Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1002

51 .וי ליםער*רישע גלעסער 1002 לעכע מפטאדע שטעלט שױן שפעםער םעםט רורך עקספערי• מענט און אונטערזוכוננ, אז עם איז רער אמתער װעג. שניאורסאן איז דער גרײםער קינסטלער. איך פערזענלעך האלט זײן ראמאן ״חײם גראוזיגער׳■ פאר אײנעם פון די פעם• םע זאכן פון אונזער תקופה איז ײדיש. גום באדױעדן הןןט ער נישט פאקומען די אפשאעוננ, װןןס ער פארדינט. עם זע• נען דא טעמים דערפאר, װאס דןן איז נישס דער פלאץ זיך דערויף ןזפגושטעלן זיך. דער ראמאן װעט אכער נןזך זײנע מבינים באקומען, און װען נישט אילט איז שפעהער. און לײענט מען זײנע װיםנשאפטלעכע װערק, זעס מען• װי דער קינסטלער הןזט אים פיל געהאלפן אין זײנע װיםנ• שאפםלעכע ארבעטן. איך רעד מיר גאר נישט אײן, אז עם איז מעגלעך אין א קורגן ארטיקל איבערגונעבן די לערע סון ״םענסש־װיםנ• שאםט׳ און זי קריטיש אנאליזירן. װאס איך פרוביר דא גו טון. עם זענען אײגנטלעך נור ראשי־פרקים. עם װערם דןן בלויז אנגעװיזן, אויף װעלכע דרכים די םענטש־װיסנשאםט לאזט זיך. (סיף קיסס) פרײז 50 3 זל. אררעס: ם2 |ז1׳ו\6|3א ,"־61ו1סץ8״ .1[)(6ק5 אויםשליסלעכער םארקויף קאאפעראטיװ .ביכערי ״י״ם יערעיגין ערנסט טאלער *רסס ד׳נו פארלאג ״אװאנגארד״, װארשע (7־םע־ יארנאננ) אריסג. ,״**ז־—,ןזע״ ר<ר. ד*ר 1. ע#ב*ר, װיינע. ■רײז * יןר 6 גילדן; ן הןלב יןר 3 גילדן; ן 6ערסי יןר 1,50. ןןדרעם: 69 .)2ססק .2זז51 ,סח1ו^\\ .״1ח;י5861)11סץ״ .604 80 .0.£,? •אדסדעטעד פאד װןןרשע*. ביבהאנדלינג שאמלרן, נןװ$לי#ק' 8 םיעכיקע אין רעיעלע ןגענמן מןדערן זיך אי1ער*לי װיכסיקע ■רעסיעס! עדי־ת איםזיססי אבאנירט באצײסנם אריפן יאר 1929 דעם אײנביקן ײדישן זשװנאל סאי היגיענע אין מעדיצין פארלאג ״סהאנדיבאװיע״ גאר-ױאס איז דערשינען: םעלמא לאגערלעף קײםער פון פארטוגאל פון שדןדישן מרדכי פארלערערי — 308 זײטן פדײז 7,50 נלדדן — גו באכומען אין אלע בוכהןןגדלונגען. דער ח>ט*ז זײן אויפפןןסונג איז, אז דער גוף אלײן װיל אױך התעלות. אז אםילו בײ דער אויספילונג פון די קערפערלעכע פינקביעם איז אײך מעגלעך א העכערע אײפפאסינג. דער גײסט טראנט ארײן נײע ניגובות אויך אין דעם קערפערלעכן לעבן. מענסש מײנט געפן א גײםטיקע װענדונג אפילי בי קערפערלעכע דראננען. פארםענטשן זײ גענן זײ א העכערע פאדײטינג. עם איז דעריבעד נישט נויטיק פארי דעם נבחון פון גײסם, אז דער קערפער זאל פארלירן. אז דער קערפער זאל לײדן. די םגופים. פון װעלכע די קבלה האט אזוי פיל גע־ האלםן. זענען פאר דער געזינדיננ פונם מענטשנם נשמה׳לעבן נישט נײטיק. די םגופים זענען אפילו