Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1020

52 ליטערארישע בלעםעד סיסו פרוג אלס פאל־־קס-דיכטער ערינערונג אוץ כאראקסעריססיק שמעון דובנאװ נערלין דאזיקער אוםשולדיקער זאך, א״ן װעלכער םין רעם זש.*־גאן האט מען טאקע - אין א געװיסן זין — ,ןפגעלאכש׳, איער מען זזאט אויך באװײנט די, װאס רעדן זשארגאן. און דאס — מיזס איר דאך מורר, זײן — ד,אט גארנישס בו סון ם־ט ד<ם. װאם םישרײבט דער ,הויז״םרײנד*. איך האב ערםילט פרוגם בקשה—אויפצוקלערן דןןס מ־ס• פארשםענדניש אין מײן קריםישן ארטיקל װעגן דעם ,הויז• פרײנד• אין ,װאשכאד״ (יולי 1889). םין דעם פארענטםערן זיך זעס מען, אז פרוג האס קײן בײז דעם ,זשארג&ן׳ נישס געװונסשן. װירקלעך האט ער די םאלקסשםראך שטארק ליב גע• קריגן. נישט נאר געלאכט, בדחנות געמאכט, הןןט ער אויף ײדיש, נאר אויך געװײנב, באזוננען זײנע טרױעריקע איבער■ לעבינגען. אין דעם זעלבן יאר האט ער געשיקס םארן צװײטן באנד שלום״עליכמס ,פאלקם־ביבליאטעקי אן אויטאביאנראפישן ,בלעכל וידוי׳: ,װי םויל אין זי טלןפע־יק קרי5; די םענ, זו גיך אבןר *ל-ען די יארן! ז״ם, זיימ אױ נאך ביז אום עק םון מ־ן זענ, אין זעט װי איך ב־ן שוין *אדחשכש נעזא־ן! געבוינן דער ריקן אין נדױ איז די האר, בארשדוקנם די ב#קן, אין קנײטשן דער שםערן, די אויגן שארםינק״ם םין ביםערע טרע־ן.. אך, בדידןר' םיד נײם נא־ דער דרײשיקטםע־ שפעטער, װען עס האבן זיך באװיזן די פזןליםישע בלעטער;,פרײנד׳ 1903 און אנדערע), הןןט זיך םרוג נ־שט אײנמאל אפגערוםן אויך אויף פןזליטישע געשעענישן. מען האס אים אפט םארגעהאלטן, װאם ער האס נאכן קישענעװער פןנ• ראם גערופן נאר בו רחסנות (.ניט די סויטע אויף תכריכיש, ג־ט די לעבעדיקע ברויט!'), און נישט צום קאמף און נקטה, װי דאם האט געטון ביאליק אין ,משא נעמירןןװ״. אבער, עישטנס, דארף םען דןןך געדענקען פלעװעס שרעקלעכע צענזור, סון װעלכער ביאליק האט זיך ארויסגעדרײט נאר דורך דער נעמ־ראװער מאםקע פון גזרת־כמעלניצק־: צװײסנם, הןןט דאך דער זעלבער פרוג, װזןם האט אין יאר 1903 געשריבן: .שלאף איז אונזער האנט צו שטרײסן׳, אין צװײ יןןר ארום, אין רעװאלוציע־יאר 1605, נאך די אקשןןבער־פאנרןןמען. גע• לאזט פון זיך הערן גןןר אנדערע װערטער ו״םרײנד׳, 27־טן אקטאבער 1905. אונטער דעם טיטל: .ס איז צײס!'): ....א־ן רוםלאנד איז ױם־םיב: קס גדײש ז־ך, עס גײם דאם לאנד צו א לעבן א נױעם... עם סזןבט אין א יײנןר אזן ליײשיקןר פלום רע־ ןננןל פון *־יהײש אין םרידן — אין םיבנזײז נוםט זיך דאם ידישע בלוט... ײעם םויט.