז 1750' (דער דריטער באנד םון דעד .טעאסער-נעשיכסע״׳. ס׳איז פארענדיקס געמארן אין זאץ זלםן רײזענס ,לעקסיקאן םון דער ײדישער פרעסע, ליטערא• טור און פילאלאגיע׳ באנד 111. םון געשיכטע און מעמוארן זענען מיר בא• רײכערט געװןןרן מיט א רײ אינסערעסאנטע םעמוארן (אצ• קאהאנס .בלעטער םון מײן לעבן׳, א רײזענם ,עפיזןןדן םון מײן לעבן׳, א םולע איבערזעצונג םון שלמה םײמונס זכרונות א. א.). םיל שװאכער האלטן מיר מיס געשיכטע־װערק. עד-הױם האבן מיר נישט אין ײדיש קײן לײטישע ײדישע און װעלט• געשיכטע. װײניק ביז גאר איז די צןןל םון ןןריגינעלע װ י ם נ ש א פ ט• לעכע און פןןפולער-װייסנשאםטלעכעװערק, ם׳איז דערשינען ד*ר י• שאצקים ,שפינןןזא און זײן םביבה׳ און, דוכס זיך, דאם גןןר. װײניק אויך זענען דערשינען װערק (אויסער אין ראטנ• ביבליאגראפישער צענםראלע פונם ײדישן װיםנשאפסלעכן א־נ־ סטיטוס אין װילנע, װאס רעגיססרירס די גאנצע ײרישע בוך• פרןןדוקציע אין גאר דעד װעלם. מיר װעלן מאכן נאר אײניקע לױפיקע סך־הבלען װעגן דעם, װאס ס׳איז אפנעטון געװארן אין דער ײדישער ליטעראסור. און װי אלע מאל קאנען מיר זיכערער רעדן װעגן די אויפטוען אין פוילן, און װײניקער װעגן דעם, װאס סיםוט זיך אין אמעריקע און נאך װײניקער — װעגן ײדישן ראטנפארבאנד. נישט אלע דארסיקע אויםגאבן דערגײען גלײך צו אונז. וױ אין די אלע פריערדיקע יןןרן, פארנעמט אין דער היגער ײדישער ליטעראטור פון 1928 דעם אויבנןןן בעלעטריםסיק. דער גרעסטער רוב ביכער געהערס צו דער אזוי־גערופענןר שײנער ליטעראטור (ראמאנען, דערצײ־ לונגען, לידער, דראםען). אױך הײ־יאר בילדן רןן די בעלעט• ריסטישע װערק א באדײטנדיקע םערהײט, װײם־װײט איבער העלסט. אנדערש איז אין ראסנפארבאנד. דארט האט די בעלעטריסטיק אויםגעמאכט קוים 15—20 פראצענס פון דער אלגעמײנער צןןל ביכער. לעצסנס, דוכס זיך, װערס דןןרט געלײגם מער אכט אויף בעלעםריססישע װערק. עם זענען דערשינען א 80 (אויסער ראטנםארבאנד) ןן ר י ג י נ ע ל ע װערק, און כםעס אזא צןןל א י ב ע ר ז ע צ ו נ ג ע ן. םון ןןט די 80 ןןריגינעלע ביכער זענען איבער 60 — ראםאנען און נןןװעלן־זאםלונגען און א 25 פןןעזיע און דראמען. אויך דעם לעצטן יאר דערשײנען םון די רןןמאנען און דערצײלונגען דיקע ביכער, על־פי־רוב איבער 15 דרוק־בויגן (240 זײטךי. אנדערש איז מים די לידער און דראמען, — אלץ ביכלעך פון א 3—5 דרוק־בוינן (48 —80 זײטן). דעם לעצטן י״ר איז זײער גרױם די צאל םון איבערגעזעצטע בעלעטריסניישע װערק סון אנדערע שפראכן אױף ײדיש. צוריק מיט 2—3 -ן*ר הןןבן די איבערגעזעצסע װערק אױםגעםאכס קױם 20—30 פרןןצ., איצט מאכן זײ אויס בײ 50 פרןןצענט. דער אינטערעם צו די װערק פון דעם װעלט־ליטעראטור װאקםט בלי סםק, און די םארגרע• סעדסע צאל איבערזעצונגען גײס צו באסרידיקן די פאדערונ• גען פון דעם לעזער. און װןןם נאךו םריער האט מען איבער• געזעצט א ײ נ צ ל נ ע װערק פון שרײבער, איצט גיט מען םערערע װערק םון אײן שרײבער. אזוי ארום זענען דעם סארגאנגענעם יאר דערשינען געזאםלטע װערק םון מאקסים גארק י, קנוט האמםון, אנ. סראנס, אײפטןןן סינקלער, װיקםןןר מאר געריט. זשול װערן, מןןפאםאן א, א. עס איז נןןר א גרוי• סער שןןד, װאס א טײל װערק זענען נישס איבעגעזעצס, נאר איבערגעפירט געװאדן. דאס איז א פלןןג, םון װעלכער מיר לײדן און װעלן לײדן, כל-זםן אומבארוםענע פארשוינען ה§בן צו טון מים דער םאראנטװארסלעכער ארבעם סון איבערזעצונגען. מיד גלויבן נישס, אז די ןןרגאניזירונג פון די איבערזעצער װעט דןן עפעס ענדערן צום גוטן. געבן ג ע ז א מ ל ט ע װערק סון א שרײבער איז אויך איצט שםאדק אנגענומען בײ די ןןריגינעלע ביכער. דעם לעצטן יאר זענען דערפולט אדער פארענדיקט געװןןרן די געזאמלטע אויםגאבעס םון ש. אש, י. אפאטאשו, מ. םפעקסאר, י. דינעזאן, סשה נאדיר, ב. גלןןזמאן, ה. ד. נןןמבערג א. א. צום אקטיװ םון יןןר 1928 דארף םען צורעכענען א רײ נײע זאכן, װןןס דרוקן זיך אין צײטשריפטן און צײטונגען, װי שלום אשם ,פארן םבול״, דוד בערגעלסןןנס גאװעלן און פראגמענטן פון ״מידת הדין״, א. ס. סוקם דערצײלונגען, די מעשױת םון ז. שניאור א. א. א םך ײדישע שריפטשטעלער־בעלעםריםטן לעבן זיך אויס קינסט• לעריש בעסער ןןדער ערגער אין צײטונגען (א. ראבןןי, יונה