Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1010

51 זא ליםערארישע בלעטער 1010 דער צעניאריהער יובל־ פרן ״ד־זבימד־ז נחמן מײייל/װארעע און דא האט געשטעקט די סראגעדיע םון ,הביםה״. א סעאטער פון גלענגנדיקן קאלעקטיװ, שון הארמןןניזירטן אנםאמבל,— און ציליב דער שפראך נישט געהאט קײן לעבעדיקן קןןנסאקס םיטן עולם. נישט אײן מאל האט מען אזוי, אויף סיר אויגן, גע• קאנס דערשפירן בײ זײ ןןט דעם טראגיזם םון שפילן פאר אן עולם, פון װעלכן דער רוב םארשסײט נישט, װאס ס׳רעדט. און מסתמא נישט אײן מאל האס זיך בײם אםתן ״הבימה׳־קינסט• לער, צוזאמען סיס דער באםרײסער באװעגונג, געװןןלם אויך באפרײען דאס געשמירטע מויל און װערן רעדעװדיק און װערן פארשטאנען דורך דעם עולם, װאס הןזם על־פי-רוב נןןר געגאפט. געקוקס און געגאםט. און װאס נאך: דער רעפערטואר גוסא הןןט דערצו םחײב געװען. — דער רעפערטואר. װאס איז געװען א ײדישער, פונם ײדישן לעבן גענומען, םונם ײדישן מויל. אין אנ—סקיס ,דבוק׳, אין שלום־עליכמס פאר סצענעם, אין לײװיקס ,נולם׳ און אויך (אבער װײניקערז) אין דוד פינסקיס ,דער אײביקער ײד*. דער ,דבוק׳ איז אויםגעקנאטן מיט דער ײרישער ײדיש• קײם, מיסן ײדישן בית־המדרש, םיט דער ײדישער מעשה, מיט דעם ײדישלעכן קנײטש און קרעכץ, — און װי אומנאסירלעך קלינגס דאס אלץ בײ די ,הבימה׳־קינםטלער. װאס האבן דער• נרײכט אין זײער שפילן און צוזאסענשפילן אזא הויכע ק־נסטלערישע מדרגה. םײדן אין דער אויםערלעך-געפוצטער, אפערעטע־מעלאדראמאטישער פיעסע ,חלום יעקב״.—דארם הןןם די געקינצלטקײט און אומנאטירלעכקײט םון פרעמדן לשון אזוי נישט געשטערט, נישט שאקירט. ןןבער אט די זאך האס נאר געבלענדט מיט קאלטע פײערן אין רער ״הבימה׳. און די אמתע התלהבותדיקע טעאטער־עבודה הןןבן די ,הבימה׳־דאװנער געפראװעט גראד אין די ײ ד י ש ע פיעסעס, װןןם ס׳איז נישט ןפצוםײלן פון יידיע. און דאס איז נישט בלויז אויםערלעכע שפראכןיפראגע. ס־איז סיל טיפער. דער הײנטיקער ײד (אפילו מיס זײן העברעיש) איז זײער װײס פון די ביבלישע מאטיװן. םון דער ביבלישער און נאך־ביבלישער תקוםה עס איז נישס אזוי לײכט אראפצו• ש״לן די דורות־הויטן, װאם זענען ארויםגעװאקסן אויםן ײרן אין משך פון יארהונדערטן. װיל מען ארויםזינגען און ארױםי טאנצן פון אינעװײניק ארויס. מוז מען שעפן םולע הויםנם פון דעם ,גלות׳־לעבן. װעלכן מ׳װיל אזוי לײכט ארויסװארצלען, אפמעקן, און עם געלינגם טאקע נישם. אם האבן די ארץ־ישראלים נישט אויפגעהערט ארויסצוטרעטן קעגן דעם הבימה־רעפערטואר און געװאלט אנבינדן דורכוים .אײגענע׳ פרןןדוקציע... ןןבער גראד אין תל״אביב האט דער ,הביםהי־קזןלעקםיװ לעצסנם געארבעט און אויפגעפירט שלום־עליכםם א פיעםע ,די גןןלד• נרעבער׳ (״האוצר׳), און װידעראמאל װי באשסעסיקס, אז דער קװאל פון שאפן איז אין ײדישן. אין דער ײדישער ליסערא• טוד מיס אלע אירע ״דישלעכע אנטפלעקונגען, אײגנשאםםן און באזונדערקײטן. דאס ײדישע מאנט בײ די ײדן־קינםטלער זײן חוב. און װי אמתע קינסטלער צןןלן זײ מיט דער פולער, נישט־גע• פעלשטער