Literarishe bleter
- Journal
- Literarishe bleter
- Volume
- 4 (1928)
- Issue
- 51 (21.12.1928)
- Date
- 1928-12-21
- Page
- Seite 1008 (sequence 12)
- Language
- Yiddish
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/4795427-8800953-8801016--04008-4799231- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
51 זא ליטערארישע בלעטער 1008 מײן קאפ אדירכנעסרןןגן א לאנגע שפינװענס, מיס זײדעגע קלארקײט אין זײדן-גלאנץ זיך געשיםט אין ליכטיקן לוםס• רוים... װי *ן אויסגעלאשענער זינען-שטראל, װאס קאן זיך *ים הימל נישט דערהויבן אין װאם קןןן אויף דער ערד נישט םאלן. זיװישן ערד-חורנן און לויסערן הימל אין רײנער דורכזיכסיקער ליפט הןןט דזןס שסינװעבס געשװענס, װי א שלענגעלע קעפלריק און װײדלדיק זיך באװענס... קעסל אהער, װײרל אהין, געטאפט לופם און ליכםיקײט, װי םאר• בלאנדזשעט, װי עפעס געזוכט, קןןקעסיש אהין-אהערן און גןןר פלוגלינג זיך א װארף געטון בװישן א גרופע בוימער אין זיך םארטשעפעט אן א בװײגל. בוגעגאנגען אין דערזען בוימער םיל באשןןטן מיט עסל און בארן, געלעכערטע פין םויגל־שנןןבלען... א םארבײטיק לעבן, א לעבן םין בוימער םון זיך און פאר זיך מיט םרוכטן, װאס הענגען און פוילן אויף בוים אין נװײג, װאס פאלן מיט קלאפ און שטילקײס אין םיט םויגל-געזאנג, םיס םויגל, װןןס שטײען און הענגען װי שװעםסער און ברידער פון באר און עפל קעפל בו קעפל, גוזאסען פון בוים און בװײג אויסגע• װאקסן. בװישן די בוימער א שפינװעבם דערזען, די גרױס װי א קײלעכיק אויםגעפלןןכטן טישטיכל. סאמע אין דערמיט איז זיך מאיעסטעטיש געשטאנען א שפין װי א זשאבע די גרוים, מיט לאנגע. לאנגע לאפעס. דערזען מיך, האס ער זיך איןןג• געטון און דאס גאנבע שפינװעעם הןןם א ביםער געםון. ןןבער איז גלײך שטײן געבליבן מיס אישוב, יא אנםלויםן, נישם אנטלויסן... די לאפעס הןןבן געקיקט, די לאפעס הןןבן גע- טראכט, יעדע לאפקע שפיביק, בויגיק און רירעװדיק, יעדער ריר האט געזןןגם: — שטיל.׳!! יעדע באװעגינג: — סויט!!! — װיסס; םימבןןל סון חורבן, שװארץ׳לאםיקע נשםה םון װיסטעניש... טשארטןןריסק!!! געלאזט זיך לויםן מיט װעג און ןןן װעג. און געדאכט האט זיך סיר, אז נןןך מיר יןןגס זיך נןןך ערדישער אוםעם און בראשיתדיקער תוהו-ובוהו. גוריק נעלןןפן, געלןןזט הינסער זיך א םארנאכסיקן מזרח און אנםקעגן א םריםןןרגנדיקן מערב, װןןם הןןט געשטןןכן די אויגן מיט זין אין ליכםיקײט... םין װײסע אין הויכע םרחקים הןןבן שטראלן געטאפם בױם און בװײג אין שטילן קלאנג םון אינטערגאנג, זיך געטובלם אין בוימער פארברענםע ןןן קןןרע, ןןן הויט, שװארץ װי סױט. איך בין געלןןפן, געלןןפן אױף םעלד־ברײטקײם און םעלד-פוםםקײס, אין א ים פון װילדע געװיקםן, בװישן גריבער אין קברים. אין געראכם הןןס זיך מיר, אז םתים אין קברים זענען זיך פין בית׳עולם בעלןןפן... אין זיך געלײגט איבער שטאט און םעלד םיט קבר-שװערקײט און קבר־שטילקײט... אייף אײביק פארטריבן לעבן אין לעבעדיקע, אוים שםןןס, אוים פעלר, א גרויס, אימענדלעך גרויס בית־הקברות... פארלאג ב. קלעבקין, ווארשע שוין דערשינען: פ. דהײלפערין ערשטע טריט כרעססןםןסיע פןרן זװדשן לערן״יןר פיי 6יל ןריגינעלע!