Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1001

1001 ליםערארי*? נלעםעו־ |5 זא װערטל: .װען מען גיט נישם יעקבן, גיט מען עשין׳י שניאורסןןן הןם געשאפן א נײעם טערמין: .*םיכישער םקןןרגוט־. װי באקאנט, קומט די םיזישע םקןןרבוטיקראנקײט זיוליב אײנזײטיקער נארינג, װןןם כןןטש זי גיט דעם קעריער די נײםיקע שיײז־עלעמענטן. םארמןןגט זי, ןןבער, נישט די װיסאמינען, װאם הןןבן א לעבנס־װיכםיקע אקטיװירנדיקע װיר■ קונג. דןןס זעלבע איז מיס דעם גײםט. ער מוז אויך הןןבן די נײטיקע גײםטיקע װיטאמינען, די יםיכיש־םטימולירנדיקע אײנװירקונגען. די נשמה מוז הןןבן א הארמןןנישע םילזײםיקע נארונג. אויב נישט נעמט זי לײדן. שניאורסאן איז נישס מםכים מיט םרוידן, אז דער מענםש האט בלויז אן אונטערװעלט, אן אונטערבאװוםטזײן. שניאורסןןן מײדט אוים אםילו ןןט דןןס װןןרס, דער מענטש הןןם אלנםאלס אויך אן איבערבאװוםטזײן. דעם .חלק אלוה ממעל־. דער מענםש סרןןגט אין זײן ברוסס נישט נור די קלייה, נישם נור דעם יבר־הרע, נור אויך דעם יבר־טוב. עם איז אן אלסע טערמינןןלןןגיע, ןןבער זײער א ריכטיקע. דער מענטש װערט באהערשט נישם נור םון עראם, נור אויך םון עטןןם. דער מענטש שטרעבט ארױף. װןןם דער מענטש קען װערן, קען םשיג זײן, הןןבן אונז געװיזן די הײליקע און נביאים. דער מענטש קען זיך דערנענסערן גו די העכםטע הימלישע םםערן. יעדער בן-ןןדם איז בכח גו װערן .בן אלוקים־. נור ער מוז זײנע העכערע דראנגען נישט דערשטיקן. ער םוז זײ לןןזן אויםלעבן, זיך אנטװיקלען און נישט םארשמאכטן. װען ער םארשמאכס זײנע העכערע אינםטינקטן, קומס די בערודע• רונג, קריגס אםןןל די אונטערװעלט די אויבערהאנט און דע• מןןלס קומען פןןר זײער נישט קײן שײנע מעשים. דער מענסש װערט חיה. דאס איז אבער נישט, װי םרויד מײנט — נאטור. נאטור איז עס, אבעי נישט די מענסשלעכע נאםור. דער םענטש איז נישט קײן חיה, און װען ער זינקט אראי בו אס דער שטופע, איז ער אומנאטירלעך. םאר שניאורםאנען זענען די שײנע מענטשלעכע םאני• םעםטאביעס. די עקםטאזן און נשמה׳דערהײבונגען, די אנסילע■ קונגען און די קלארירײכע װיזיעם נישט קײן סובלימאביעס, זײ קומען נישט םון די טריבע קװאלן. נור םון די קלארע קװאלן. װאס שלאגן אין דעם מענטשן. דאם איז דער םענטש. ער טראגט אין זיך ליכסיקײט, הײליקע שטרעבונגען. דער נערװעזער מענטש איז דער בעסםער באװײז דערויף. ער איז דער לעבעדיקער פו אסעםט קעגן דעם םארזוך םון דער געזלשאסט, םון דער איבטיקער ארדנונג בו אונטערדריקן זײנע העכערע שטרעבונגען. ער איז אוםגליקלעך, נישט װײל םען שםערט אים לעבן װי א חיה. נור דערםאר, װײל ער קען נישט לעבן װי א םענטש. איז דער מענטש אונטערדריקט, דאמאלם הײבט די חיה אויף דעם קאפ. לויט שניאורסאנס אויםםאםונג, כאסש דער מענסש טראנט בװײ װעלםן אין זײן ברוסט, קוםט דאך נישס םאר קײן קאםף בװישן די בװײ .יברים״ בײם מענטשן און עם איז נישט: .