מטבע, הגם אין העברעיש. — ד י און נאך געדאנקען גײען ארויף אויםן זינען, 'בעת די םײערונגען םון דעם צעניןןריקן יובל פון דעם ,הביםה׳• די ,הבימה׳ — דער םאסקװער העברעישער טעאטער. איצט אין תל-אביב — םײערט הײנטיקע װןןך זײן צעניאריקן ױבילײ. די ,הבימה• האט םאר >ןט דער קורצער צײם אדורכ־ געםאצס גלגולים, — אויסערלעכע און אינערלעכע איבערװאנד• לונגען,— און די װעגן אירע און די אומװעגן זענען ביז גאר מערקװירדיק און באלערנדיק. קודם־בל די שעטנז־פאר (און נישט אײן פארז): העברעישער םעאטער א־ן מאסקװען העברעישער סעאסער און ײ ד י ש ע ר רעפערטואר, ײ ד י ש ע ר טעאסער און נ י ש ס ײ ד י ש ע רעזשיםערן-רבײם. אױך דער ײדישער טעאסער ד.אט פיל שװעריקײטן און שטרויכלונגען אויף זײן װעג םין אנםפלעקינג. מ־מאטערט זיך ארױסצישלאנן דעם אמתן ײדישן טאן, דעם אמת־ײדישן אינ־ האלט, די אמתע ײדישע האװאיעס אין באװעגיננען. גאלדפאדן, גאדדין, שלום־עליכם, פרץ, פינסקי, הירשבײן, אנ—סקי, אש, — דןןם זענען נישט נןןר שםופעס פין אנטװיקלונג, נאר אויך פון פארכישוםסן קרײז, װו מיװערט אססםאל פארדרײט אין סאר• פלאנטערט ןןן אן אויסװעג און אויסקיק. אפסמאל מײנט מען, אז מ׳האלט שוין אױפן ריכטיקן װעג, פליצים אבער קערט מען זיך אום ציריק און מיהײבט אן אלץ פינסנײ פונם סאמע אנ• הײב, אין מען פארמעםם זיך װידער גאר אויף אן אנדער אוםן, אויף נײע ריכסליניעס. די לעצטע יןןרן פין בעסערן ײדישן טעאטער אין םאסקװע, נױ-יןןרק, װארשע, מינסק, מיט זײער א ל ס ן רעפערטואר אין נ ײ ע ם צוגאנג — באװײזן אין איבערצײגן עם. אבער אײנס איז דא קלאר: דער ײדישער םעאסער װאקםט אויף נאטירלעכן בןןדן, װןןרצלט זיך אויף באםרוכפערנדיקער שװארצערד סין לעבעדיקע סןןלקם־מאסן, פון לעבעדיקער שפראך, סין לעבעדיקער ליסעראטור, סון לע• בעדיקן שטײגער. גןןר ןןן אן ערך שװערער און פארװיקלטער אין אומ־ נארמאלער איז דער ,הבימה׳־װעג. קודם־כל — עקשנות אין צי• להכעיםדיקע עקשנות גרןןד װײל סיאיז אוםנאטירלעך און ם׳איז אויף צו־להכעיס די אלע מעגלעכקײטן, הןןט געקאנס אויפ• װאקםן אזא פאנאטישע, אסקעסישע איבערגעגעבנקײט צו דעם אײגענעם ,הביפה׳־סעאטער. און אין דער םאנאטישער איבער• געגעבנקײם צו דער טעאטראלער עבודה ליגט שוין א שטיק םון דער דערהויבנקײס, נשםה־יתירהדיקײט, יום־מובדיקײט, װןןס ןןן דעם איז סעאםער גןןרנישט. די ״הבימה׳-ארטיסטן האבן נישט סתם געגרײס פיעםעס און געשפילט זאכן, נןןר הןןבן ןןפגע־ ריכט עבודה, געדאװנט בדהילו ורחימא אונסער די פליגלען םון אײן רבין און א צװײסן רבין אײן פיעסע־תפילה און אן אנדערע. ״םיר זינגענדיקע, טאנצנדיקע ײדן׳ איז בײ די ,הביםהניקעם׳ קײן פראזע נישט, עס איז װןןר, טעאטער־װןןר געקנעט מיס ױם־סוב, סעאטער־עבודה מתוך גרויסער דער• הויבנקײס. און אזוי זענען דןןך זײעדע ״פעםסשפילן׳: ״היהודי הנצחי׳, .הדבוק׳, ,הגולם׳ און אםילו .הסבול״ און ״חלום יעקב׳. ןןבער... ןןבער םעאסער איז דןןך תפילה~ב צ י ב ו ר, טעא־ םער קוםט צו התנלות ערשט בײ דער באהעפטונג מיט מאסן.