Literarishe bleter · 1928-12-28 · 52 (28.12.1928) · p. Seite 1019

)019 לימלרורישע בלזיםער 52 זא ערד, םיל שטײגער םון ײדישן פעסאראפיע. א שרײפער מיט טיםן הימןןר. ד*ר ש ל מ ה פ י ק ל — א זשידנאליסט אין גלענפנדיקער םאמםלעםיםט. דןןם איז דער פוזאמענשטעל םון דער ײדיש־רומענישער ליטעראטור-גריפע, װןןס םיר װײםן װעגן איר פמעט װי גןןר• נישס. די ריםעניש ײדישע ליטעראטור׳גריפע איז א גרוםע פין ל׳ו-ניקעם. װןןס דארםן ערשט ״נתגלד,* װערן. װער איז שולדיק אין דעםז — אין רומעניע גוםא פאשולדיקס מען די סחוץ־רומענישע ײדישע ליסעראטור־פענםרען. דןןרטן זןןל שטײן. הײסס עס. א סדוםיפעטל פאר םרעמדלענדישע ײדישע שריםסשסעלער. סיפעלט אויפםעדקזאםקײם פאד נײע נעמען, מיפרענגט אויך ראיות: דער און דער האט געשיקס עפעס גים דרוקן אהין אין אהין. הןןם ער גישט זוכה געװען אםילו אויף קײן ענטסער. אפער דןןס איז נישט אלץ. און דער אמת איז: די רוםעניש־ײרישע ליטעראטן־גרופע איז פעיקר אלײן שילדיק אין דעם, װןןס זי איז נישס גע• נוג פאקאנט, װײל זי הןןט איזיס ארויםגעװיזן א פםירושע טענדענץ פון סעפארירן זיך, פין אפפוימען זיך, םין ״מאכן שפת םאר זיך*. דער מוםר־השכל איז.- דער םאל מיט דער רימענישער גריפע דארף אינז דינען אלס בולטער פאװײז, װי שעדלעך סיאיז די אלגעמײנע דערשײנונג םין םעפארירונג אין אונזער ליטעראטיר-װעלט. װי שעדיעך ס איז די טײלינג לויט געאגראפישער ליניע, לויט ,װערזשפלאװע׳־גרענעגן אינזער געאײניקסע װעלס־ליסעראסור. פאן ״ — — — — — 4.20 אויסשליסלעכער םארקויף קןןאפ. *פיכער*, װארשע אדדעם: .ס2 (>1<*ס1ס'א סי.י\520ז3׳\\ ,"ת€י1סץ8, .37)61ק5 םוןװ געלד 13.196 .ס .א .*ז פארל־יאג ב•?לעצהין, װיל־^נע די אכאנןנםן נוון ד• .לים• בלןםןװ• קאנןן באקיםען דאם פוך ןןנשסןןס 7.50 פלויז םאר 3.20 גילדן 01 םא־םא נאך 60 ג־אשן דל הנחה איז נילםינ אין םשך םין חודש יאניא,־ אדרעם םא־ בריװ .ס2 1ז(׳״16סא ,סיאס/גתס^ ,"ז6ו1סץ8״ אדרעם םאר געלם 13.196 .0 .>1 .ק ן־שט דןדשינןן דאם בא־יםםן װןרק קאאפעראטיװ ,פיכער*, װארשע ארפעטן אויםן געפיט םון קינדער־ליטעראטור. כיװעל נישט איפערטרײפן: ער איז פײ הײנטיקן טןןג דער פעםסער קינדער• שרײבער פײ אונז. לױס זײן אינסואיפיע און םארשסענדעניש םאר דער קיגדערשער (םפעציעל םון ײדישן קינד) נשמה, האט ער גאר קײן גלײכן נישס. און אט דער שטײנפארג, װןןם האט שוין. אין רעזולטאט פון 20<יזןריקער ליטערארישער םעטיקײט. מאטעריאל, לכל׳הפחות פאר א *ענפענדיקער זאמלונג — איז װ ײ נ י ק פאקאנס מחוץ רומעניע. אים קען ח. נ. ביאליק. װןןס האט אים אמאל איפערגעװאלט געפויגן (און נישט איבער• געצויגן) פו דער העפרעישער ליסעראםור. די פרײטע