ײכניעען פרײז 2,50 גילדן נשמה םון דעם חריב-געװןןרענעז ישוב אין בלןןנדזשע ארום דןן װי א נשםה אויפן קבר פון איר ןןפגעריםענעם גוף... אין זכרון שװימס ארויס אײן שטיב נאך דער אנדערער, אבער װו, אףיף װעלכע ערטערז... איך קאן מיך נישט אריענטירן: םארװאקסן אלע װעגע• לעך, אלע סטעזשקעלעך, געבליבן איז נאך דער שליאך, אבער אײך אים איז שװער בו דלרקענענען: ער איז פיל ברײטער געװןןרן, זאםדיקער, װי א בעאקערםער פאס ערר, אנגעפויזשט, אנגעשװאלן, שװארץ-זאמדיק, װײם-ערדיק, װי אײנגעשניטן פון רעדער און מים לעכער פארבליבענע םון פערדישע פים... זאמד און שליאך, אן שטאט און ןןן מענטש, ןןן װןןגן און פערד... בעאקערט מיטן קומען און אװעקגײן פון פרעמדע, װאס האבן נישט געקאנט די שסובער אין שטןןט, שטח און געגנט און איבערנעלאזם פאר אײגענע נישט גו רערקענען... םיט פײער און שװערד הײזער פארניכטעט און די ערד בע־ גראבן, באשפיגן מיט אײזן און מעש און געלאזט — געלןןזס א געאקערטן שליאך און בויםער פארשניטענע, און בוימער אויף די װארבלען פארברענסע. טשארטאריםק! איך דערקען דיך נישס!... געבליבן איז נאר דער הויכער גיגאנטישער קלויסטער, אן בלמים, מים לעכעד, װאס זען פון װי׳טן אוים װי שװאר• בע םארטרוקנטע װונדן. ארום אים זענען אויך געבליבן די הונדערט־יעריקע גיגאנטישע בוימער מיט די גרויםע דיקע בװײגן, װןןם יעדע גװײג םאר זיך זעט אוים װי א בוים... אײניקע פון זײ געלעכערט און בוגעסמאליעס, און אפגעברא־ כענע גװײגן. װאם זענען אויםן ברןןך געבליבן הענגען... גרויסע װונדן, א סך האלץ... װו נישט װו איז דער שםײנער־ נער פארקן ארום דעם קלויסטער בעשאסן. בעשמעטערט, און דער גאנבער קלויםטער־פלאץ באשפריבט מיט גרויםע שםיקער און קלײנע שטיקלעך ביגל, מיט דרײ הונדערם-יעריקע פאר־ שסײנערטע װאפנע מיט קאלך... אינעװײניק אין קלויםטער — חורבן.... װענט הויכע, װענט הוילע. םיט לעכער און םענבטער װי לעכער... אפענע טירן, ןןםענע םענגטער, אפענע לעכער׳ םול מיט גאז, פול םיט זון, פול מיט לוםס, הויל און ליכסיק, חורבן־פוםט, חורבן־לעער, ןןן קדושה, ןןן טומאה... און דארטן אויבן א הויכע. קײלעכדיקע קופאל־טיםקײט, גרויסע םיפע שפאלםן און גרויםע ריזיקע װונדן, גיגאנטישע, קלויסטערדיקע... — קלויסטער, װײםםו נישט װו זענען די פלעגער, װו מײנע בװײ בתי־מדרשים זענען געשטאנעןז מיס דרך־ארץ געקוקס אויף קלויסטער־חורבן. אויף קלויםטער-גאנגײם, אויף קלויםטער־גבורה. םיל איז דןןרטן חרוב געװןןרן און גןןרנישט חרוב געװארן. אינעװײניק איז גןןרנישם געבליבן און אלץ געבליבן. עם זענען געבליבן װענט און קלויםסער... אײביקע גבורה, אײביקע גאנגקײט... פארלאזט װענט מיט לעכער, קלויםטערדיקן דרויםן און װײסער געגאנגען. געקרןןכן גװישן בוריאן און אנדערע װילדע געװיקסן, איך בין פון קאפ ביז די םים באזעבס געװןןרן מיט .בערעלעך׳ און דרײ-סיסיקע שסעכלקעס תי קײלעכדיקע און דרײ-םיםיקע אינזעקטן. געבלאנדזשעט אויף ןןנגעשװאלענע עדטער פון הײזער פאדשװונדענע, םון הײזער פארברענטע און סמנים םון פײער און שרפה, אפגעקילט און אפגעװאשן פון בײס און רעגן... געבויגן שטוביקע בלעך און אײזן, דורכ• געװאקסן מיט גרןןז און דערנער... עדות םארבליבענע םון חורבן, פון הײזער און שטאס. א קאלטע שרםהו מיט שנײ־װײסקײס און אויר-לײכסקײס הןןט זיך איבער