Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1030

52 זא ליטערארישע בלעטער 1030 גים דער װעלס זײן חלק םון לעבן און גײסט. ןןבער װען נישט די קדאנקהײט, װאס האס בײ אים בוגענוםען זײן נאטור און זײן געפלאנסן בארוף, װןןלט ער אםילו אײן שורה נישט אנגעשריבן. גו עטלעכע און צװןןנגיק יןןר האס ער אנגעהויבן גו שרײבן. אלס דרײסיק־יעריקער װערט ער גום ערשטן םןןל געדרוקט. און זינט דעמןןלט הןןט זיך זײן נןןמען און זײנע בעסערע דראםען מיט אן אומגעהויערער שנעלקײס געטרןןגן איבער גאנץ אײראפע. און זײנע שװאכערע דראסען זענען דערגאנגען ביז די קלענםטע דײסשע םרןןיוינץ־בינעם. םוםגיק יןזרז יא־ אבער זײן װעג נײט נןןך אלץ אין דער הויך. 6ון ד*יס• 1 דעם געװערס. לאנגע יארן איז ער געלעגן װי געלײמס, געװען גיגעבינדן גי זײן גימעד. אין דעד דאזיקעד געגװונגענער איזןןלירונג האס זיך ביםלעכװײז אנטװיקלט דער װונםש, דער דראנג גו שאפן זיך א װעלט דורך דעם שרײבן. װײל ער האט נישט געקאנט זײן אין מיטן פון דער װעלט, האט די װעלט געמוזם זײן אין מיטן פין זײן גימער. אין זײן איך. און װײל די באגױנגען םין לעבן דריקן זיך אויס אין פראגן און ענטםערס, היןט ער אנגעהויבן גו שרײבן דראמען. קודם־ גל פאד זיך אלײן. פין דער לעבנם׳נויטװענדיקײט װעגן. שפעטער איז זײן שרײבן געװן$רן די פארם, אין װעלכער ער אברהם רייזען איו ווארשע שניאור-כאר, דערנאך רעגיטירן רײזענס לידער די ארטיםטן שושנה און טײטלבוים. נאך דעם ליד, װאם םשה בראדערזאן לײענט איבער ״א נעזינם זאלבע 8ו פיליאןי", לײענס װידער א. רײזען אײניקע נײע לידער, און דער אװנט װערט נעשלןןםן בײ באגײם־ סערטע אויסרוםן: .זאל לעבן אברהם ר״זען!* אויף מאדנן, דאנערשטאנ נאך םיסאג, איז אײננעארדנס נעװארן דירך דעם פען-קליב א טײ פאר אברהם רײזען. ם־זענען זיך גענויפנעקופען עטלעכע גענדליק םיטגלידער םון פען-קלוב■ גלײך סון אנהײב אנטװיקלט זיך א חײסער, אינסערעסאנ■ טער שפועס װעגן דעם ײדישן שרײבעד דא און דעם ײדישן שרײבער אין רוםלאנד. ם׳רעדן ז. םעגאלאװיםיש, נ. םײזיל, א. קאגיזנע, ז. שניאור, פ. ראװיטש, ב זינגער, י. י. דײטשעי. דאס רוב רעדט דא װענן דער איםנערעכטער באגױננ םון םאװיעסישן ײדישן שרײבער גו דעם הינן שאםן און גו דער היגער קולטור- ארבעט. םיט גרויס מי און קענן אלע שטערוגגען בויט זיך דא די ײדישע קולםור-שול, טעאטער, ליםעראטור, װאם באגעננט דארט בלויז א ביםול-באגױנג. דער ײדישער שרײבער און קול- סור-טוער איז דא אננעװיזן גו ארבעסן בײ שװערע באדיננוננען, אן קײנע םלוכה-םובסידיעס. א. רײזען ענטפערט אויף די רעדעם: .פיר זענען דא אלע שריפסשטעלער. ליסעראסור םאר זיך איז נאך נ־שס אלץ, ליטעראטור דארף אויסדריקן א אידעאל. איך נעסין דא נישט קײן קעגנער פון אונטערדריקטע. איר זײנט דא אלע םײנע קאלעגן. ם׳םרײט םיך די װארעפקײם, װאס רינגלם םיך ארום. איך בין נישט קײן בעל-פוכיח, אבער איך גלױב, אז איר שאגס אפ יענע גרויםע װערק, װאם װערן געשאםן דןןרט, און אויך דארט װעט םען אפשאגן די גרויסע װערק, װאס װערן נעשאםן דא... אויף גוריקװעגם האף איך װעלן פיר זיך נענטער באקןןנען*.״- אין דער קורגער גײט פון זײן םארװײלן אין װארשע האט א. רײזען אויך באױכט אײניקע ײדישע פראפעםיאנעלע םארײנעו, גו באנענענען זיך מיט די ײדישע אױבעטער, די סארערער םון זײן שאסונג. א. רײזען האט באזוכט דעם סעקסטיל-םארײן און דעם לעדער-סאדײן אויף ססאװקע 41. רי ארבעטער, װאם האבן אין נרויםע םאםן נראי זיך נעםונעי אין די פארײנען, האבן םיס באגײסטערוננ באגעגנט דעם דיכסער, באגריסט זײן קופען און נעװונםשן. אז זײן רײזע קײן ראטנפארבאנד זאל האבן א דעגי- דירנדיקע השפעה אויף זײן שאםן. רײזען האט םיט הארגיקע װערסעד געענטםערט אױף די באגריםונגען, האם באװונדערם די מוטיקע ארבעט אין די שװערע לעבנס-באדינגונגען און גוגעזןזנט אויף זײן גוריקװענס זיך נענטער באקענען מיטן לעבן און בא־ װעגיננ םון די ײדישע ארבעטער אין פוילן. באזונדערם רירנד איז געװען רײזנם באזיך אין דער ארבעדער-ביבליאטעק .