Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1000

51 ז(ר ליטערארישע בלעטער סססו װעגן פואפ. פ. שניאורסאנס ״מענטש-וױסנשאפט״ און ״מענטש-געזעלשאפט״) אב• גאלדבערג / ניר-יארק און זי אויםגוגעשסאלסן. מאכנדיק םון איר אן ע ק ז א ק ט װיסנשאפלעכע מעטאדע. ביז איגט םלעגס מען די קינסטלערישע מעטןודע קיינמןןל גו דער אױספןןרשונג םון דער מענסשלעכער םערזענלעכקײט נישט באנוגן. ,די סענטש־װיםנשאםט װיל שאפן דןום, װןןם הןןט זיך, לויט שניאורםןןנם מײנונג, ביז איבט נישט אײנגעגעבן דעם ,ןןביעקטיװן׳ פםיכןלאגישן עקםפערימענט. זי װיל םעסןודיש באשרײבן די דינאמיש-םילגעשטאלטיקע װירקלעכקײט םון די נאטירלעכע פאקטישע איבערלעבונגען, זי װיל דעם גאנבן פאקטישן מאטעריאל םון דעם שטענדיק ברויזנדן אינדיװידועל• קאנקרעטער״פסיכישער-לעבנם־געשיכםע צוזאמענכאפן׳. אזוי װײס פרןןס. ליפמאן. און פראם. ליפמאן איז נישט דער אײנביקער, און אויב עם איז נישס קײן סתירה בו רעדן אין א נביאה־ טןון, װען עס האנדלט זיך װעגן װיסנשאסס, װיל איך דןן נביאות זןןגן, אז זײן לערע הןןט א גלענצנדע בוקונםם. די פסיכאלאגיע, װאם האם זיך שנעל אנטװיקלט, איז שנעל אלט געװןןרן, זי איז געװארן בו־אבםםראקט און ןןפ געםרעמדט. אפילו די פםיכאאנאליזע, װעלכע הןןט ןןנגעהויבן מיס נײע דרכים און אין בענטער פין איר שםודױם אװעקגע־ שסעלס די פערזענלעכקײט מיט איר םיל־געשטאלסיקײט. םים אירע שסרעבונגען, גלוםסוננען. עמןןביעס, אויםברוכן און אםילו!חלומות, האט לאנג נישט אויםגעהאלטן און איז ארײנגעםאלן אין דאגמעם, און האם דןןס לעבן סין דעם מענםשן, םון אלע 1וײנע עליות און ירידות, זײן פײן און םרײד, גענומען באלויכסן םון דעם געזיכטם־פונקם םון א פןןר געזעבן, װאס זענען אםשר אמת און ריכסיק בנוגע געװיסע מענטשן אונםער געװיםע אוםשטענדן, ןןבער די דאזיקע געזעבן, װןןס רעגולירן דןןם לעבן סון געװיםע אײנביקע, װעלכע זענען אםשר פאםאלןןגישע דערשײנונגען, קענען אבער און סןןרן נישס ןןנגעװענדעס װערן װי אלגעמײנע געזעבן, גוט אויך םאר געזונדטע,־נןןרםאלע םענטשן. עס איז פאלש, ןןבער דןןם איז געשען. די נײע װיסנ־ שאפם, די פסיכןןאנאליזע, איז אלט געװןןרן םאר דער גײט. זי הןןט געמאכט א סדום־בעטל, בו װעלכן זי בװינגט דעם מענטשן בובופאסן זיך: איז דער מענסש קורץ — בי אים אוים. איז דער מענסש בו לאנג — האק אים אונסער די םים. דער עיקר איז נישט רער מענםש, נור דאם בעטל, דער מענסש דארף פאסן בום בעטל. אינם סדום־בעטל, װןןס םרויד און זײנע חברים הןןבן גע־ שאסן, קומס קײנמןןל נישט אוים דעם מענםש אויםבוביען, נןןר שטענדיק אים בו האקן. דער מענטש איז ^שטענדיק לענגער, גרעסער װי דןןם בעםל, און ם׳האקם אים נישס די םים, נאר דעם קןןפ. שניאורםןןן מײנס. אז םרויד און זײנע תלםירים םאר־ גװאלטיקן מענטשלעכע נשמות זײ גיבן א םאלשע רםואה, מחמת זײ מאכן נישם דעם ריכטיקן דיאגנאז, זײ הןןבן אײן פןןרמולע םאר אלע לײדנדע נשםות. װאס זוכן א תיקון. אלע יװנים הןןבן בײ זײ אײן פנים. שניאורםןןן איז א געגנער םון םרויד און אדלער מיס זײערע אלגעמײנע בללים םפח .סעקםועלע םארדרענגונג׳ און י .