Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1007

1007 ליסערארי** נלעסזר 51 זא *םין א עװײטן אינםערגאנג, םין נעמען אײף אײביק פארגעסענע, נעמען בעריםענע, אויף עולם־ועד בעגרןבענע... אותיות גרױ■ םע. װי אויגן סין א װעלם מיט מענטשן, װןןם זענען גװײ מןןל באגרןןבן געװןןרן און װילן דזןך נישס םארגעסן װערן... אויס קברים, אוים בית־הקברות. אויף אײביק זענען פארשװונדן נעװארן די ערטער װו מײן טאטנם און מאמעס בײנער הןןבן גערוט, א דןןפלטער יתום געװןןרן... בלײז די בוימער זענען םארבליבן און בװישן די בוימער טראנשײען, װאס לעבעדיקע האבן םאר זיך אויםגעגראבן אין הןןבן זיך בװישן םתים אין בײנער באהאלסן... נעבן די גריבער װאלגערן זיך בײנער װײםע, װןוס בלײכן זיך אײף ערד... א שארבן מיט יינגע װײםע בײן און גרויםע אױגףלעכער... עס האט זיך ןןנגעהײבן בו באװײון אײן בערגעלע שטײנער נןןכן בװײטן. בערגעלעך מיט בוריאן באװאקםענע אין מיט אנדערע װילדע געװיקסן כמעט אײן װוקס מיס מיר. אין בויסער א סך. װןןס הןןבן אמןןל בװישן הײזער אזוי םיל זיך נישט אנגעזען... פיל םון זײ מיט םארםםןןליעטע שטאמען אין בװײגן, װןןם ־ןןבן געגלאנבט מיט זײער שװארבקײט אנסקעגן דער זין, אויסגעזען װי אין שװארבן אטלעס געהילט... שטיל, א חרובדיקע שטילקײט... א שטילקײט םין א ברײט חריב־געװןןרענעם שטח... די ערד װי םיט ברעת באדעקט. די בערגלעך, װי מכוח;ןפגעריםענע, ארימגעװאקסענע מיט װיל• דע הןןר. װי א געליבסער דערקענט נישט זײן געליבטע נןןכן סויס, אזוי ה$ב איך מײן ליב שטעםל נישט דערקענט... גע• שװןןלן און באװאקסן... א גרויםער דיקער בר-מינן... פארװןןם נישט אלע בױמער אין טרויער געהילטז אך, װןןם םאר א גיגאנםישע יתומים!... אין הארטער, אין שװארבער םארגליװערונג מיט שטילן דרך־ארץ, מיס גרײם יראת-הכבוד, שסײען בויםער םאר מיסער*ערד, װןןס איז — געשסןןרבן... שװארבע בװײגן טײטלען: טויט!!! עם שרײס מיס שטילקײט די שטילקײט: װיםט!!! סיט בענדליקער טויטן איז געשסןןרבן א ישיב, אין הונ• דערטער שטילקײטן ליגס דער ישוב געהילט, םארטראכט און םארזונקען אין אײגענעם חירבן. און םארגליװערס שװײגן די בוימער סון א גרוים שטיק ערר, װאם ה$ט זיך םין ערד אראפגעריסן און חריב געװןןרן. בויםער לעבעדיקען באגרןןבם רי מאםע אײערע! םיט גלאנביקער זון־שװארבקײט שלןןגט עס ןןפ םין די פארברענטע בײמער אין בעגיםם שװארבן אימעט אין שװארבן טרויער... זינען־גלאנץ און טרויעסגלאנץ אינאײנעם אין בא• זונדער... עם שײנט און בלאנקט זון מיט שװארבקײט, עם גליט אין שיםערט מיס שװארבקײס און העלקײם, װי דןןם אײביקע לעבן אין דער אײביקער טויט װןןלטן בשיתםות עפעם א מין אבל געװען. ןןדער װי טויזנטער נשםות איםגעקיסענע, םאריןןגםע, םארטריבענע םין הײזער און ערד בלןןנדזשען דןן ארום און זיכן א תיקון. איך קוק אויף דעם חורבן םיט אומעט אין שטילשװײגן. װי אלץ ארום מיר קוקט אויף מיר... מיר דאכס, אז איך הןןב איבערנעלעבט אן אײביקײט, א סויזנס־יעריקן פרזןבעם םון אונטערגאנג, אז איך בין דער לעבעדיקער גײםט םין דעם גרײםן חריב״געװןןרענעם ארס, מיר דאכט, אז איך בין די בארעלעך, שװער אינםערבישײדן... א װילדער בוים, אן אלטער בוים, תםיד װילד, תמיד יונג באשןןטן