Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1009

1009 ליטערארישע בלעט?ר 51 זא דרײ יאר ײדישער װיםנשאפטלעכער אינםטיטוט סונג םון יארבוך איז נאך גרעסעי, װען םיר נעםען אין גאסראכס, אז ביז אי*ט הןןנן פיר אין ײדיש אזא האנסגיך גישש געהאט. װען םיר װעלן נאך דערםאנען װעגן םיזײ םין אינססיסוס (דערין דער טעאסער־םוזײ א״נ םון אסתי-דחל קאפינסקי), איביװ און ביבליןןסעק, װעלכע האבן זײער םיל װערטםולע םאשעריאלן, װאש אנדערש-װו האבן מיר עס נישט, דאן װעט פאר יעדן אײנ״ ביקן קלאר װערן, װאם םאר א קאלןןסאלע ארבעט דער אינםסיםום סום אױף. לאםיר דערצו ניש• פארגעסן, אז די גאנצע ארבעט םון אינסםיטוט האט געקאסט םאר דער גאנצער צײם סך־הכל בערך 50.000 גילדן, בעת לויטן •ראיעקם םון נחום שטיף, הןןט דער בודזשעט םוך אינםטימום נעדארםס באטרעםן בײ 200.000 גילדן יעדלעך. עס זענען נעװען מאםענטן װען ס׳איז קײן אײן פרוסה נישם געװען אויף רי נויטװענדיקםשע הוצאות. דאם האט, םאר• שסײס זיך, שסארק טארםאזידט די אדבעם, און אויב םיר האבן דאך צו פארצײכענען אזא גרויםן אקשיװ אין דער ארבעס ״םון אינססיסוט, איז עס צו פארדאנקען בלויז דעם איפשסאנד, וזאס די אנפירוננ םון אינםםיטוט הןןם געאיבעט גאנץ אוםזיסט. דןןם- זעלבע א גרויםער טײל םון די סעכנישע םיסארבעשער, אין די איבעריקע האבן זיך באגנוגנט םיט א גאנץ פינימאלן א<צאל. לעצסנם םירט ןןן דער אינםטיטוט אן אקציע, פיםן צװעק זיך צי םארזיכערן כאטשבי א פיניםאלן בודזשעט אין נישט זײן אננעװיזן בלויז אױף דער ציםעליקער אינםערשסיצינג םון זײגע םרײנד, װי ביז איצט. אדאנק דער ענערגישער םיסהילף םין זײנע נעסרײע םרײנס אין די םארשידנםםע שטעט און שטעטלעך, הןןם זיך דעש אינסשיסוט אײנגעגעבן צי באקיפען געװיסע סובםידיעם פון די םאגיסטראטן אין ביאליםטןןק, גראיעװע, גראדנע, װאיקא־ וױםק. הױביעשויװ, טערעספאל. לןןדז, לידע, לויצק, םעזריםש, פלאצק און קאװעל. םון די קהלות האבן באשסימט םובסידיעם װין, װארשע אין קוסנע. די אסיננירטע םיםעס זענען אפת קלײנע. דאס, דארף מען אבער האפן, איז נןןר אן התחלה, אין אין פשך םון נײעם יאר װעלן צוקיפען א גאנצע רײ נײע שטעס, אויב נןןר אוםעטום װעלן די םרײנד םין אינםשיטוט נישס קארגן קײן מי אין צײס, געדענקענדיק װעגן די גרויסע צילן, װזןס דער אינםטי״ סוט שטעלט זיך. פיס דער דןןזיקער הןןפניננ םרעט דער אינםטי- טוט ארײן אין זײן פערסן ארבעטם-יאר. צים סוף װעלן םיר ציגעבן. אז ןןנשסאט די צװײ ציםערן, װאס דער אינסטיטיט האט געהאט פיט א יא־ צוריק, האס ער שױן איצט 6 און אין אײניקע טעג ארום קוםען צי נאך 5 ציפערן (אין דער זעלביקער דירה אויף נרוים •אהילאנקע 18 אין װילנע), װו עס װערט איצס דורכנעפירט א רעכאנס. מיס אײן װארס דעד אינםסיטוט װאקסט םין סאג צו טאג סײ אין איכות, םײ איןפפות, נישט נעקוקט אויף דער שװערער םינאנציעלער לאגע. ער ריםט ארוים םיײד בײ אײגענע, באװונדערונג בײ סיעסרע. הײנס װי װאלט שוין אויםגעקיקם די ארבעט, װען דער בודזשעס װאלס געװען פער-װײניקער געויכערט. זאלן עם די םרײנט סון אינםםיטיט איס־זטים און שסענדיק געדענקען, און דאן זענען מיר זיכער. אז דעם 5-טן יארטאג װעט דער אינסט־סוט םײערן אין אן אײגענעם בנין, װו עס װעס נע״ עםנט װערן די ערשסע ײדישע הויכשול. פארלאג ב-יהלעצסיך, װילגע ערשט דערשינען י. א פ א ט א ש ר ב י 'א נ ס ע (נןז־יעלן) ■י־ײז 6.50 זל• הוי1ס.**רקויף מ2וז(/י\^1 ס'\ז ,8׳״528ז8^,"ז€ו1סץ8״ .2)>!6ק5 ם*ד נעלט: 13.196 .0 .א .