םינדערװערסם געםיל׳. ער לײקנט נאטירלעך נישס אין דער ריכםיקײס סון די געזעבן אין געװיסע םאלן. ןןבער װעין מיס די בװײ דערקלערונגען פארענסםערן די מענסשלעבע נשסה א• מענסש-־וױסנשאפט די פםיכאלאגיע, װעלכע איז דורות־לאנג געװען בלויז א טײל םון דער אלגעמײנער םילאזאפיע, און שפעטער אויך א טײל םון דער אלגעמײנער נערװן״לערע, איז אין אונזער תקופה נעװןןרן א װיםנשאפט םאר זיך. די פסיכאלאגיע האט זיך שנעל אנםװיקלט, זיך דיםע־ רענבירט, אויפגעשטעלס אלערלײ םעםאדן. אנגעשלאגן נײע װעגן און פארמולירט נײע טעןןריעס מכח דער םענםשלעכער נשמה, מכח אירע װירקונגען אויף דעם קערפער, און פאר־ קערט, — מכח איר אויסלעבן זיך. די פסיכאלאגיע האט זיך אנסװיקלט מים שנעלע טריט. עם איז די בײם פון לו&ס־שיםן און ראדיןן. אלץ גײס שנעל. די װיםנשאםט, װאם האט גורם געװען דעם בײט אין םעמפ, איז אלײן איבם אונטערגעװארסן דעם נײעם לעבנם־שםײגער, װאס זי האם געשאםן. זי אנטװיקלט זיך שנעל, און אן אנטװיקלונג, װאס װאלט אםאל געדארסס נעמען בענסליקער יארן, נעמם הײנס בלויז יןןרן. די פסיכאלאניע, דאם נײ־געבוירענע קינד פון אונזער דור, הןןס כמעס קײן יוגנט נישס געהאס. קײן זויגלינג איז זי בכלל נישט געװען. זי איז געבוירן געװןןרן םיס חכמה־בײן און אין גאר א קורבער בײס האט זי אנםװיקלט א םיל■ געשטאלסיקן לעבן. די פסיכאלאגיע איז איבט נישט אײן לערע־ נאר א גאנבע רײ. מיר הןןבן די עקםפערימענסאלע פםיכאלןן־ גיע, די רעסלעקם־לערע, װאם איר סאסער איז דער רוסישער װיסנשאפסלער פאװלןןװ און װןןם אין אמעריקע איז אויפן יםוד םון זײנע אנטדעקונגען אויםגעשסעלט געװןןרן א גאנבע שולע אונטער דעם נןןםען .בעהײװאריזם׳, עם איז דןן די פםיכןןלזןג־ יע. װןןס האס אנטװיקלט א ברײטע ליםעראסור און פארנעמס איבט א װיכטיקן ןןרם נישט נןןר אין דער מעדיבין, נןןר אויך אין קונסט און ליסעראסור— די לערע םון זיגמונד פרויד. עס איז אנטשטאנען די אינדיװידועלע פסיכןןלןןגיע.—םון זײן תלמיד אלםרעד אדלער, װעלכער הןןט גערעכטע פרעטענזיעס בו אן אײגענער רבנות־שטול. פון ןןט די װןןרבלען און שטאמען הןןבן זיך בעװאקסן נײע בװײגן, בו װערן אלײן בײמער. אײנע פון די נײע בװײגן אין דער פםיכישער װיםנשאםט איז די לערע םון פרןןפ. ם. שניאורסןןן, אונסער דעם ןןריגי־ נעלן נןןםען: .מענסש׳װיםנשאפס׳. זײן לערע הןןט אין װיסנ־ שאסטלעכע קרײזן ארויסגערוםן םיל אויםמערקזאםקײס, אזוי, בום בײשפיל, הןןם דער נאקאנסער פראפ. ןןםסא ליפמאן גע־ האס איבער דער לערע פון מענטש־װיסנשאםט םןןלגנדיקם בו זןןגן: ,שניאורסןןנס מענסש־װיםנשאםס קען אין א באשםימםן זינען באםראכט װערן אלם םרוכם פון א שידוך בװישן עקםפערימענטאל־ססיכןןלןןגיע און כאראקטעריןןלןןגיע. זי שםעלט אװעק דעם עקספעריםענט אין דעם םאמע מיטן םון דעם רעאלן לעבן, און זי שטעלט דעם םענטש און זײן גאנבקײט אין דעם םיסלפונקם סון דער באןבאכטונג און אונםערזוכונג. אויף אזא אויםן איז עם שניאורסןןנען געלונגען אומבוװאנדלען די אײנביק לעבנס־נןןענסע םעטןןדע, די קינסטלערישע •) סרןס. £ ״ניאררסןן—ם#בסמ׳ג*ז7יש*8ס ׳■לגעםײנע ריכם׳ייגי*ן>. 6*רלסג כ. קל?1קין, 1927, 42 ז.ן ירן• *. *ניאורסןן — דער װעג זים םאגסס (די יס1ר1יז 6ין םינסס־־װיםגס*•* אין רי יןרא •ין נערװאזישקייס) •ארלאג ב. קלאסקין, 1927, 182 ז.