כשזה קם, זה נוםל״ םאר בײדע םאלן. ראם הײםם: שניאורםאן מײנט נישט, אז דאס מעגטשלעכע גײסטיקע לעבן דארף גע• בויס װערן אויף די חורבות םון דעם גוף, און אז מען םוז דעם גוף מסגף זײן, כדי בו דערגרײכן ,התעלות*, אז דער מענטש שטײס סאר א דילעמע: אדער דער גוף זיגס, אדער די נשמה. שניאורםאן פאסס עס אזוי נישט אויף. אין דעם פרט איז ער נענטער בו חסידיזם, וױ בו דער קבלה. נענסער אפילו בו די אוקראינער חסידים, װי בו חב״ד, םון װעלכער ער שטאמם. בדרך־כלל, הײםט װעלן מיט א םינגורהוט אויסשעפן דעם ים. װי םרויד, איז שניאורםאן געקומען בו זײן פםיכאלאגיע םון דער פםיכיאטריע, שניאורסאן איז פסיכיאםאר. םון דער לערע םון די גײםטיקיקראנקע — איז ער געקומען בום נערװעזן מענטשן. דער נערװעזער מענםש איז דאם פראבלעם אין דער מעדיבין, ער איז נישט געזונס, נישט גאנץ נארמאל, אבער אויך נישט קראנק. װי אזוי זאל מען דעם נערװעזן מענטשן קלאסיסיבירןז םרויד האט אויף דעם גרונס םון די נאאבאכסונגען בײ די גײסטיק קראנקע געירובירט דערקלערן די סיבות םון די נערװעזע, און אזוי װי םרויד האט געםילס, אז דער נערװעזער איז נישם קײן גאנץ קראנקער, האס ער שיעםער גענומען מיט די זעלבע סבות דערקלערן אויך דאס לעבן םון גאר״נארמאלע. םרױד האט אנטדעקט די אונטערװעלם בײ דעם מענםשן, און מיס דער אונסערװעלט, אין װעלכער עס שװיבלען, בו רעדן אין קבלה־לשון, שדים און רוחות, בעסער געזאגם: קלפות, האט עד גענומען דערקלערן דעם גאנבן םענטשלעכן גאננ, זײנע שטרעביננען און נײםטיקע אױםטואונגען. דער מענסש איז דער קנעכס םון דעם עראס, דער מענסש װערם באהערשט םון פרימיטיװע אינםםינקםן. די גע■ זעלשאסט אונטערדריקם די דאזיקע הערשנדיקע אינםםינקטן, און דערםון קומט ארויס די גאנבע נערװעזע בעדרײםקײס םון דעם מענסשן, דער אונטערדריקסער אינםסינקט איז זיך נוקם. םרויד איז געװען נעבװונגען בו םארענםסערן דעם נאר• מאלן מעגטשן. װארום אויב דער אונטערדריקטער אינםטינקט איז זיך נוקם אין םענםשן. הײנט װי קומט עס, װאס מיר האבן איבערהויפט נארמאלע מענסשןז דערויף ענטסערט םרויד מים סובלימאביע. דאס הײםט, דער מענםש נעמט די זעלבע עראטישע כוחות און פארברויכם זײ אויף העכערע ענינים. די עראטיק איז אבער אויך דער הערשנדער גײםט. םרויד זעט, אלזא, אין אלץ די האנט םון שטן. אםילו אין די גאר הויכע װעלטן. ער איז אומעטום: דער מענטש איז רײנע מאסעריע, נור אםאל טרעםם. אז מען םארנארס דעם שטן און מען נארט בײ אים אויס זײן כוח אויף בעםערע זאכןז עם איז אבער זײן כוח. אויף םרוידס לערע איז אבער פאראן א שמארקע קשיא: אײב אין דעם מעגטשן הערשן נור די שװארבע גבורה, הײנם װי קוםם עם, װאס עס זענען דא מער נארמאלע מענטשן, װי נערװעזעז דער נארמאלער מענסש װאלס געדארםט זײן דער אויםנאם. דער גײםםיק׳קראנקער דער כלל. עס איז דא נאך א םראנע: םיט װעלכן פוח האט די געזעלשאםט געקענט אזוי םעםט אונסערדריקן די אינסטינקסן, װעלכע זענען די קאנטרא■ לירנדיקע און באשטימענדיקע םאקטארן אין מענטשלעכן לעבןז פראם. שניאורםאן, — דורכםאכנדיק כמעט די זעלבע אנטװיקלונג. װי סרויד, אננעהײבן סון גײםסיק־קראנקע און װענדנדיק זיך בו די נערװעזע,—איו געקוםען בו גאר אנדערע אויםםירן װי םרויד. האלםנדיק, אז דער נערװעזער איז א געזונטער מענטש, האס ער אים אנגעהײבן בו שטודירן סון דעם שטאנדפונקם םון א געזונםן םענטשן, און איז גלײך געקומען בו דעם ארי• גינעלן געדאנק. אז דער נערװעזער מענסש איז אםשר דערסאר נערװעז און מאניסעםטירט אמאל אזוי שטארק זײנע פרימיטיװע אינססינקסן, מחמת ער האס אויםגעהונגערט זײנע העכערע נשמה*דראנגען. מיט אנדערע װערטער: ער איז דערפאר געגאנ• גען אזוי נידעריק אראפ, םחםת ער האס נישם באסרידיקס זײנע דראנגען, װאס ביען אים ארויף. לויס דעם אלטן ײדישן