געפערלעך. פארשמאכטן דעם קערפער איז אן עבירה. װעלכע טראגט מיט זיך איר עוגש. שניאירסאן פאדערס נאר. אז מען זאל די העכערע נשםה־דראנגען נישט אױסהונגערן. מען זאל זײ לןןזן דך אנםפלעקן, סען זאל זײ לאזן געבן דעם סאן אין דעם מענםשנם לעבן, דעמןןלט װעלן אויך די געװײנלעכע דערשײ• נינגען באקיםען א העכערן זין, א שענערן בװעק. שניאורסאן ריפט זײן לערע .םענםש־װיםנשאםם־, םחמת איר גיל איז צוביטרעסן בו דער אויספארשונג פון דעם גאנבן מענטשן םיט דעם טראפ אײף דעם מענטשן. די מענטש• װיסנשאפס װיל נישט אײםטײטשן, װי די פסיכאאנאליזע, למשל, דאס גאנצע םענסשלעכע לעבן מים אײן פארמילע, אין זען עס פלויז דורך רער עראטישער פריזמע, איםעטום און אין אלץ זען געשלעכס. מחמת געשלעכט איז בלויז א טײל םון מענטש און נישס דעד מענסש. און דער מענטש בוליב זײנע העכערע דראנגען. ציליפ זײן .התערותא דלעילא׳ שסדעבט באםת אויך אין דעם געשלעכטלעכן לעבן ארײנגוסראנן עסטע• םיק, שײנקײט, און אמתע שײנקײט מײנם אויך עטיק. דערום האט אין םענטשלעכן לעבן נישט גובר געװען דער פשיטער אינסמינקט פון געשלעכט, נאר דער חןזיקער אינםטינקט האט זיך געבײגן גו העכערע לעבנס-פארמען. אין װאס העכער דער מענטש איז. אלץ שענער קומען בײ אים ארױס די אינםטינקטן, אויך דער געשלעכסם־טריב. ער טראגט אהין ארײן שײנקײט, זעלן־שײנקײט. נישט ער פארהונגערס דעם אינםטינקט, נאר ער פארשענערט אים. נישט ער ראמט אװעק די דאזיקע אינסטינקטן, נאר זײ םארנעמען זײער ריכ• םיקן פלאץ. זײ באהעדשן נישט דעם מענטשן, נאד ־ײ װערן א סײל פון זײן אויסגעריגדעסן הארמאנישן לעבן. אין װײל עס איז הארםאניש. איז די באפרידיקונג א טיפערע. מען קען אין א רגע ארײנפרעםן אן אײביקײט. און מען קען א לענן• לאנג פארשװענדן אױף דער באפרידיקונג פון אײן אינסםינקט, אין דאך בלײבן אוםבאפרידיקט, דערבײ זאל מען די גאנגע נשמה אויף אש פארברענען. שנ־אורסאן האם אײף זײן קאנטע פיל װיכטיקע װערק. ער איז פרוכטבאר. אבער עם איז שװער גו האבן א באגריף פון שניאורסןן, אױב מען קען אים נישט פון דער קינםטלערישער זײט. װײל ער איז נישט נור װיסנשאפסלער, ער איז אױך קינסטלער. אײננסלעך די גרענעגן גװישן די גװיי איז נישם אזוי שארף װי פילע מײנען. דער גאר-גרוי• סער װיםנשאפטלער מוז אויך זײן א קינסטלער, מוז אויך באזיגן אינסײגיע. דאס איז דאך אײגנטלעך די באקאגםע אינסויגיע, װאס איז אזײ װיכסיק אין דער װיסנשאפט. עס זענען דא סיליאנען פאלשע װענן און בלויז אײן אמתער װעג. סען קען דערום פארםאלן װערן אין דעם זוכעניש. קומט די אינטויגיע און זזןגט אונטער, .נעם דעם װעג•! די וײםנשאסס•