*ז אין דעצעמצער װערס 3 יאר, זינס עם איז צוגעטראטן צו זײן אײגנטלעכער ארבעס דער ײד. װיםנש. אינסשיטוס. פיר פירן דעריבער אונטער א קורצן םך הפל אונטער זײן טעםיקײט אין םשך םון דער לפי״ערך קורצער צײט. נישט געקוקט דערויף, װאם די גרינדער םון אינםטיטוט זענען צוגעטרעסן צו דער ארבעם אן א נראשן נעלט, האס זיך אײנגעגעבן זײער סיל אויםצוסון אין״םשך םון די דרײ יאר. די עטנאגראםישע קאםיםיע האט אויםנעז״אפלט א קאלאסאלן מאםעריאל. עם זענען שוין אינװענטאריזירס איבער 40.000 נוםערן — גלײכװערטלעך, לידער, אנעקדאטן, לעגענדעס אא״װ. נאך אײניקע סויזנס דארםן אינװענסאריזירס װערן. דער עסנאגראםישער םארפענ םון אינסטיסום איז לויט זײן צאל און סארשידנארטיקײס אײנע םון די רײכסםע קאלעקציעם םון דעם פין. די עטנאנראםישע קאמיםיע האט עסלעכע הונדערט זאפלער און קארעםיאנדענםן פמעם אין אלע לענדער, װו נאר ײדן געםינען זיך. די עסנאגראסישע קאפיםיע איז א צװײג פון דער פילאלא־ גישער םעקציע, װעלכע האט אויך אחוצרעם צו פארצײכענען ״װיכ- טיקע אויםטוען. זי האט זיך געשטעלם אין םארבינדוננ םים די אננעזעענםסע ײדישע״און נישט-ײדישע נעלערנטע, װעלכע ארבעטן אויסן געביס םון דער ײדישער םילאלאניע, אין םים נעםײנזאפע כוחות ארויסגעבן 3 בענד שריפטן (צוזאמען בײ 1700 שפאלטן גרויםן פארםאם), א־נטער דער רעדאקציע םון ד*ר מ. װײנרײך און ז. רײזען. אין די שריםםן נעפען אנטײל ד״ר ב. װאכשכײן (װין), ד־ד ם. װײנרײך (װילנע), י. ל. כהן (נױ-יארק), ד*ר א. לאנדוי (וױן), דניאל לײבל (תל אביב), נחםן פײזיל (װארשע), ש. נינער (נױ-יאדק), פאקםעדיק (װילנע), נחפרילוצקי (װארשע), פ־אם. ד*ר א. ראבאק (קעםברידזש), זלםן רײזען (װילנע), ד־ר י. שאצקי (נױ״יארק). נחום שסיף (קיעװ), פראם. װ. שסערק (יענע) און א רײ אנדערע. די עקאנאםיש ״ סםאטיסטישע סעקציע האט אין יאר 1927 דורכנעסירט אן אויםפארשיננ װעגן דער עקאנאמישער לאנע םון די ײדן אין פוילן. די״ זעלבע סעקציע םירט דורך אן אױםפאישוננ װעגן דער םאשעריעלער לאנע םון דער ײדישער אקאדעמישער ױננס. די סעקציע האט אמיםנענעבן דעם ערשטן באנד םון אירע שריססן מיט ארסיקלען םון יעקב לעשטשינסקי, ■ראפ. שםעון דובנאװ, י. קאראלניק און אנדערע. דער באנד האלס בײ 600 שפאלסן גרויסן סארמאט. די היםטארישע סעקציע ם־-־רעלדיקט איצט דעם זאץ םון איר ערשטן באנד שריסטן, װעלכער האלס 45 דרוקבויגן גרויסן סארםאט. אין דעם באנד װערן סארעםנשלעכש א רײ װערטסולע ארבעסן םון אונזערע אננעזעענסםע סארשער אויף דעם געביט סון ײדישער געשיכטע, װי א־יך א גרויםע צאל בױ איצש נישט םארעסנטלעכטע װיכטיקע דאקוםענטן. םון די לעצטע דארף דער• םאנט װערן דער ,פנקס אנידת הםוציאליםטים העביים בלונדון*, געגרינדעט םון אהרן ליבערםאז. די וסיכאלאגיש - פעדאנאגישע םעקציע האס זיך ארגאניזירט שפעטער װי די איבעריקע סעקציעס. זי אנט- װיקלט לעצטנס אן אינםענסיװע ארבעט בײם ואםלען םאטעריאלן צו דער געשיכסע סון דער ײדישער •עדאגאניק און טרעט ביס- לעכװײז צו אויסצופארשן די לאנע פין דזם ײדישן קינד, לויט די נײםםע װיםנשאפםלעכע פעטאדן. די ביבליאגראםישע צענסראלע רעניםטרירס דאס געדרוקטע ײדישע װ״ארט סון דער גארער װעלם, םײ סון ביכע״ר, סײ םון צײטשריםטן און צײםונגען. ״ די טעג איז ארוים דאם בי- בליאנראסישע יארבוך םאר 1926—1927, װאס גיט אונז אויף 480 עננ־באדרוקסע זײטן א םולע רשיםה םון די סעריאדישע און אײנםאליקע אויםגאבעם, װאם זענען ערשינען אין יאר 1926, סון די סעריאדישע אויםנאבעס ״ װאם חאבן אננעהויבן ארויסצונײן אין יאר 1927 אין םון די ביכער, ״װאם זענען ארוים אין יאר 1927. אין יארבוך איז דא ארובריק אינטערן נאםען .װיפנשאםט, ליסעראסור און קינסם אין יאר 1926*, רשיפה םון פעריאדישע אויםגאבעס אין אנדערע שפר״אכן, װאס קיפען אן אין דער ביבליא- נראםישער צענסראלע און אנדערע װיכסיקע ידיעות. די באדײ-