Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1022

52 יוא ליםערארישע בלעםער 1022 באלעבן די דאזיקע םחנה. ענדלעך םירן אים די קינדער ארויף אויף דעם געדאנק םון ט א נ ב ן. .סאנבןז האב איך דאס געםײנטז די דעגענערירטע מחנה חאט זיך איצט םארבענקס נאך א םרײדיק און רוישיק לעבן. דער בדחן רוםט: .לעבם. זאס איר ד.*ם נישט דע־לעבםו *ילם, װאס איר האט נישט דעדםילם!־ ״טאנץ׳ איז דןן םארװאנדלס געװןןרן אין א בויבער• קראםט. אםת, ס׳זענען נאך םאראן סןןרזיכטיקע, װאס האבן מורא פאר םארפירונג, ןןבער עם הילכם דער לײדנשאםסלע• כער רוף בום טאנץ. אינם טאנץ דארף עפעם געבוירן װערן, די מתים זןןלן זיך ,אויםטאנצן׳ א נײ לעבן. דאס נײע םוז זיך טובלען אין דער נאכט־ארגיע, בעת װעלכער דער לץ דארף דעם געץ באזיגן, דער מתים׳באלעם פיבערט מיס דער צעלןןזנקײט א גאנצע נאכס ביז... דער הןןן װעס א קרײ םון. ס׳הײבס אביסל אן בו גרויען אויף טאנ און דעם עולם באםאלט שוין א פחד, דער טאנץ װערט שװערער און מידער. אמת, דער בדחן םונטערט זײ און רוםס צו אויסגעהאלטנקײט. ןןבער אלע װערן ביסלעכװײז באהערשט דורך א שרעק. דער בדחן דערשפירט עם און םרעגס: ״װער האט אין אײך די שרעק םארסלאנצטז׳ די טויטע הערן אים נישט און ציטערן סארן פריםארגן״גלאנץ. די שליסא פונם בדחן הײבס זיך ביסלעכװײז אן צו לעשן, מיס די לעצ■ טע כוחות פרוװט ער נןןך װירקן, ר׳פאדערט זײ אויף ארײנצו• םאנצן אין העלן טאג ארײן. די מתים פאלן ןןבער כסדר אין אנמאכט און םרעגן צעםומלט: .װעלן םיר דען קענןןז קןוען םיר דןן װןלןי״ דער בדחן: לעבן נעמט מען מיט געװאלסו אינם גלאנץ םונם םןןרגנשטערן דערשפירן זײ די אײזיקע טויטקײט. דער בדחן פיבערט און עצהט זײ צו םארלײקענען דעם טויס. .סין א נאדישן גל,-יבן פאדפירס! אלן װאם םען נלױבם ןקזיסםירם! װאס ם*רניינם אלז רויך טים װ־נט!' ם׳דאכס זיך אט־אט און מען הןןט שוין דעם םלןןך• הםות אויף אײביק סארטריבן, אז דא גיט זיך פלוצים דער בלעכערנער האן אויף דעם שול־דאך א צעקרײ און םאכס אן צװישן עולם א נרויםע בהלהן דער גרילצנדיקער .קוקעריקו׳ איז דער נרענעץ-שםרײף צװישן אידעאל און װירקלעכקײס, דער נאכם־חלום װערט ביסלעכװײז צערינען. דער בדחן םארלירט אינגאנצן זײן מאכט. די גײסטלאזע מחנה קוילערס זיך צוריק אין די גריבער ארײן. דער שעת-הכושר איז פארבײ אן דערפןןלג. דער בדחן איז פארבליבן אײנזאם און עלנט־ נישטןן אויף װעמען זיך אנ■ צושפארן. דער בדחן םאלט א צעבלוטיקטער. ער נידערט ארןןפ צו הכנעהדיקער געבראכנקײם. דער .גויל׳ הןןט געפונען זײן עקװיװאלענס אינם בדחנס רעטזלהאפטע װערטער: .