ײדישע ליטערארישע עםנםלעכקײט קען אים נישט• און יעקב שטערנפערג — א דיכטער םון גןןר גרויםן שװונג, װעמענס ןןרט ם א־ז. זיכער, צװישן די םײנסםע ײדישע דיכטער. א ראפינידסער. מיס א ט־פן און פסרטיפסן ליריש־אינטעלעקסועלן אינהאלם, א מענטש. װןןם שאםט שוין אין משך םון א 15 יןןר אויף םארשײדענע געביסן: אויםער ליריקער, איז ער דראמאטורג (אין משך םון 2 יןןר כסדר, אין דער צײם פון דער דײטשער אקופאציע אין רומעניע אנ• געםירט א ײדישן רעװי־טעאטער, װו ער איז געװען נישט נאר דער רעזשיסער, נןןר אויך דער אויסשליסלעכער םאר• םאםער. זײן רעװי־סעאםער, יןןרן פאר דעם ,אזאזעל* און .סםבטיון*, הזןט געהאם געװאלטיקן דערםןןלג בײם עולם און בײ דער פאכםענישער רומענישער פרעםע. רעזשיםער;געװען קינםטלער־שער לײטער םץ דער ,װילנער סרופע* בײ איר זײן אין רומעניע, געשסעלט עטלעכע מאדערנססע אויםםידונגען — דאס דערםןןלג־שםיק םון .װילנער־סרופע׳־רעפערטואר — ״דער זינגער םון זײן טרויער*, למשל, איז שםערנבערגס רעזשי, האט רעזשיסירם אין א רומענישן טעאםער און איז אין דער רומענישער טעאסער-קריטיק אזוי ןןנגענוםען, אז זײן ״חתונה׳• אויםםירונג — ,די חתונה* פון גןןגןןל — הןןם לעצםנס א רו• םענישער טעאטער-קריטיקער געשטעלט העכער םון דער זעלביקער שטיק־אויפפירונג פײ דער פראגעי ןןפטײלונג םון מזןםקװער קינסטלערישן טעאטער), לעצטנם םארנעסט ער זיך מיס א נײעם געביט — םיט סצענארן םאר םילם־אויפםירונגען. צו דעם צװעק זיצט ער איצם אין בערלין. פארבי לאזאריאנו — אײנער פון די פאדײטנ■ דיקססע רוםענישע ליטעראסור־זײלן, א ליטעראטור־קריטיקער און םןןלקלאריסט, הזןס די לעצטע יןןרן—אונסער שטערנבערגם השפעה—זיך גענוםען איגטערעםירן מיט דער ײדישער ליטערא• טור. םאר דער םארהעלםניסםעסיק קלײנער צײט, װןןס אים איז ײדישע קולסור געװארן נןןענם, הןןט ער שוין, װי א װיר• טוןןז, פאװיזן אויםצוטון װונדער. זלמן רײזען, װןןס הןןט זיך פאקאנט מיט זײנע זאמלונגען םון ײדישן םןןלקלןןר אין רוםעגיע, האס דערקלערט: .לאזאריאנו — דןןס איז א ײדיש• װיםנשאםטלעכער אינסטיםוט אין אײן פערזןןן*. דער בעםטער קענער םון ײדישן סעאטער אין רומעניע אין זײן רומסולער געשיכטע פון װעלװל זפארזשער ןןן, זאםלער און באארבעטער םון אלע םינים ײדיש־רוםענישן פןןלקלןןר. םון אים איז זיכער פיל צו דערװארסן םאר דער ײדישער שפראך־װיםנשאפט און געשיכטע סון פןןלקלאר. איציק מאנגער — נאך א ױנגער. און א טאלענ• טירטער ײדישער דיכטער. א םײנער פאלאדן־שרײפער םון נײעם סטיל. משה אלםםאן — א נןןװעליסם םון דער פםיכןןלןן־ גיםטישער שול. הגם אין זײן שרײבן דאםינירט די סרןןבלע• מאטיק, איז בײ אים פאראן םיל אײנגעװןןרצלסקײט אין שװארצ•