םיט קינדעסבלעטעלעך אין בארעלעך, שטענדיק הארטע, שטענריק גרינע. װןןם װערן קײנמןןל נישט בײטיק... םעלדיש װילד, פעלדיש געזינט. נע• דיכס באשןןטן בױם און בװײג. לאננ געשטאנען אונטער בוים און שןןסן. אין בארעלעך געריסן םיט בלעטעלעך אין שטע־ קעלעך בוזאםען... גלאטינקע, םרישינקע, קידליגקע... באטראכס און געגלעט מיט בלעטל און בארל, אויגן און ליפן, געקושט און גענעבם םיט הײםע טרערן-קילקײט און גרינקײט און אנגעלײגט םולע קעשענעם מיט בלעטעלעך און בארעלעך מיט שטעקעלעך. א טריט געמאכט, שטײן געבליבן, םארכלינעט אין װײכיקדיקער בענקשאםט: — בײםן ______-— — — — — םון פוםטער נעדיכטקײט האט פלובלינג שטילקײם אוים• נעלעבט מיס םליגל און קרןן... שטיל סװישטשען די שװארבע פליגל, װי א נשמה םין סטעפישער פוססקײט... מים שװארב• קײם און אומעט םין א גרוים פארװיסטער געגנט... זי םליס גאנץ נידעריק און סראגט מיס זיך פגרים כורות... מיט םלינל און פליען דערבײלם זי פין א םך פגרים װאם ליגן ערגעץ בװישן הימל און ערד בעװןןרםן, איבער ססעפישער ברײטק־יט, איבער םטעפישער םארלאזסקײט... די קרא הןןט זיך אװעק• געשטעלט אױף א פערדישן םקעלעט מיט סימנים פין םלײש, בײנער און קראקװעס... זיך אװעקגעשטעלט און גלײך עקשנות■ דיק, געדולדיק גענומען ביען און רײםן א ברעקל פלײש םון א בײן... אפגעריםן—פליט זי װײטער מים םליגל און פליען. סיט רויבערישע שסילקײט און קרןןישער אײנזאמקײט... מיכ גיטן זכרון, מים װעג און ריכטינג, מיט שװארבן גלאנץ, מים שװארבער שטילקײט םרןןגט זי זיך נידעריק איבער װילדע געװיקסן און שטרויענריקע גרןןזן, װןןס באהאלםן בװישן זיך קברים און פגרים. לןןזט זיך אראפ אמאל דא, אמאל דארטן םיט רייקײס אין שסילקײם און גיס איבער גרוםן סין אײן פגר בום בװײםן. אויפן געלבלעכן זאמד, װאם זעט אויס װי קוקורוזע• םעל, הןןב איך םיך בוגעזעבט ןןפרוען. דןןס זאמד איז אמןןל געװען דער סימן פון א העלםט װעג פון דןןרף אין שטעטל ארײן. איבט א העלפט װעג םון אײן װיםט ןןרט אין בװײטן. דןן האט זיך גןןרנישט געענדערט: דאסזעלבע זאמד מיטן בריקעלע און דאם שמןןלע ריטשקעלע אונטן, װןןס לויםם םון װעלדער און פעלדער םיםן זעלבן אימפעס, װי מיס בענדלי■ קער יןןרן בוריק. מיט שנעלקײט לויםט דןןס װאםער, װי אין שטענדיקע שליחות, םון װאלד אין פעלר, םון םעלד אין װאלד איבערבוגעבן גרוסן אײנם ם׳אנדערע, םון װאלד־סיםקײט, םון םעלד־ברײטקײס, מיס םודות םון לאנגן קיום און אײבי■ קײס... אויםן זאמד בעװארםן זיבן דיזעלבע הןןרבאטע םןןסנאי װע קארליקעס, װןןם שטײען אין אײן לןןם זינם איך געדענק זײ... זײם־זשע מיר באגריסט, מײנע ליבע קארליקעם: אײביק זןןלט איר מיר לעבן און אײביק זןןל לעבן אײער מיטער• זאםד... ענדלעך דערזען א באקאנטע גרופע בויםער... ןןן א פארקן. ןןן םבבות... אן ןןנגעשװןןלן שסיק ערד... ארויף אהינבו, ארײנגעקרןןכן בװישן בװײגן און בוימער, בװישן געדיכם• בונויםגעםלןןכטענע פארפלאנסערמע קוסטעס, נעזוכט און גע■ נישסערם א בערגל, א באם, א מבבה, קײן סימן, א גלאט בע■ אקערס שטיק ערד, װי נןןך דער .ברןןניע*. װו נישט װו הןןבן זיך געװאלגערט שטיקלעך שםײן מיס אײנבלנע אותיות. שװארבע און באנילדסע מבבה־אותױת, װןןס הןןבן דערבײלט