איז ד־ פ־ײהײם נענעבן, — דןר ידישן־ נאםןן צו שאנד און צו ששאם און הםקר דאס ײדישע לןבן... חב־ןם אין ברידער! דיןפןנםםןדן *ילט פין קלאג און נןבעש איז אריבעד, נןקיםןן די צײם צו *אלן אןן שטרײט, נאר פאלן — זי שטשון הנבור... אײן גזאליע *ון צארן זאל זידן, אײן שםדאס זאל *ליםן אין אונזער ושםה, םרוגס באדײסונג פאר אינזע־ דיכטונג אין דער פאלקפ־ שפראך ה^ם מען נישט גענוג אפגעשאצט. זײן ראלע אלס ערשסער ײדישער ליריקער אין דער רוסישער ליטעראטור האט פארשםעלט ,׳אר׳ דעם עולם זײן פיאנערישן אויפטו א־ן ײריש. בשעד, פרוג האש אנגעהויבן שרײבן ײדיש, אין פעםערבורנער ,פאלקםבלאס׳, האט ער געהאט פאר זיך א מיססער: דער געקרוינטער העברעישער דיכסער פון יענער צײט, יהודה לײב גןרדאן האם אין 1886 אפנעדרוקט א קלײן ביכל ,לידער אין דער פאלקכשפראך״ מיש דעם נאמען ,שיחת חילין-, ד.ה. פלוידערײ, שמועסן מיס פראסכאקעס, און גראר אין דעם דאזיקן ביכל געפינען זיך עטלעכע פערלען םון אםתער פאלקס• דיכסוננ. אזוי הןןט אויך םרוג, װאס איז צו יענער צײס שוין געװען ארויםגעפירס אויפן רוםישן פארנאס דורך גרויםע רוסי■ שע קריסיקער. ,אראפגעלאזך זיך אויף א װײלע צום .זשאר• גאן״, אנגעהויבן לײכםזיניק, פעליעטןןניסטיש, אבער שפעסער געװארן אלץ ערנסטער און סיפער. א װארעמער שהראם פון דער פאלקם־נשמה האט אים ארײנגעצויגן, האס באלעבט זײן שפדאך, באםליגלט זײן לירישן געדאנק. עס האבן אים נאר געפעלט נןןך א צװאנציק יאר לעבן. כדי אויםצוהויבן זיך אין ײדיש אײף דער הויך פון זײן רוםישער ליריק. צו יענער צײט איז שוין געװען אזא מאדע: װען א בא• קאנטער שרײבער אין א מױחםדיקער שפראך — רוסיש ןןדער העברע־ש — האט ןןנגעהויבן שרײבן ,זשארגןוך, ד,$ט ער גע■ םוזס אביסל אפלאכן פון דער נעבעכדיקער פאלקסשפראך. אזא םנהג איז געװען אײנגעװארצלם אין צעדערבוים־לעװיס פעטער■ בורגער ,פןןלקםבלאט׳. םפעקםןור און שלוםיעליכם, װאס הןןבן געשריבן אין .פאלקסבלאם', האבן נעבעך געמיזט אױםהערן נישט װײניק אזעלכע קוןמפליםענטן םון די באלעבאסים און םין אראפגעקומענע ליסעראטור-גענעראלן. םרוג האט אײך םקײם געװען די מצװה אין האם אין אײנעם פון זײנע פעליעסאנען אין ,פאלקםבלאט׳ אביסל חוזק געמאכס פון דער .זשארגןןנישער מוזע׳ — .אן אלםיטשקע פריםע ײדענע אין צעריםענע קלײרער, סארגןןסענע מיט שבת־ סשןןלנט אין װאקם פון הברלה־ליכש״. דערויף האט ער באקו• מען א שארפע תשובה אין ספעקטארם .הויז־פרײנד׳ פון אײנעם שסארקמעשן, װאס האט באשולריקט פרוגן אלם םײנט פון דער פןןלקם-ליטעראטור. פרוגן הןנס דןןם פארדרןןסן: ער האס עס גארנישס אזוי שלעכם געמיינט אין גלאט אזוי אביםל לצנות געמאכט. אין א בריװ פין 15־טן מאי 1889 שרײבט ער מיר (איבערגעזעצט פינם רוסישן ןןריגינאל): .אין ,הויז־פרײנד״ איז געררוקט, כמעט אויבנןן. א זײער קיריןזער םעליעטאן. װי מען האס מיר שוין געגעכן א חלק דעדפאר, װאס אין םײן םקיצע ,לידער פון דעם ײדישן זשארגןזן״ האב איך אויםגעלאכט נישט נאר דעם זשארגאן, נ$ר אויך אלע, װןןם רערן אויף דעם לשון. ד. ה. די גאנצע כנסת־ישראל. מיר דוכט. אז איר. םרײנט, הןןט מײן םק־צע נישט געלײענט. דערים שיק איך אײך אן ןןפדרוק פון דער •) וין בין ,וין .זשארנןן״ 1י ױדי*״, װאס יערא״נם *יננ״כן *ין קיאנקין-סאייאנ.