Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1003

1003 ליםערןרישע נלזםער 51 ז11 פרצעס ״בײנאכט אויפו ^לטז מארה״ (אײנסליסן, אנאליז אין אױםםירינגען) לע$ פינהעלשטײן/װארשע דער בדחן — ײדישע אימרי, דער אײנגיקער, װןןס הןט דערשםירם די נאנעע טראגישקײס. דער שסעסלדי■ קער קינםטלער םין פארקרימטן ײדישן חװק׳ארט נישטערם אין זײן געדעכעניש די םארשידענע חתן־כלה-באזינגעכגן, בלעטערט םיבערהאסט דעם בדחנישן לעקםיקאן. אםשר װעט ער דןןרס געסינען דןןס כויבער-װארט מיט װעלכן ער זןןל קענען דעם דןןזיקן עיסישדיקן תוהי־ובוהי םארװאנדלען אין אן אויםגעלײםערטע װעלט. ס׳איז םיר ן*עם *ױןז■ םון זינן;... כ׳האב ןםןס א װיכטיק װארם םארגעםן.. *י לאנג אין חירבה נעזןםן *װושן די שאינןן... ס׳איז נישט אזוי לײכט בי געםינען דןןס פאסיקע כישיף־ װןןרט דןןרט, װי סיאיז שוין זינט דורות םארטריבן יעדער שטראלן ס׳קען דאך ןןבער םןןרס נישם אזוי װײטער םארבלײבן. .ןם איז דאך םא־ט םאראן אזא װא־ס, אלץ איבןראוםאכן, אלעעדאוקערן ״ דער װעג םין בדחן בי דער אויסגעבענקטער איבערקע. רערישקײט איז נישס קײן גראדליניקער, דאס פרןןמןןטעישע װארס (אםילו אין דער חוזק-שאטירינג) איז נאך לעתיעתה נישם קײן געזעבלעך קינד םון ײרישן לעבנם־שםײגער, םימיז זיך נאך אלץ פלעכטן אין דער אלט־געפלעגטער רעליגיעזישער הכנעה אין געברןןכנקײט. דער בדחן טרעפט כםדר אן אויף א קעגנגעװיכט אין דער געשטאלט םין פרוש. װעלכער םארענט■ פערט אלע דערשײנינגען. אז: ,זינדיק איז די װעלט. זינדיק״. בײ יעדן בדחנס דרײסטן פרוװ צו .איבעראנדערשןי, װאקסט תיכף אוים דער פרוש אין װײזם םיט דער האנט צום הימל .זײן װערקױ. דער פרוש אלס רעפרעזענטאנט סון דעם אלטן ײרנטום זעט אומעסים רק זינד, װי ם׳װןןלט דא ,די קליפה איר נעץ סארשפרײטי. בװישן דעם פרוש אין בדחן. געםינט זיך .עםיץ׳, װןןם װיל נישם םרעגן און טראכטן, װאס םארבראכט ם׳רוב אין מיםטישע םארזינקונגען. .נארנישס ס־ןנ! װיל נארגישס װי■; װיםן לןםם! דערשדאקן *ו; #*רשןםס, *־•לם םען *וריק*. ער אלײן װײסס נאך נישס װןןס ער איז, ער װײםט נןןר קוים װןןס ער װיל. קײן מורא םאר דער ,קליפהי הןןט ער נישט, ער אנטלויםס נישט םון נאכט־מײדל, םארקערס — ער כאפס זי ארום אין דריקט זי בום הארבן—,ליפן צו קישן, ליפן בו קושן׳. ןןם אין דער ערןןטיק דערבליקט ער זײן טײלװײזן תיקין, אין דעם בוםעליקן תענוג געםינט .עםיץ• זײן באשײדן גליק. פין םןןמענסאלן קומס םען בום םאנימענטאל ן—,אײביקײס אין אויגנבליק•. אםשר װעט םאקע דורך די זינר קומען די דערלײזיננז ב) אנאליז דער בוגאנג בו .