דאס לעבן* אויף פאװיע 48. די סיל לעזער, װאס האבן איין דער גײט געביטן ביכער, האט םיט די אויסרוםן ״זאלי לעבן א. רײזען* םקבל פנים נעװען דעם דיכטער. דןןנערשמאנ, דעם 20-סן, איז א. רײזען אפנעסןןרן אין װילנע, אין *םון דןזרס קײן ראטנםארבאנד. אויסן װןןקזאל, האבן אים באנלײס זײנע םרײנד. י םיטװאך, דעם9ז*ט; דעגעםבעי, איז איןקאםינםקי-טעאסער םאיגעקיםען די גרויסע פײעילעכע באנייסוננס-אקאדעםיע לכבוד אב־הם רײזען, אײננעארדנט דורך דעם ליסעראטן-סארײן. ם׳איז נעקיםען זײער אגרו־סער עולם מיס רוישנדיקע אפלאדיסםענטן באנעננט םען דעם הא־ג־קן פאלקס-דיכטער. אינם נןןמען פון ליםעראטן-סארײן אץ סען-קליב האט ז. סענאלאװיסש געעסנט די אקאדענגיע. דעינןך האבן נערעדס װענן א רײזען אין זײן ןזרט אין דער ײרישעד ליכעראטור — ז. שניאור, ױנה ראזענפעלד, י. מאסטב־ים, אהי־ן גײכלין, ב. האיאװיץ, מ. ראװיטש. נאך די רעדעט, הץט רײזען געניםען דאט װא־ש. װידעראפאל באגײס׳ סערםע אפלאדיםמענטן דער כוױנטקעפיקער עולם שסײט-אויף פון די ערטער. א. רײזען זאנט צזישן אנדערך ״װידעראפאל בין איך אין פײן אםאליקער װארשע. 18 יאר בין איך דןז נישט געװען. אלץ איו בײיםיר נאענט, הײםיש. *אבער א־ך בין אין א געװיסן זינען '־י חוני הםדגל. איך װיל זיך לויס דער אפאליקער געװוינ- הײס לאזן צו ד ע ם, צו י ע נ ע ם, און גלײך דערמאן איך זיך, אז יענער איז שוין אװעק סון דער װעלט... אבער איך װיל אײך נישט חאכן טרויע־יק. א־ך האב נעשראפן א נײעם דור קינסטלער. װאט גיט װײטער דעם פץדעם פון אינזער גרויסן פרץ. איך בין איצט װי צװישן גװײ פלאסע;. די מאםע ד א און די פאסע ד א ר ט, אין אםעריקע. ס׳איז דא א גרויסער אינטעדשײד צװישן דעם לעבן םין אט די ײדישע ארבעכס-פאםן. דארט איז א קאפיטא■ ליםשיש לאנד, אנער די ס*סן זענען ברויזנדיק. די ײדישע אפע־יקע שאשש װונדער אויך אויפן נעביס סון ליםעדאטוד. איר װײםש דא נא־ פין ל־יװיכן. אפאכאשין, מ. ל. האלפערין. ם׳איז םאדאן נאך א ױנגער דיר שריםששכעלער. אפעריקע האט אויך נעשאפן דאס ײדישע רעװאלוציאנערע ליד. סון דעם בעל מלאכה איז דארט אויפנעקיפען דער ארבעטער. און ס׳איז אויך אויםנע- װאקסן דאם ארבעטער-ליד םון עדלשטאש, מארים ראזנפעלד.בכלל דערשאצט מען נישט די ־ידישע אמעריקע. — דא האס פען גע• רערט אלץ װעגן מײן ,העמערל׳. א ליד, װאם כ׳האב געזוננען אםאל. איך בין שוין אב־זר לאננ אװעק םון יענעם שוסכער- ארבעטער. א׳ך האב שוין פאר דער צײס געזונגען נײע לידער. ס׳שאסט זיך דא־ם בײ אינז א נײע ליטעראטור... איך פאר איגט אין פײן הײםאט, װו ס׳שאפש זיך איצט א נײ לעבן. דערװײל נעפט צו פײן גרוס פין אמעריקע. אין אםעריקע שאפט זיך די ײדישע שיל, ס׳קרעסטיקס זיך דאם ײדישע װארט. ײדיש איז דא־ס באװאינס פון אינסערגאננ. די ײדישע צײטונגען, — צי נעםעלן זײ פ־ר יא ןןדער נישט, — אבעד א םיליאן ײדן לײענען זײ. םײן נרוס פין דארט איז א סרײלעכער. ם׳שאפט זיך א נײער דוד, װאס א־ז םיט לײב אין לעבן םארבינדן מים ײריש. ם׳נעםס אײן אײן פאזיגיע נאך דער גװײטער. װעגן װאדשע איז מיר שװערער צו רעדן איך בין דאך דא ערשט א פןןר טעג. פיך םרײט א־יך צי זען דא אלעפען און אײער ארבעם דא. םיר האבן אײן גרויסע ײדישע ליטעראטור, אײן נרויסן ײדישן שאםן״.' א רײוען לײענש דערנאך א רײ גײע לידער, װאס װערן דורך דעם נרויםן עולם אויסגענופען םיט באגײסכערונג. נאך דער הפםקה סרעם ארוים םים אײגיקע רײזען-לידער דער גרויסער