אין שול *ריין!... אין שיל.' א װןןגן אלםװארג. דער נםױן איז נישט געלונגען, די םאםן זענען געשסרויכלם געװןןרן—צוריק צו דער גרויער אלסװארג■ װןןכעדיקײס... א חוץ דער אקזןרשם םארשסארבענער װעלט, װערט צו דער געפלאנםער איבערקערעניש געװעקט אויך די אלם־םויסע װעלט, װאס איז שוין געהילס אין תכריכים. אויך דא שפילס דער געץ די ראל פון דעם לעגענדארישן װונש־פינגערל, װאם געפינס זיך אין די הענט פונם בדחן און .עמעצן׳. דער בדחן זאגט: .אלץ איז םעגלעך, װען איך װיל, װאס עמעץ הײסס׳. װער איז דער .עמעץ׳ז לכתחילה דערשײנס ער אלס אנאנימע פיגור, װןןס גײם ארוים פון דער פעלדשער־שטוב םיט צװײ םלעשער מעדיצין אין די הענט (זןןל דןןם זײן אן אלוזיע צום עװאנגעלישן הײליקן לאזאר, װןןם הײלם קראנקעז), דערזעם דןןר גאסן־מײדל. קלאמערם ער זי ארום און זאגט צו איר: .ה״יליק שסעקט דין ל״פ! איבןד ד״ן ק*ם װ-סן םױבן שװןבן...' און שפעטער צו די דערשסוינסע שאסנס: ,אלך ה*ב נןהןרט א־יןר שיןקיק בװיפןן, איך גין נעקוסען צו אייך, שרןקיקע און טריבע, אױף דןר םליגל *ון דער ליבן! איך האב א הײללק לייב םארצערט!״ יא, א כולטע קריםטום-סיגור, װאס איז געקומען צו די שרעקיקע אויף די פליגל פון דער ליבע. די אייסגעלאםענע װערס בײ אים פארװאנדלט אין א סין הײליקע מרים מאגדא• לענא. ער װעקט צוזאםען מיטן בדחן די טויטע װעלס, אבער צי האש ער איר צו זאגן עפעס א נײ װןןרסז נײן! ער פילט די אײנענע לײדיקײט און אנטלויפט אין קלויסטער׳געסל ארײן םיט די װערטער: .איך בין לער, איך בין לער׳. פונקט צו חצות הײבט זיך אן דער מתים־קארנאװאל, זײ קריכן ארויס פין די קביײם און גלײבן. אז םשיח איז שוין געקוםען בלויז א גרײז צװײפלט אין דעם איצטיקן תחית־ המתים. םשיח דארף קומען בײטאנ. און דא איז דאך א שטומע נאכט, נישט אנדערש, ,עםעץ הןןט דא א שװארצע קינץ נעסאכט׳. ער װיל נישט םיטגײן מיס אלע םתים לויט דעם בדחנס באפעל, ער קערם זיך אום אין גריב ארײן אין װארנס די מתים: אי- גיים בלינד, איר זייענו װ־נם, שנײדן װןם איר ש*נד!' די מתים לןןזן זיך בלענדן פונם בדחנם הבטחות. דער קאראהאד פין די פארפרוכנעטע עולם-התוהו• געשטאלטן יאנן אן אן עיפושדיקן שימל-ריח. אין די גרינט־ שטריכן איז דער מתים־שםײגער ענלעך צו דער קעגנװערםי■ קער ײדישער װירקלעכקײט (פין יענער צײט, װען ,בײנאכט׳ איז געשריבן געװארן). ס׳איז אפגעמעקס די גרענעץ צװישן לעבן אין סויט. סיאיז שװער זיך פאנאנדערציקלײבן, װו ס׳עקס זיך די .לעבעדיקע׳ װירקלעכקײט אין װו םיהײבס זיך ןןן די ג ע א נ ס ע װירקלעכקײט. עם סילט זיך ײדיש־פוילישע אטמאםפער, ם׳הןןט אויפגע־ װאכס די עדה פון די פאנשטשיזנע־ײדן, װאס זענען נעװען א שפילכל פאר דעם פריצס קאפריזן. יעדער לויפט זיך אין זײן װינקל. דערמןןנם זיך אין דערקענט דאס זײניקע. דער םענער־עולם לויסס אין שול, ארײנכאפן א מצװחלע. דער בדחן שטײט װײטער א צעשײ• גערטער אין קןןן נישט געםינען דעם שם־הםפורש, בכדי צו