בײנאכס״ איז נישס קײן ביסעליקער־ ם׳זענען נישט גענומען גלאס אקםיאליטעטן אין םבעניש זײ םארסיקסירט. די ארויסנעבראכטע שןןטנם זענען רןן נישט קײן בוםעליקער שטןןף, זײ שטאםען אין קיםען סון א שסאנד■ האםטן עבר. די ארויסגעםירםע בילדער שפיגלען ןןפ דעם גרויען װידעראנאנד סון פוילישן ײדנטוס. ....אױף א זום■, װאם װיל וישס סראנן, שםים דאם ק׳־אנקן בןם־. דער בוגאנג און פארנעם איז דןן א סיל ברײ• סערער. די .נאכט״ איז דןן נישט א םראגסענס, נןןר א הםשך סון דעם אײביק־ײדישן. דער ,װאנדערערי סימבןןליזירם דעם םארכישוםטן קרײז םון דער םארשןןלטענער ײדישער אײביקײט, װןןם װאנדערט בםשך םון דורות איבער דער גןןרער װעלט און קןןן נישס געסינען דעם װעג בו זיך. דןןס װןןגלען הןןט םארלױרן די שליחות־אמביביע. ,איך קוס, םרעג נישם םון װאנען...', װײםער .װו אהיןז נישס םרעג...'. אםשר איז ערגעץ א־ן דער ,הויך׳ םאראן א םארבןןרגענע האנט. װןןם סירם םיס דעם אלעמען ןןן, םאר אים אלײן איז די זאך םארבליבן אוםקלןןר. םון זײן לאנג-םידן װעג. איז בײ אים םארבליבן דןןס באװוסטזײן סון אוםבאהןןלפנקײט און אױםגאנגםלןןזיקײט— ,נין עלטער געװןןרן, נישט קלוגער...' אין דער זײס װאכט דןןס הארץ סונם דיכטער און כאפט אױף דעם גרױ־שװארץ• רויטן חלום םון װאנדערער: .ה*נ איך, ה״םס עם, א״:עם סון ז״נע חלוםוח נעזעען, *ין דןם װןס כןן שסילן:* דער טרוים איז נישט קײן הארמןןניש-רױקער, ס׳איז א,םיבערינאכט׳, װןןס װערם געטריבן דורך דעם סארכשוססן געץ, װעלכער הןןט זיך באזעצט אויף דעם אלטן ײדיש־פוילישן בלןןטע־םארק. דער בױבערישליסל בום געץ ליגט פארבאהאלםן ערגעץ בײם װאנזיניקן לץ־בדחן, ער דארף עם ןןנסירן מיט דעם םןןדנעם ,םײװל־געלעכטער, מתים-געשפעם׳. םאר דעם דערבײלס פרץ װעגן דעם אױסנעלןןשענעם זופפ-םןןג םיט זײנע אויסגעדארטע קרעמער, אלסװארג־הענדלער, אױסגעמןןגערטע פרושים, שפילנדע קינדער, םארהונגערםע ארבעסער, נאכט־םײדלעך, שכורים. בעל־הבתישע יונגעלײט, םארליבטע פןןרלעך—אלץ אײננעהילט אין שלײסיקן קויט םון ןןפגעשסאנענקײטן א בלוטןןרעמע עדה, אײנגעפרעםס אין םאר• גליװערטע דןןגמען םון םיםאלטער. די דןןזיקע װיםםע חורבה הןןס אױך אײגיקע ליכםיקע םןןמענםן: םשביליס, ביוניססן, םײםיםטן און סןןביאליסםן. זןןל דןןס סאקע זײן דער גלײכער שפיגל פון דער קרוםער װירקלעכקײטז בי דארף די אלט־גרויע שול םיט די אויםגעשלןןגענע שויבן און בלעכענעם הןןן דערבײלן. אז אויך דער הימל איז םארגליװערטז װעמענס סארשטארטקײם באבײכנט םיט זיך דער אײננעשלןןפענער, גלןןק־טורם בײם קלויססערז דער בדחן סארלויפס דעם װעג, רײםט זיך פיס די םויססן אקעגן היםל און רוםם: .ד ײ ן ע ב נ ב י ל ד!'.